بازارساز خودکار چیست؟ | فرمول، ۴ مدل و ۵ ریسک

در یک صرافی معمولی، شما با یک معامله‌گر دیگر معامله می‌کنید و موتور صرافی سفارش‌ها را به هم می‌رساند. در صرافی‌های غیرمتمرکز چنین دفتری در کار نیست و طرف معامله‌ی شما یک استخر توکن است که قیمتش را یک فرمول ریاضی تعیین می‌کند. نام این سازوکار بازارساز خودکار است. در این درس سطح پیشرفته می‌بینیم بازارساز خودکار چطور قیمت می‌سازد، فرمول حاصل‌ضرب ثابت چه می‌گوید، چه کسانی در یک استخر نقش دارند، چهار مدل رایج چه تفاوتی دارند و پنج ریسک اصلی کدام‌اند. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

بازارساز خودکار چیست؟

بازارساز خودکار قراردادی هوشمند است که موجودی دو توکن را نگه می‌دارد و با یک فرمول ریاضی، قیمت مبادله‌ی آن دو را در هر لحظه تعیین می‌کند.

قرارداد هوشمند یعنی برنامه‌ای که روی بلاکچین اجرا می‌شود و هرکس می‌تواند کدش را ببیند؛ معرفی کاملش در درس اتریوم آمده است. در این مدل، معامله‌گر توکن اول را به استخر می‌دهد و توکن دوم را از همان استخر می‌گیرد. هیچ سفارش خرید یا فروشی ثبت نمی‌شود و تا وقتی استخر موجودی دارد، معامله انجام می‌شود.

همین ویژگی باعث شد صرافی‌های غیرمتمرکز از حالت آزمایشگاهی بیرون بیایند. تفاوت این دو نوع صرافی در درس صرافی متمرکز و غیرمتمرکز و جای بازارساز خودکار در کل اکوسیستم مالی غیرمتمرکز در درس دیفای بررسی شده است.

دفتر سفارش یا بازارساز خودکار؟

برای فهمیدن اینکه چرا این مدل ساخته شد، باید مشکل دفتر سفارش روی بلاکچین را دید.

در دفتر سفارش، هر ثبت، تغییر و لغو سفارش یک تراکنش است و روی بلاکچین هر تراکنش کارمزد دارد. بازارگردان حرفه‌ای که در بازارهای سنتی هزاران بار در روز قیمتش را به‌روز می‌کند، در چنین محیطی ورشکست می‌شود. سازوکار این کارمزدها در درس کارمزد گس توضیح داده شده است.

بازارساز خودکار این مشکل را دور می‌زند: قیمت از نسبت موجودی دو توکن بیرون می‌آید و به‌روزرسانی جداگانه‌ای لازم ندارد. هزینه‌ی این سادگی را در بخش ریسک‌ها می‌بینیم.

فرمول حاصل‌ضرب ثابت

رایج‌ترین فرمول بازارساز خودکار می‌گوید حاصل‌ضرب موجودی دو توکن باید ثابت بماند.

فرض کنید استخری ۱۰۰ واحد اتر و ۳۰۰ هزار واحد دلار دیجیتال دارد. حاصل‌ضرب این دو عدد ثابت است و قیمت هر اتر از نسبت موجودی‌ها به دست می‌آید؛ یعنی ۳ هزار واحد. حالا اگر کسی ۱۰ اتر بخرد، موجودی اتر به ۹۰ می‌رسد و برای ثابت ماندن حاصل‌ضرب، موجودی دلار دیجیتال باید به حدود ۳۳۳ هزار برسد. یعنی خریدار برای ۱۰ اتر حدود ۳۳ هزار پرداخته و میانگین قیمت هر اتر برایش بالاتر از ۳ هزار تمام شده است.

نام این اثر لغزش است و اندازه‌اش به نسبت حجم معامله و اندازه‌ی استخر بستگی دارد. در یک استخر بزرگ، همان خرید تغییر ناچیزی در قیمت ایجاد می‌کند. برای همین اندازه‌ی نقدینگی قفل‌شده معیار مهمی است؛ روش خواندنش در درس ارزش کل قفل‌شده آمده است.

سه نقش در استخر بازارساز خودکار

هر استخر با سه گروه سر و کار دارد و انگیزه‌ی هر گروه بخشی از سیستم را می‌چرخاند.

تامین‌کننده‌ی نقدینگی. دو توکن را به ارزش برابر در استخر می‌گذارد و در مقابل، سهمی از کارمزد هر معامله را می‌گیرد. معمولا بخشی از کارمزد هر معامله میان همه‌ی تامین‌کننده‌ها به نسبت سهمشان تقسیم می‌شود.

معامله‌گر. با استخر معامله می‌کند و همان کارمزد را می‌پردازد. برای او مهم‌ترین عدد، لغزش است.

آربیتراژگر. اگر قیمت استخر از قیمت جهانی فاصله بگیرد، این گروه از اختلاف سود می‌گیرد و با همین کار قیمت استخر را به بازار نزدیک می‌کند. بدون این نقش، بازارساز خودکار از بازار جا می‌ماند. بعضی پروتکل‌ها برای اطمینان بیشتر از قیمت بیرونی هم استفاده می‌کنند که در درس اوراکل بررسی شده است.

چهار مدل رایج بازارساز خودکار

همه‌ی استخرها از یک فرمول استفاده نمی‌کنند و هر مدل برای نوع خاصی از دارایی ساخته شده است.

1. حاصل‌ضرب ثابت. برای هر جفت توکن کار می‌کند و همیشه نقدشونده است، ولی لغزش بیشتری دارد.
2. مجموع ثابت. قیمت را ثابت نگه می‌دارد و لغزش تقریبا صفر است، ولی اگر قیمت واقعی تغییر کند، یک طرف استخر خالی می‌شود.
3. منحنی مخصوص استیبل کوین. ترکیبی از دو مدل بالا که برای دارایی‌های هم‌ارزش ساخته شده است. انواع این دارایی‌ها در درس استیبل کوین آمده است.
4. نقدینگی متمرکز. تامین‌کننده سرمایه‌اش را فقط در یک بازه‌ی قیمتی می‌گذارد. بازده سرمایه بالاتر می‌رود و مدیریت آن هم کار بیشتری می‌برد.

مستندات پروژه‌های بزرگ هم همین دسته‌بندی را دنبال می‌کنند؛ برای نمونه صفحه‌ی مالی غیرمتمرکز در ethereum.org این مدل‌ها را کنار هم توضیح داده است.

پنج ریسک کار با بازارساز خودکار

سه ریسک اول تامین‌کننده‌ی نقدینگی را تهدید می‌کنند و دو ریسک آخر معامله‌گر را.

1. ضرر ناپایدار. وقتی نسبت قیمت دو توکن تغییر می‌کند، ارزش سهم شما از استخر کمتر از حالتی می‌شود که همان دو توکن را فقط نگه داشته بودید. محاسبه‌اش در درس ضرر ناپایدار آمده است.
2. خطا در قرارداد هوشمند. کد استخر پول را نگه می‌دارد و یک اشتباه در آن می‌تواند کل موجودی را از بین ببرد.
3. توکن بی‌پشتوانه. سازنده‌ی یک توکن می‌تواند نقدینگی را یک‌باره بیرون بکشد. پیش از ورود، ساختار عرضه را بررسی کنید؛ روشش در درس توکنومیکس توضیح داده شده است.
4. لغزش در استخر کوچک. سفارش بزرگ در استخر کم‌عمق، قیمت را خودش بالا می‌برد و بخشی از سود را می‌خورد.
5. پیش‌دستی در صف تراکنش. ربات‌ها می‌توانند معامله‌ی شما را پیش از تایید ببینند و جلوتر از آن سفارش بگذارند. این حمله در درس MEV بررسی شده است.

چطور با لغزش کمتر معامله کنیم؟

سه کار ساده بیشترین اثر را روی هزینه‌ی نهایی معامله در یک بازارساز خودکار دارد.

اول، استخری با نقدینگی بالاتر انتخاب کنید، حتی اگر کارمزدش کمی بیشتر باشد. دوم، سفارش بزرگ را به چند سفارش کوچک‌تر بشکنید تا هر بار قیمت کمتر جابه‌جا شود. سوم، حد تحمل لغزش را در پلتفرم روی عدد منطقی بگذارید؛ عدد خیلی بالا معامله را در برابر حمله‌ی ربات‌ها باز می‌گذارد و عدد خیلی پایین باعث می‌شود تراکنش شما رد شود و کارمزدش هم پرداخت شده باشد.

اگر کارمزد شبکه در زمان معامله بالاست، انجام همان معامله روی شبکه‌های لایه دو معمولا ارزان‌تر تمام می‌شود؛ توضیحش در درس لایه ۲ بلاکچین آمده است.

نکات کلیدی این درس

• بازارساز خودکار قیمت را از نسبت موجودی دو توکن می‌سازد.
• رایج‌ترین مدل، حاصل‌ضرب ثابت است.
• هر معامله قیمت را جابه‌جا می‌کند؛ نام این اثر لغزش است.
• سه نقش اصلی: تامین‌کننده، معامله‌گر و آربیتراژگر.
• بزرگ‌ترین ریسک تامین‌کننده، ضرر ناپایدار است.
• در استخر کم‌عمق، هزینه‌ی واقعی معامله بالاست.
• حد تحمل لغزش را روی عدد منطقی بگذارید.

اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی

اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.

برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:

• بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
• رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
• تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
• پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.

💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:

• تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
• ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com

جمع‌بندی

بازارساز خودکار ایده‌ی ساده‌ای دارد که کل معامله‌ی غیرمتمرکز را ممکن کرد: به جای پیدا کردن طرف مقابل، با یک استخر و یک فرمول معامله کن. همین سادگی هزینه‌هایی دارد که باید از قبل بشناسید. اگر یک جمله از این درس بماند، همین باشد: در استخر کم‌عمق، قیمتی که می‌بینید قیمتی نیست که می‌پردازید. برای تمرین، یک جفت توکن را در دو صرافی غیرمتمرکز با اندازه‌ی استخر متفاوت باز کنید و برای یک مبلغ ثابت ببینید هرکدام چه مقدار توکن به شما می‌دهند؛ اختلاف این دو عدد، همان هزینه‌ی پنهانی است که این درس درباره‌اش حرف می‌زند.