نفت برنت روز گذشته تا ۹۹٫۴۶ دلار بالا رفت و نزدیک مرز صد دلار ایستاد. محرک این جهش، حمله به تاسیسات نفتی عربستان و ادامه درگیری در خاورمیانه بود. این نوع گرانی یک اسم مشخص در اقتصاد دارد: شوک عرضه. در ادامه با اسمارت اف ایکس میبینیم چرا این نوع تورم دردسر بزرگ بانکهای مرکزی است.
شوک عرضه یعنی چه؟
شوک عرضه یعنی اتفاقی ناگهانی، توان تولید یا رساندن یک کالای پایه را کم کند. جنگ، تحریم، بسته شدن یک مسیر دریایی، خشکسالی یا آسیب دیدن یک کارخانه بزرگ نمونههای آن هستند. نتیجه یکی است: مقدار موجود کالا کم میشود در حالی که نیاز به آن تغییری نکرده است.
تفاوت مهم این حالت با تورم عادی در ریشه آن است. در تورم ناشی از تقاضا، مردم پول بیشتری دارند و بیشتر خرید میکنند و قیمتها بالا میرود. در شوک عرضه قدرت خرید مردم تغییری نکرده و کالا کمیاب شده است. همین تفاوت ریشه، درمان را هم عوض میکند.
مسیر رسیدن به تورم
مرحله اول کمبود در منبع است. وقتی صادرات یک منطقه نفتخیز کم میشود یا مسیر انتقالش ناامن میشود، عرضه جهانی پایین میآید و قیمت جهانی بالا میرود.
مرحله دوم گران شدن نهاده تولید است. سوخت تقریبا در همه چیز نقش دارد؛ از کشاورزی و کارخانه تا حمل کالا به فروشگاه. پس رشد قیمت نفت به هزینه تولید بیشتر کالاها اضافه میشود.
مرحله سوم رسیدن به مصرفکننده است. بنگاهها این هزینه تازه را با فاصله چند ماهه در قیمت فروش میگذارند و همانجاست که رقم در آمار رسمی تورم دیده میشود. برای همین اثر جهش امروز نفت را باید در گزارشهای تورم چند ماه آینده جستوجو کرد.
چرا بانک مرکزی گیر میکند
ابزار اصلی بانک مرکزی نرخ بهره است و کار نرخ بهره کم کردن تقاضاست. اما مشکل شوک عرضه در سمت تقاضا نیست. هر چقدر هم نرخ بهره بالا برود، یک بشکه نفت بیشتر تولید نمیشود و یک کشتی بیشتر از مسیر بسته عبور نمیکند.
پس بانک مرکزی سر یک دوراهی میماند. اگر نرخ را بالا ببرد، قیمت انرژی پایین نمیآید ولی رشد اقتصادی و بازار کار زیر فشار میرود. اگر صبر کند و شوک طولانی شود، تورم بالا در ذهن مردم و در قراردادهای دستمزد جا میافتد و مهار کردنش بعدا خیلی گرانتر تمام میشود.
معیار انتخاب یک چیز است: انتظارات تورمی بلندمدت. تا وقتی مردم و بازار باور دارند تورم در نهایت به هدف برمیگردد، بانک مرکزی میتواند موج را رد کند. به محض اینکه این باور بلرزد، واکنش تند لازم میشود.
نمونه امروز
برنت با رشد حدود ۱ درصدی روی ۹۷٫۹۹ دلار معامله شد و بالاترین سطح روزش ۹۹٫۴۶ دلار بود. حمله شبهنظامیان یمنی به تاسیسات نفتی عربستان و پاسخ متقابل، بدترین رویارویی چهار سال گذشته میان دو طرف بود. همزمان نیروی دریایی آمریکا پنج نفتکش ایرانی را از بین برد.
یک بانک سرمایهگذاری بزرگ در واکنش، پیشبینیاش برای برنت در پایان ۲۰۲۶ را ۵ دلار بالا برد و به ۸۵ دلار رساند. همان موسسه هشدار داد اگر تولید منطقه خلیج فارس روزانه چهار میلیون بشکه زیر سطح پیش از جنگ بماند، برنت در سال ۲۰۲۷ میتواند از ۱۲۰ دلار هم بگذرد.
در همین فضا، تورم منطقه یورو در آگوست به ۳٫۳ درصد رسید که بخش زیادی از آن از انرژی آمد. بانک مرکزی اروپا هم روز پنجشنبه تصمیم نرخ بهرهاش را اعلام میکند. جزئیات آن نشست در گزارش پیشنمای نشست بانک مرکزی اروپا آمده است.
نمونههای تاریخی
شناختهشدهترین نمونه به دهه ۱۹۷۰ برمیگردد، وقتی تحریم نفتی کشورهای صادرکننده قیمت جهانی را چند برابر کرد. آن دوره نشان داد گرانی انرژی میتواند همزمان تورم بالا و رشد اقتصادی ضعیف بسازد؛ ترکیبی که برای بانکهای مرکزی سختترین حالت ممکن است.
نمونه نزدیکتر، اختلال زنجیره تامین پس از همهگیری کرونا بود. آن بار کالای کمیاب نفت نبود و قطعه الکترونیکی و ظرفیت حمل دریایی بود، ولی مسیر اثر دقیقا همان سه مرحله را طی کرد.
درس مشترک هر دو تجربه این است که سرعت واکنش بانک مرکزی از شدت واکنشش مهمتر بوده است. جایی که تصمیم دیر گرفته شد، مهار تورم به نرخهای بهره بسیار بالاتری نیاز پیدا کرد.
معاملهگر چه چیزی را دنبال کند
اول سهم انرژی در گزارش تورم. وقتی رقم کل بالا میرود ولی سنجه هسته که انرژی و خوراک را کنار میگذارد آرام است، یعنی فشار از سمت عرضه آمده و احتمال واکنش تند بانک مرکزی کمتر است.
دوم ارزهای کالایی. کشورهای صادرکننده انرژی مثل کانادا و نروژ از گرانی نفت سود میبرند و ارزشان تقویت میشود، در حالی که واردکنندههای بزرگ انرژی مثل ژاپن و منطقه یورو زیر فشار قرار میگیرند.
سوم بازار اوراق. در شوک عرضه بازده اوراق کوتاهمدت و بلندمدت میتوانند خلاف هم حرکت کنند، چون بازار همزمان تورم بالاتر و رشد ضعیفتر را قیمت میزند. رابطه نرخ بهره با ارزش پول در درس نرخ بهره در فارکس و روش کنترل ریسک در روز خبر در درس مدیریت ریسک و حد ضرر آمده است.
سوالات متداول
۴ سوالشوک عرضه با تورم معمولی چه فرقی دارد؟
تورم معمولی از رشد تقاضا میآید و با گران کردن پول قابل مهار است. شوک عرضه از کمبود کالا میآید، پس ابزار نرخ بهره روی ریشه آن اثر ندارد و فقط از سرایت آن به بقیه قیمتها جلوگیری میکند.
چقدر طول میکشد تا در آمار تورم دیده شود؟
معمولا بین دو تا شش ماه، بسته به اینکه کالا چقدر در زنجیره تولید عمق داشته باشد. قیمت بنزین تقریبا فوری منتقل میشود، ولی اثرش بر قیمت مواد غذایی و خدمات دیرتر میرسد.
آیا هر شوک عرضهای تورمزاست؟
اگر کوتاه باشد و سریع جبران شود، اثرش در آمار سالانه گم میشود. شوکی تورمزا میشود که ماهها ادامه پیدا کند یا کالایی را هدف بگیرد که جایگزین نزدیکی ندارد.
داده رسمی عرضه نفت را کجا ببینیم؟
گزارشهای ماهانه و آمار ذخایر نهادهای رسمی مرجع این حوزهاند و گزارش هفتگی اداره اطلاعات انرژی آمریکا یکی از پرکاربردترین آنهاست.
قیمت لحظهای نفت هم در صفحههای قیمت نفت برنت و قیمت نفت خام بهروز میشود.
این مطلب جنبه آموزشی و خبری دارد و توصیه معاملاتی محسوب نمیشود.
