بورس کالای ایران در ۱۸ شهریور انبار گندله یک شرکت معدنی را پذیرفت و از آن پس این محصول هم در قالب گواهی سپرده کالایی قابل معامله شد. گندله گلولهای از پودر فشرده سنگ آهن است که خوراک اصلی کورههای فولادسازی به شمار میرود. در ادامه با اسمارت اف ایکس میبینیم این ورقه چیست و چه کاربردی دارد.
گواهی سپرده کالایی چیست؟
گواهی سپرده کالایی ورقه بهاداری است که نشان میدهد دارنده آن مالک مقدار مشخصی کالای انبارشده در یک انبار مورد تایید بورس است. کالا در انبار میماند و آنچه میان خریدار و فروشنده جابهجا میشود همین ورقه است.
مزیت این ساختار برای فروشنده این است که کالایش را بدون یافتن خریدار حضوری میفروشد و برای خریدار این است که بدون دردسر حمل و انبارداری مالک کالا میشود. سرمایهگذاری هم که قصد تحویل گرفتن ندارد، میتواند ورقه را مثل سهم در بازار بفروشد.
این ورقه چطور ساخته میشود؟
مرحله اول پذیرش انبار است. انباری که بخواهد در این چرخه قرار بگیرد باید استانداردهای بورس را داشته باشد و کالای ورودیاش آزمایش و درجهبندی شود. همین آزمایش است که باعث میشود همه ورقههای یک نماد با هم برابر باشند.
مرحله دوم صدور است. به ازای کالای سپردهشده، ورقهای به نام سپردهگذار صادر میشود که مقدار و کیفیت کالا رویش مشخص است. مرحله سوم معامله است؛ ورقه وارد تابلو میشود و روزانه میان خریداران دستبهدست میشود.
داده زندهواکنش بازار به این خبر را بدون ریسک تست کن
شبیهساز ترید با قیمت زنده، بکتست و چالش پراپ.دارنده ورقه هر زمان بخواهد میتواند درخواست تحویل فیزیکی بدهد و کالا را از همان انبار بگیرد. همین امکان تحویل است که قیمت ورقه را به قیمت واقعی کالا نزدیک نگه میدارد.
چه کالاهایی در این فهرست هستند؟
زعفران قدیمیترین و پرمعاملهترین نمونه است و چند نماد فعال دارد. سکه طلا هم یکی از شناختهشدهترین نمونهها میان سرمایهگذاران خرد است. پسته از شهریور امسال دوباره به این بازار برگشت و حالا گندله هم به فهرست اضافه شده است.
| کالا | جایگاه در بازار |
|---|---|
| زعفران | قدیمیترین نمونه با چند نماد فعال |
| سکه طلا | پرمخاطبترین نمونه میان سرمایهگذاران خرد |
| پسته | بازگشت معاملات از شهریور ۱۴۰۵ |
| گندله | تازهترین افزوده، از مواد اولیه فولاد |
تنوع این فهرست نشان میدهد ابزار یادشده از محصول کشاورزی شروع شده و حالا به مواد اولیه صنعتی هم رسیده است. ابزار دیگری که بانک مرکزی روی سکه به کار گرفته را در گزارش اوراق سلف سکه توضیح دادهایم.
قیمت این ورقهها چطور حرکت میکند؟
قیمت هر گواهی به قیمت همان کالا در بازار وابسته است و مثل هر ورقه دیگری بالا و پایین میرود. نمونهاش معاملات زعفران است: بررسی هشت گواهی زعفران در بازه ۲۱ تا ۲۹ شهریور نشان میدهد میانگین تغییر قیمتشان منفی ۵٫۴۹ درصد بوده است.
دو عامل دیگر هم در قیمت اثر دارند. اول هزینه انبارداری که با گذشت زمان روی دوش دارنده مینشیند و دوم فصل برداشت که در محصولات کشاورزی عرضه را زیاد میکند. تصویر کلی بازار سهام و سرمایه هم در گزارش رکورد شاخص بورس تهران آمده است.
تفاوتش با قرارداد آتی چیست؟
در قرارداد آتی، دو طرف روی خرید و فروش کالا در تاریخی در آینده توافق میکنند و کالا هنوز جابهجا نشده است. در گواهی سپرده کالایی اما کالا همین حالا در انبار موجود است و ورقه سند مالکیت همان مقدار موجود است.
تفاوت دوم به سررسید برمیگردد. قرارداد آتی تاریخ پایان دارد، ولی این ورقه تا وقتی کالا در انبار بماند اعتبار دارد و دارنده میتواند آن را نگه دارد یا بفروشد.
تفاوت سوم در اهرم است. معاملات آتی با وجه تضمین انجام میشود و سود و زیان را بزرگ میکند، در حالی که خرید این ورقه مثل خرید سهم است و کل مبلغ در همان لحظه پرداخت میشود.
برای چه کسی مناسب است؟
برای تولیدکنندهای که میخواهد محصولش را بدون واسطه و با قیمت تابلو بفروشد، این ابزار مسیر کوتاهتری است. برای کارخانهای که مواد اولیه میخرد، امکان تامین از یک بازار شفاف را فراهم میکند.
برای سرمایهگذار خرد هم گواهی سپرده کالایی راهی است تا بدون نگهداری فیزیکی کالا، روی قیمت آن سرمایهگذاری کند. نکتهای که باید در نظر گرفت این است که حجم معاملات برخی نمادها کم است و خروج از موقعیت ممکن است به سرعت سهمهای پرمعامله نباشد. مبانی مدیریت ریسک در درس مدیریت ریسک و حد ضرر آمده است.
این ابزار چه چیزی به بازار اضافه میکند؟
نخستین اثرش کشف قیمت است. وقتی معامله روی تابلو انجام میشود، قیمت هر کالا در هر لحظه برای همه قابل دیدن است و تولیدکننده و خریدار هر دو معیار روشنی برای تصمیم دارند.
اثر دوم کاهش هزینه معامله است. نبود نیاز به حمل و تحویل در هر نوبت خرید و فروش، بخشی از هزینههای جانبی را حذف میکند و سرعت گردش کالا را بالا میبرد.
اثر سوم به دسترسی برمیگردد. سرمایهگذاری که پیشتر برای ورود به بازار یک کالا باید حجم بزرگ میخرید، حالا میتواند با مبلغ کوچکتر وارد شود. رابطه قیمت کالاها با بازار ارز را هم در درس ارزهای کالایی توضیح دادهایم و خبرهای تازه این حوزه در بخش اقتصاد ایران منتشر میشود.
سوالات متداول
۴ سوالبرای خرید گواهی سپرده کالایی چه چیزی لازم است؟
کد بورسی و حساب نزد یک کارگزاری دارای مجوز معاملات کالایی. خرید و فروش از همان سامانه معاملاتی انجام میشود که برای سهام استفاده میشود.
نگه داشتن گواهی سپرده کالایی هزینه دارد؟
بله، هزینه انبارداری به دارنده تعلق میگیرد و معمولا در قیمت ورقه دیده میشود. جزئیات هر نماد در اطلاعیه پذیرش همان کالا اعلام میشود.
تحویل فیزیکی کالا چطور انجام میشود؟
دارنده درخواستش را از طریق کارگزاری ثبت میکند و پس از تسویه، کالا از انبار مورد تایید تحویل داده میشود. حداقل مقدار قابل تحویل برای هر کالا متفاوت است.
اطلاعات رسمی نمادهای گواهی سپرده کالایی کجاست؟
فهرست نمادها و اطلاعیههای پذیرش روی سایت بورس کالای ایران منتشر میشود.
این مطلب جنبه خبری و آموزشی دارد و توصیه سرمایهگذاری محسوب نمیشود. منبع: اطلاعیههای بورس کالای ایران و گزارشهای خبرگزاریهای رسمی.
