نفت برنت روز چهارشنبه برای نخستین بار از جولای از ۱۰۰ دلار گذشت. ایران اعلام کرد به ده کشتی نزدیک تنگه هرمز حمله کرده و بازارهای سهام جهان پایین آمدند. در همین روزها فرانک سوئیس سه روز پیاپی در برابر دلار تقویت شد و ین به قویترین سطح هفت ماه اخیر رسید. این رفتار یک اسم دارد: حرکت سرمایه به سمت پناهگاه امن. در ادامه با اسمارت اف ایکس میبینیم این مفهوم چیست و چه وقت کار نمیکند.
پناهگاه امن یعنی چه؟
پناهگاه امن داراییای است که انتظار میرود در دورههای بحران ارزشش را حفظ کند یا حتی بالا برود. وقتی جنگ، شوک انرژی یا سقوط بازار سهام رخ میدهد، سرمایهگذارها از داراییهای پرریسک بیرون میآیند و پولشان را به این داراییها منتقل میکنند.
سه ویژگی مشترک این داراییها را از بقیه جدا میکند: بازار عمیقی دارند که همیشه خریدار و فروشنده در آن هست، ارزششان به سلامت یک شرکت یا یک اقتصاد شکننده وابسته نیست، و در بحرانهای گذشته بارها همین رفتار را نشان دادهاند.
چهار پناهگاه امن اصلی
طلا قدیمیترین پناهگاه است. به هیچ دولت و بانکی وابسته نیست و بانکهای مرکزی جهان هم بخشی از ذخایرشان را به آن نگه میدارند. قیمت هر اونس طلا امروز حوالی ۴٬۴۰۶ دلار است. رابطه طلا با دلار و نرخ بهره در درس معامله طلا توضیح داده شده است.
فرانک سوئیس به پشتوانه اقتصاد باثبات، مازاد تجاری، بدهی دولتی کم و سابقه بیطرفی سیاسی سوئیس خریدار پیدا میکند. دلار در برابر فرانک روز سهشنبه سومین روز افت پیاپی را ثبت کرد و حوالی ۰٫۸۰۹ فرانک معامله شد.
ین ژاپن دلیل متفاوتی دارد. ژاپن بزرگترین طلبکار خارجی جهان است و در دورههای بحران، سرمایهگذارهای ژاپنی بخشی از داراییهای خارجیشان را به کشور برمیگردانند و برای این کار ین میخرند. تحلیل رشد اخیر ین را در گزارش ین در اوج هفت ماهه آوردهایم.
اوراق دولتی آمریکا عمیقترین بازار بدهی جهان است و دلار هم به همین دلیل در بحرانهای جهانی تقاضا پیدا میکند. وضعیت دلار در برابر سبد ارزهای اصلی با شاخص دلار سنجیده میشود.
پناهگاه امن کی از کار میافتد؟
حالت اول، بالا رفتن انتظار نرخ بهره است. طلا سود پرداخت نمیکند و وقتی نرخ بهره بالا میرود، نگهداری آن گرانتر تمام میشود. همین امروز نمونهاش را میبینیم: با وجود جنگ و نفت ۱۰۰ دلاری، طلا از سقف ۵٬۵۸۹ دلاری ژانویه بیش از ۲۰ درصد پایینتر است، چون شرط افزایش نرخ بهره در آمریکا بالا مانده. سازوکار این اثر در درس نرخ بهره در فارکس آمده است.
حالت دوم، وقتی ریشه بحران به خود صاحب آن دارایی برگردد. ین در دورههای گرانی شدید انرژی بارها ضعیف شده، چون ژاپن نفتش را وارد میکند. در چنین شرایطی ین نقش پناهگاه امن را از دست میدهد تا وقتی عامل دیگری مثل سیاست بانک مرکزی جایش را بگیرد.
حالت سوم، نیاز فوری به نقدینگی است. در سقوطهای شدید بازار، صندوقها و معاملهگرها برای پوشش زیان یا تامین وجه تضمین حتی طلا را هم میفروشند. به همین دلیل گاهی در روزهای اول یک بحران، طلا همراه بقیه بازارها پایین میآید و چند روز بعد برمیگردد.
مثال این هفته: هر دارایی راه خودش را رفت
رفتار این هفته نشان داد چرا نمیشود همه داراییهای امن را یکجا در نظر گرفت. فرانک سوئیس دقیقا همان کاری را کرد که از آن انتظار میرفت و با بالا گرفتن تنش، سه روز پیاپی تقویت شد.
ین هم رشد کرد و محرک اصلیاش شرط افزایش نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن در نشست ۱۷ و ۱۸ سپتامبر بود. بدون آن شرط، نفت گران احتمالا ین را ضعیف میکرد.
طلا در این میان کمترین واکنش را داشت. تقاضای ناشی از ترس، آن را بالا نگه داشت، ولی انتظار افزایش نرخ بهره آمریکا اجازه جهش نداد و قیمت در محدوده ۴٬۴۰۰ دلار ماند. این سه رفتار متفاوت در یک هفته، بهترین دلیل برای نگاه جداگانه به هر دارایی است.
رمزارز پناهگاه امن است؟
بیتکوین گاهی «طلای دیجیتال» نامیده میشود، اما رفتار واقعیاش در بحرانهای اخیر بیشتر شبیه دارایی پرریسک بوده است. در همین هفته هم با گران شدن نفت و بالا رفتن شرط نرخ بهره، خریدار کمتری پیدا کرد. پس برای پوشش ریسک بحران، هنوز نمیتوان آن را جایگزین پناهگاه امن سنتی دانست.
معاملهگر چه کار کند؟
قدم اول پیدا کردن ریشه بحران است. شوک انرژی، جنگ، بحران بانکی و رکود هر کدام پناهگاه متفاوتی را تقویت میکنند. قدم دوم نگاه به نرخ بهره است، چون انتظار نرخ بالاتر میتواند اثر ترس را خنثی کند. اثر همزمان گرانی نفت بر تصمیم بانکهای مرکزی را در گزارش شوک عرضه چیست توضیح دادهایم.
قدم سوم مدیریت اندازه موقعیت است. دارایی امن هم در روزهای پرخبر نوسان بالایی دارد و ورود با حجم زیاد در اوج ترس، معمولا ریسک خرید در سقف را بالا میبرد.
سوالات متداول
۴ سوالامنترین پناهگاه امن کدام است؟
پاسخ ثابتی ندارد و به نوع بحران بستگی دارد. در بحرانهای مالی جهانی اوراق آمریکا و دلار بیشترین تقاضا را داشتهاند و در بحرانهای تورمی و ژئوپلیتیک، طلا عملکرد بهتری نشان داده است.
چرا دلار هم پناهگاه است و هم گاهی ضعیف میشود؟
دلار در بحرانهای جهانی به دلیل نیاز همه به نقدینگی دلاری تقویت میشود، اما وقتی ریشه نگرانی به سیاست پولی یا اقتصاد خود آمریکا برگردد، فشار فروش روی آن میآید.
داده رسمی ذخایر طلای بانکهای مرکزی را کجا ببینیم؟
آمار ذخایر و قیمتهای تاریخی طلا در پایگاه شورای جهانی طلا منتشر میشود.
پناهگاه امن برای سرمایهگذاری بلندمدت هم مناسب است؟
نقش اصلی این داراییها کاهش نوسان سبد در دورههای بحران است. سهم کوچکی از آنها در سبد میتواند اثر سقوط بخشهای دیگر را کم کند، اما بازده بلندمدتشان معمولا از داراییهای رشدی کمتر است.
این مطلب جنبه آموزشی و خبری دارد و توصیه معاملاتی محسوب نمیشود.
