رکود تورمی چیست؟ | ۳ ریشه و رفتار ۵ بازار

در بیشتر دوره‌های اقتصادی، بالا رفتن قیمت‌ها نشانه‌ی داغ شدن اقتصاد است و رکود با ارزان شدن همراه می‌شود. گاهی ولی این قاعده به هم می‌ریزد و هر دو مشکل با هم می‌آیند. رکود تورمی وضعیتی است که در آن رشد اقتصادی کند یا منفی است، بیکاری بالا می‌رود و قیمت‌ها همچنان با سرعت زیاد بالا می‌روند. در این درس سطح متوسط می‌بینیم این وضعیت از کجا می‌آید، چرا بانک مرکزی را در دوراهی می‌گذارد، بازارها در آن چه رفتاری دارند و کدام شش اشتباه رایج‌ترین‌اند. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

رکود تورمی چیست؟

رکود تورمی ترکیب همزمان سه نشانه است: رشد اقتصادی کند، بیکاری رو به افزایش و تورم بالا.

رکود یعنی کوچک شدن اقتصاد و کاهش تولید، که نشانه‌هایش در درس رکود اقتصادی آمده است. تورم یعنی سرعت افزایش عمومی قیمت‌ها، که در درس تورم چیست توضیح داده شده. رکود تورمی نامی است برای زمانی که این دو با هم دیده می‌شوند.

این وضعیت کمیاب است، چون تورم و بیکاری معمولا در دو جهت مخالف حرکت می‌کنند. وقتی اقتصاد داغ می‌شود، کار زیاد و قیمت‌ها بالا می‌روند. وقتی اقتصاد سرد می‌شود، تقاضا و قیمت‌ها پایین می‌آیند. رکود تورمی این رابطه را می‌شکند.

چرا رکود تورمی اتفاق می‌افتد؟

پاسخ در تفاوت میان دو نوع فشار قیمتی است.

وقتی فشار از سمت تقاضا بیاید، مردم بیشتر خرید می‌کنند، تولید بالا می‌رود و قیمت‌ها هم بالا می‌روند. این حالت معمولا با رشد اقتصادی و کاهش بیکاری همراه است.

وقتی فشار از سمت عرضه بیاید، داستان فرق می‌کند. اگر هزینه‌ی تولید ناگهان بالا برود، شرکت‌ها هم قیمت را زیاد می‌کنند و هم تولید را کم. نتیجه، قیمت بالاتر کنار تولید کمتر است و این دقیقا همان چیزی است که رکود تورمی می‌سازد.

سه ریشه‌ی اصلی

1. شوک انرژی. نفت در قیمت تقریبا همه چیز نقش دارد، از حمل کالا تا تولید کود و پلاستیک. جهش قیمت نفت هزینه‌ی کل اقتصاد را بالا می‌برد. تصمیم‌های گروه تولیدکنندگان نفت را در صفحه‌ی نشست اوپک دنبال کنید.
2. اختلال زنجیره‌ی تامین. کمبود قطعه، بسته شدن بنادر یا محدودیت صادرات مواد اولیه، تولید را کم و قیمت را زیاد می‌کند.
3. سیاست پولی نادرست. اگر پول ارزان مدت زیادی ادامه پیدا کند، انتظار تورمی در ذهن مردم و شرکت‌ها جا می‌افتد و مهار قیمت‌ها سخت‌تر می‌شود. سازوکار این پول ارزان در درس تسهیل کمی بررسی شده است.

نمونه‌ی کلاسیک این وضعیت، دهه‌ی ۱۹۷۰ میلادی است. دو شوک نفتی آن دهه قیمت انرژی را چند برابر کردند و اقتصادهای بزرگ سال‌ها با تورم دو رقمی و بیکاری بالا روبه‌رو بودند.

دوراهی بانک مرکزی در رکود تورمی

بانک مرکزی در حالت عادی یک مشکل را در هر زمان حل می‌کند. برای مهار تورم نرخ بهره را بالا می‌برد و برای کمک به رشد، آن را پایین می‌آورد. در رکود تورمی هر دو مشکل همزمان روی میز هستند و هر تصمیم یکی را بدتر می‌کند.

افزایش نرخ بهره تورم را مهار می‌کند، ولی وام گرفتن را گران و رشد را کندتر می‌کند و بیکاری را بالا می‌برد. رابطه‌ی نرخ بهره و بازار ارز در درس نرخ بهره در فارکس آمده است.

کاهش نرخ بهره به رشد کمک می‌کند، ولی به تورمی که از قبل بالاست سوخت می‌رساند و می‌تواند اعتماد به پول ملی را از بین ببرد.

تجربه‌ی تاریخی نشان می‌دهد بانک‌های مرکزی در نهایت مهار تورم را انتخاب می‌کنند، حتی به قیمت یک رکود عمیق‌تر. دلیلش این است که تورم جاافتاده در انتظارات، سال‌ها طول می‌کشد تا پاک شود. سخنرانی‌ها و تصمیم‌های فدرال رزرو را می‌توانید در بخش سیاست پولی فدرال رزرو دنبال کنید و خلاصه‌ی هر نشست را در صفحه‌ی نشست فدرال رزرو ببینید.

بازارها در رکود تورمی چه می‌کنند؟

رفتار دارایی‌ها در چنین دوره‌هایی الگوی نسبتا تکرارشونده‌ای دارد.

طلا معمولا بهتر از بقیه عمل می‌کند، چون در دوره‌هایی که ارزش پول کاهش پیدا می‌کند جای پناه سرمایه است. روش‌های معامله‌ی آن در درس معامله طلا آمده است.

کالاهای انرژی اغلب گران می‌مانند، چون در بسیاری از موارد خودشان منشا فشار هزینه هستند.

سهام زیر فشار است. هزینه‌ی تولید بالا می‌رود، قدرت خرید مردم کم می‌شود و سود شرکت‌ها از دو طرف فشرده می‌شود.

اوراق دولتی در ظاهر بازده بالایی می‌دهند، ولی وقتی تورم را از آن کم کنید عدد واقعی می‌تواند منفی باشد. این تفاوت در درس نرخ بهره واقعی توضیح داده شده است.

ارز کشور درگیر معمولا تضعیف می‌شود، به‌ویژه وقتی بازار به توان بانک مرکزی برای مهار تورم شک کند.

چطور نشانه‌های رکود تورمی را زودتر ببینیم؟

سه داده کنار هم، تصویر روشنی می‌دهند و هر سه در تقویم اقتصادی منتشر می‌شوند.

اول، تورم چند ماه پیاپی بالاتر از هدف بانک مرکزی بماند. دوم، رشد اقتصادی در دو فصل متوالی کند یا منفی شود. سوم، بیکاری از کف چند ساله فاصله بگیرد. اگر هر سه با هم دیده شوند، احتمال این وضعیت جدی است.

یک نشانه‌ی کمکی هم وجود دارد: تفاوت میان تورم کل و تورم هسته. وقتی تورم کل به دلیل انرژی و غذا بسیار بالاتر از تورم هسته است، فشار از سمت عرضه می‌آید و همین ترکیب، مقدمه‌ی رکود تورمی است.

شش اشتباه رایج درباره رکود تورمی

1. نام‌گذاری زودهنگام. یک ماه داده‌ی بد کافی نیست و برای چنین قضاوتی به چند فصل داده نیاز است.
2. یکی دانستن با تورم ساده. تورم بالا در اقتصادی که رشد خوبی دارد، رکود تورمی نیست.
3. انتظار سود از طلا در هر شرایط. طلا در این دوره‌ها هم اصلاح‌های سنگین داشته است.
4. نادیده گرفتن بازده واقعی. سود اسمی اوراق بدون کم کردن تورم، عدد گمراه‌کننده‌ای است.
5. فرض واکنش سریع بانک مرکزی. تصمیم‌های نرخ بهره با تاخیر چندماهه بر اقتصاد اثر می‌گذارند.
6. تعمیم به همه‌ی کشورها. کشوری که صادرکننده‌ی انرژی است، در همان شوک وضعیت متفاوتی دارد.

نکات کلیدی این درس

• رکود تورمی یعنی تورم بالا کنار رشد کند و بیکاری رو به افزایش.
• ریشه‌ی آن فشار از سمت عرضه است، نه تقاضا.
• سه ریشه‌ی اصلی: شوک انرژی، اختلال تامین و سیاست پولی نادرست.
• بانک مرکزی در دوراهی می‌افتد و هر تصمیم یک هزینه دارد.
• در تجربه‌ی تاریخی، مهار تورم در اولویت قرار گرفته است.
• طلا و انرژی بهتر و سهام و اوراق بدتر عمل کرده‌اند.
• نمونه‌ی کلاسیک آن دهه‌ی ۱۹۷۰ و دو شوک نفتی است.

اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی

اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.

برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:

• بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
• رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
• تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
• پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.

💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:

• تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
• ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com

جمع‌بندی

رکود تورمی سخت‌ترین وضعیت برای سیاست‌گذار و یکی از پرریسک‌ترین دوره‌ها برای معامله‌گر است، چون قاعده‌ی آشنای رابطه‌ی تورم و رشد در آن کار نمی‌کند. اگر یک جمله از این درس بماند، همین باشد: ریشه‌ی این وضعیت در سمت عرضه است و به همین دلیل نرخ بهره به تنهایی آن را حل نمی‌کند. برای تمرین، نمودار قیمت طلا و شاخص سهام آمریکا را در سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۰ کنار هم بگذارید و بنویسید کدام دارایی قدرت خرید سرمایه‌گذار را بهتر حفظ کرده است.