سازمان هدفمندسازی یارانهها اعلام کرد ۷۳٫۴ همت دیگر از مطالبات گندمکاران به حساب آنان واریز شده است. با این پرداخت، جمع مبلغ واریزی از ابتدای فصل برداشت به ۳۴۸٫۴ همت رسید. «همت» کوتاهشده هزار میلیارد تومان است. در ادامه با اسمارت اف ایکس میبینیم قیمت تضمینی گندم چطور تعیین میشود و چرخه پرداخت آن چه مسیری دارد.
قیمت تضمینی گندم یعنی چه؟
قیمت تضمینی گندم یعنی دولت پیش از فصل کشت اعلام میکند هر کیلو گندم را با چه نرخی از کشاورز میخرد و متعهد میشود هر مقدار محصولی که با استاندارد تحویل شود را با همان نرخ بخرد.
هدف این سیاست دو چیز است. اول اینکه کشاورز پیش از صرف هزینه بذر و کود و آب بداند قیمت فروشش چقدر است و بتواند برنامهریزی کند. دوم اینکه تامین گندم مورد نیاز نان کشور از تولید داخلی انجام شود و وابستگی به واردات کمتر بماند.
تفاوت آن با قیمت بازار آزاد روشن است: در بازار آزاد قیمت هر روز بالا و پایین میرود، ولی در این سازوکار کشاورز یک عدد ثابت و از پیش اعلامشده دارد.
چرخه پرداخت چطور کار میکند
کشاورز محصولش را به مراکز رسمی خرید تحویل میدهد. آنجا محموله توزین و از نظر کیفیت و درصد افت سنجیده میشود و رسید خرید به نام او صادر میشود. این رسید سند طلب کشاورز از دولت است.
داده زندهواکنش بازار به این خبر را بدون ریسک تست کن
شبیهساز ترید با قیمت زنده، بکتست و چالش پراپ.در گام بعد، پول از محل اعتبار مصوب بودجه و تسهیلات بانکی تامین میشود و به ترتیب تاریخ تحویل به حسابها میرود. همین ترتیب زمانی است که باعث میشود سهم پرداختشده برای تحویلهای زودتر بیشتر باشد.
تصویر پرداخت امسال
بر اساس اعلام رسمی، مطالبات تحویلهای تا ۱۵ اردیبهشت، ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد و ۲۱ خرداد تا ۸ تیر هر سه تا ۹۵ درصد پرداخت شده است. برای بازه ۹ تیر تا ۱۹ مرداد این رقم ۸۲ درصد و برای بازه ۲۰ مرداد تا ۲۱ شهریور ۳۰ درصد است.
در مجموع حدود ۸۳ درصد مطالبات تسویه شده و نزدیک ۱۷ درصد باقی مانده است. مقامهای دولتی گفتهاند تسویه کامل تا پایان مهر انجام میشود.
ابعاد خرید امسال
از ابتدای فصل برداشت امسال حدود ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تن گندم از کشاورزان خریداری شده که ارزش آن نزدیک ۴۳۰ همت برآورد میشود. بخشی از این رقم پرداخت شده و بخشی در نوبت پرداخت است.
برای درک اندازه این عدد کافی است بدانیم گندم پایه اصلی سبد غذایی کشور است و همین خرید، ماده اولیه نان یک سال را تامین میکند.
این رقم در کنار بقیه بودجه
برای سنجیدن اندازه این پرداخت، مقایسه با دیگر سرفصلهای مالی دولت کمک میکند. درآمد مالیاتی نیمه نخست امسال ۱۰۸۵ همت گزارش شده که جزئیاتش در گزارش درآمد مالیاتی نیمه نخست ۱۴۰۵ آمده است. یعنی خرید گندم امسال به تنهایی حدود یک سوم آن رقم است.
بخشی از تامین این پول از مسیر بانکی انجام میشود و همین موضوع آن را به بحث رشد نقدینگی وصل میکند. تصویر تازه آن داده در گزارش آمار نقدینگی پنج ماهه منتشر شده است.
به همین دلیل خرید تضمینی فقط یک موضوع کشاورزی نیست و هر سال یکی از سرفصلهای ثابت بحث بودجه و تامین مالی دولت به شمار میرود.
چرا فاصله پرداخت اهمیت دارد
گندمکار هزینههای فصل بعد را باید با پول فروش همین فصل بدهد. بذر، کود، سوخت و اجاره ماشینآلات معمولا در همان ماههای پاییز پرداخت میشود، پس هر ماه تاخیر در واریز یعنی کشاورز باید از جای دیگری قرض کند.
اثر دوم روی تصمیم سال بعد است. وقتی فاصله تحویل تا دریافت پول طولانی شود، بخشی از کشاورزان سطح زیر کشت گندم را کم میکنند و به محصولی میروند که نقد فروش میرود. به همین دلیل سرعت پرداخت به اندازه خود عدد قیمت تضمینی گندم اهمیت دارد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده هر وقت پرداختها نزدیک فصل کشت پاییزه تمام شده، سطح زیر کشت سال بعد پایدار مانده است. به همین دلیل وعده تسویه تا پایان مهر برای خود کشاورز یک تاریخ کاری است و نه فقط یک عدد اداری.
اثر سوم به تورم بخش کشاورزی برمیگردد. اگر فاصله قیمت اعلامشده با هزینه واقعی تولید زیاد شود، فشار روی حاشیه سود کشاورز میآید و این موضوع در فصلهای بعد خودش را در عرضه نشان میدهد.
کشاورز با این پول چه میکند
سهم بزرگی از این مبلغ دوباره وارد چرخه تولید میشود. خرید بذر اصلاحشده، کود، سوخت ماشینآلات و پرداخت اجاره زمین، هزینههایی است که درست در همین ماهها سررسید میشود.
بخش دیگری صرف نگهداری و تعمیر ادوات میشود. کمباین و تراکتور در فصل برداشت بیشترین کارکرد را دارند و هزینه سرویس آنها معمولا بعد از فروش محصول پرداخت میشود.
به بیان ساده، سرعت واریز قیمت تضمینی گندم مستقیما روی توان کشاورز برای شروع فصل بعد اثر میگذارد و همین زنجیره است که آمار سطح زیر کشت سال آینده را میسازد.
سوالات متداول
۴ سوالقیمت تضمینی گندم را چه نهادی تعیین میکند؟
نرخ در شورای قیمتگذاری محصولات کشاورزی بررسی و پیش از فصل کشت اعلام میشود تا کشاورز با عدد مشخص وارد فصل شود.
تفاوت قیمت تضمینی گندم با خرید توافقی چیست؟
در خرید تضمینی دولت متعهد است هر مقدار محصول استاندارد را با نرخ اعلامشده بخرد. در خرید توافقی نرخ بر پایه توافق و شرایط بازار تعیین میشود و تعهد خرید نامحدود وجود ندارد.
پول قیمت تضمینی گندم از کجا تامین میشود؟
از دو محل: اعتباری که در قانون بودجه برای خرید تضمینی دیده شده و تسهیلات بانکی که با تضمین دولت پرداخت میشود.
آمار رسمی خرید را کجا میشود دید؟
گزارشهای دورهای وزارت جهاد کشاورزی و شرکت بازرگانی دولتی ایران مرجع این ارقام هستند و آمار جهانی تولید و تجارت گندم هم در پایگاه دادههای فائو منتشر میشود.
اخبار مرتبط با بازارهای داخلی در بخش اقتصاد ایران منتشر میشود.
این مطلب گزارشی خبری است و توصیه سرمایهگذاری محسوب نمیشود. منبع دادهها: اعلام رسمی سازمان هدفمندسازی یارانهها و گزارشهای خبرگزاریهای داخلی.
