بانک مرکزی اروپا نرخ را بالا می‌برد و حرفی از آینده نمی‌زند؛ فوروارد گایدنس چیست

بانک مرکزی اروپا روز پنجشنبه نرخ بهره را بالا می‌برد و انتظار تحلیلگران این است که هیچ وعده‌ای درباره نشست‌های بعدی ندهد. سال‌ها این وعده، ابزار اصلی بانک‌های مرکزی بود و اسمش فوروارد گایدنس است. در ادامه با اسمارت اف ایکس می‌بینیم این ابزار چیست، چطور روی ارزها اثر می‌گذارد و چرا کنار گذاشته شده است.

فوروارد گایدنس چیست؟

فوروارد گایدنس (forward guidance) یعنی بانک مرکزی علاوه بر اعلام نرخ امروز، درباره مسیر آینده نرخ هم حرف بزند. این حرف می‌تواند تعهد صریح باشد یا اشاره‌ای کلی، ولی هدفش یکی است: شکل دادن به انتظار بازار از ماه‌های پیش رو.

منطقش ساده است. نرخ بهره امروز فقط روی وام‌های کوتاه‌مدت اثر می‌گذارد، در حالی که وام مسکن، اوراق بلندمدت و تصمیم سرمایه‌گذاری شرکت‌ها به مسیر چند ساله نرخ وابسته‌اند. بانک مرکزی با حرف زدن از آینده، روی این بخش هم دست می‌گذارد.

چهار شکل این وعده

شکل اول زمان‌محور است: نرخ تا فلان تاریخ ثابت می‌ماند. صریح‌ترین حالت است و بیشترین اثر را دارد، ولی دست بانک مرکزی را کاملا می‌بندد.

شکل دوم داده‌محور است: نرخ تا وقتی به یک عدد مشخص نرسیم تغییر نمی‌کند، مثلا تا زمانی که تورم به هدف دو درصد برسد. این حالت انعطاف بیشتری دارد چون شرطش یک متغیر اقتصادی است.

شکل سوم جهت‌دار است و فقط تمایل را نشان می‌دهد، مثل جمله «ریسک‌ها به سمت بالاست». شکل چهارم نبود وعده است، یعنی همان روش جلسه‌به‌جلسه که بانک مرکزی اروپا الان دنبال می‌کند.

این جمله چطور به قیمت ارز می‌رسد؟

گام اول ساخته شدن انتظار است. جمله بانک مرکزی مسیر مورد انتظار نرخ در ماه‌های بعد را جابه‌جا می‌کند و همان لحظه در قیمت قراردادهای آتی نرخ بهره می‌نشیند.

گام دوم حرکت بازده اوراق است. قیمت اوراق بلندمدت بر پایه میانگین نرخ مورد انتظار در طول عمر آن اوراق تعیین می‌شود، پس تغییر مسیر انتظار بلافاصله بازده را جابه‌جا می‌کند.

گام سوم واکنش ارز است. سرمایه به سمت پولی می‌رود که بازده بالاتری برایش انتظار می‌رود. رابطه کامل نرخ بهره و ارزش پول در درس نرخ بهره در فارکس توضیح داده شده است.

یک نمونه تاریخی

روشن‌ترین نمونه فوروارد گایدنس به سال‌های پس از بحران مالی برمی‌گردد. فدرال رزرو آمریکا اعلام کرد نرخ بهره را دست‌کم تا یک تاریخ مشخص نزدیک صفر نگه می‌دارد و بعدها همین وعده را به شرط رسیدن نرخ بیکاری به یک سطح معین گره زد.

اثرش دیده شد. بازده اوراق بلندمدت پایین ماند حتی بدون آنکه بانک مرکزی نرخ امروز را تغییر دهد، و هزینه وام برای خانوار و شرکت کم شد. این همان کاری بود که ابزار معمول سیاست پولی دیگر توان انجامش را نداشت.

مشکل وقتی شروع شد که شرایط اقتصادی سریع‌تر از انتظار تغییر کرد. بانک مرکزی برای پایبندی به وعده‌اش زیر فشار قرار گرفت و همین تجربه، نگاه به این ابزار را عوض کرد.

چرا بانک‌های مرکزی از آن فاصله گرفتند؟

دلیل اول تجربه سال‌های تورمی است. بانک‌های مرکزی وعده داده بودند نرخ را مدت‌ها پایین نگه دارند و وقتی تورم بالا رفت مجبور شدند خلاف وعده‌شان عمل کنند. این کار به اعتبارشان آسیب زد.

دلیل دوم بالا بودن عدم قطعیت است. وقتی قیمت انرژی با یک درگیری منطقه‌ای چند درصد جابه‌جا می‌شود، هیچ وعده‌ای درباره تورم شش ماه بعد قابل اتکا نیست.

دلیل سوم هزینه شکستن وعده است. فوروارد گایدنس صریح، اگر عملی نشود، هم اعتبار بانک مرکزی را کم می‌کند و هم نوسان شدیدی در بازار می‌سازد. روش جلسه‌به‌جلسه این ریسک را از بین می‌برد.

نتیجه‌اش این است که وزن هر داده اقتصادی بیشتر شده است. وقتی بانک مرکزی مسیر را از قبل اعلام نمی‌کند، بازار برای حدس زدن تصمیم بعدی به گزارش تورم و اشتغال تکیه می‌کند و همین باعث نوسان بیشتر در روز انتشار داده‌ها می‌شود.

وضعیت امروز سه بانک مرکزی بزرگ

بانک مرکزی اروپا روش جلسه‌به‌جلسه را انتخاب کرده و انتظار می‌رود پنجشنبه هم نرخ سپرده را به ۲٫۵۰ درصد برساند بدون آنکه درباره نشست بعدی حرفی بزند. جزئیات این نشست در گزارش پیش‌نمای نشست بانک مرکزی اروپا آمده است.

فدرال رزرو آمریکا هم سال‌هاست از وعده صریح فاصله گرفته و در عوض هر عضو شورا نظر شخصی‌اش را در سخنرانی‌ها می‌گوید. همین باعث می‌شود یک جمله از یک عضو، انتظار بازار را چند واحد درصد جابه‌جا کند.

بانک مرکزی ژاپن از معدود نهادهایی است که هنوز به شکل محدود از این ابزار استفاده می‌کند، چون شرایط تورمی‌اش با بقیه فرق دارد. مقایسه این سه رویکرد نشان می‌دهد فوروارد گایدنس انتخابی است که به شرایط هر اقتصاد بستگی دارد.

معامله‌گر چه چیزی را دنبال کند؟

نکته اول، تفاوت متن بیانیه با نشست خبری است؛ فوروارد گایدنس واقعی معمولا در همین دو جا بیرون می‌آید. بیانیه معمولا محتاط نوشته می‌شود و جمله‌های تعیین‌کننده در پاسخ به سوال خبرنگارها بیرون می‌آید.

نکته دوم، مقایسه واژه‌به‌واژه بیانیه با نشست قبل است. حذف یا اضافه شدن یک صفت مثل «پایدار» یا «محدود» پیام مشخصی دارد و همان تغییرات کوچک بازار را تکان می‌دهند.

نکته سوم، دیدن قیمت‌گذاری بازار پیش و پس از نشست است. سازوکار خواندن این درصد در گزارش فدواچ چطور کار می‌کند و برنامه نشست‌ها در تقویم اقتصادی آمده است. روش کنترل ریسک در این روزها هم در درس مدیریت ریسک و حد ضرر بررسی شده است.