برای وصل شدن به یک صرافی غیرمتمرکز، گرفتن وام در دیفای یا خرید یک توکن تازه روی اتریوم، اولین ابزاری که بیشتر کاربران نصب می‌کنند متامسک است. دیفای (DeFi) به خدمات مالی روی بلاکچین گفته می‌شود که بدون بانک و واسطه کار می‌کنند. در این درس می‌بینید این کیف پول چطور کار میکند، چطور آن را در شش قدم نصب کنید، شبکه BNB Chain و توکن تازه را چطور اضافه کنید، کارمزد هر انتقال چقدر است و کدام شش قاعده دارایی شما را از کلاهبرداری حفظ میکند. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
متامسک چیست؟
متامسک (MetaMask) یک کیف پول نرم‌افزاری و غیرحضانتی برای ارزهای دیجیتال است. غیرحضانتی (Non-custodial) یعنی کلید خصوصی و عبارت بازیابی فقط در اختیار خود شماست و هیچ واسطه‌ای نمی‌تواند حساب را مسدود کند. شرکت آمریکایی کانسنسیس (ConsenSys) این کیف پول را در سال ۲۰۱۶ به شکل افزونه مرورگر کروم منتشر کرد. نسخه موبایل آن از سال ۲۰۲۰ برای اندروید و iOS در دسترس است.
کاربرد اصلی این کیف پول اتصال به برنامه‌های غیرمتمرکز است. برنامه غیرمتمرکز یا dApp وب‌سایتی است که به‌جای سرور یک شرکت، با قرارداد هوشمند روی بلاکچین کار میکند؛ مثل صرافی‌های غیرمتمرکز و پروتکل‌های وام. وقتی دکمه Connect Wallet را در این سایت‌ها می‌زنید، پنجره کیف پول باز می‌شود و از شما اجازه می‌گیرد. اگر با انواع کیف پول آشنا نیستید، درس کیف پول ارز دیجیتال را ببینید.
این کیف پول مثل یک دسته‌کلید روی دستگاه شما کار میکند: هر کس عبارت بازیابی را داشته باشد، صاحب دارایی است.
متامسک چطور کار میکند؟ عبارت بازیابی، کلید خصوصی و آدرس
وقتی کیف پول را می‌سازید، اپلیکیشن یک عبارت بازیابی ۱۲ کلمه‌ای تولید میکند. از این ۱۲ کلمه کلید خصوصی ساخته می‌شود و از کلید خصوصی، آدرس عمومی که با 0x شروع می‌شود. آدرس را می‌توانید برای هر کسی بفرستید تا به شما ارز واریز کند. کلید خصوصی برای امضای تراکنش‌هاست و هرگز نباید از دستگاه بیرون برود.
دارایی شما داخل خود اپلیکیشن ذخیره نمیشود. موجودی روی بلاکچین ثبت شده است و کیف پول فقط آن را می‌خواند و نمایش می‌دهد. به همین دلیل اگر گوشی گم شود، با همان ۱۲ کلمه روی دستگاه تازه به همان آدرس و همان موجودی می‌رسید.
هر کاری که در این کیف پول انجام می‌دهید، یکی از سه نوع درخواست است:
- اتصال (Connect): سایت فقط آدرس و موجودی شما را می‌بیند و نمی‌تواند چیزی برداشت کند.
- تراکنش (Transaction): انتقال ارز یا اجرای یک قرارداد که کارمزد دارد و پس از تایید برنمی‌گردد.
- امضا (Signature): تایید یک پیام بدون کارمزد. بعضی امضاها مثل Permit اجازه خرج کردن توکن‌های شما را به یک قرارداد می‌دهند و خطرناک‌اند.
شبکه‌هایی که متامسک پشتیبانی میکند
این کیف پول برای اتریوم ساخته شد و با همه شبکه‌های سازگار با EVM کار میکند. EVM یا ماشین مجازی اتریوم (Ethereum Virtual Machine) محیطی است که قراردادهای هوشمند در آن اجرا می‌شوند. هر شبکه‌ای که از همین محیط استفاده کند، آدرس‌هایی با همان شکل 0x دارد؛ یعنی آدرس متامسک شما روی اتریوم، روی BNB Chain یا آربیتروم هم همان آدرس است.
| شبکه | شناسه زنجیره (Chain ID) | ارز کارمزد | کاربرد رایج |
|---|---|---|---|
| اتریوم (Ethereum) | ۱ | ETH | بیشترین نقدینگی دیفای و NFT |
| BNB Smart Chain | ۵۶ | BNB | کارمزد کم و انتقال تتر BEP20 |
| پالیگان (Polygon) | ۱۳۷ | POL | بازی‌ها و پرداخت‌های کوچک |
| آربیتروم (Arbitrum One) | ۴۲۱۶۱ | ETH | لایه ۲ اتریوم با کارمزد چند سنتی |
| بیس (Base) | ۸۴۵۳ | ETH | لایه ۲ اتریوم و توکن‌های تازه |
| آوالانچ (C-Chain) | ۴۳۱۱۴ | AVAX | دیفای و بازی |
آربیتروم و بیس شبکه‌های لایه ۲ هستند؛ تراکنش‌ها را بیرون از اتریوم پردازش می‌کنند و نتیجه را روی اتریوم ثبت می‌کنند. توضیح کامل این ساختار در درس لایه ۲ بلاکچین آمده است.
متامسک از سال ۲۰۲۵ حساب سولانا را هم پشتیبانی میکند. شبکه ترون (TRON) در این فهرست قرار ندارد، پس تتر TRC20 را نمی‌توانید مستقیم به آدرس متامسک بفرستید.
نصب متامسک روی مرورگر و موبایل در ۶ قدم
- دانلود از منبع رسمی: افزونه یا اپلیکیشن را فقط از صفحه دانلود سایت رسمی متامسک یا فروشگاه رسمی مرورگر و گوشی نصب کنید. نسخه‌های جعلی با لوگوی مشابه، حتی در تبلیغ‌های بالای نتایج جست‌وجو، کم نیستند.
- ساخت کیف پول تازه: گزینه Create a new wallet را انتخاب کنید. اگر از قبل عبارت بازیابی دارید، گزینه Import an existing wallet را بزنید.
- تعیین رمز عبور: این رمز فقط قفل همان دستگاه است. دست‌کم ۸ کاراکتر با ترکیب حرف و عدد بگذارید.
- نوشتن عبارت بازیابی: ۱۲ کلمه (Secret Recovery Phrase) را به همان ترتیب روی کاغذ بنویسید و از آن عکس یا اسکرین‌شات نگیرید. این عبارت تنها راه برگرداندن دارایی است و پشتیبانی هم نسخه‌ای از آن ندارد.
- تایید عبارت: اپلیکیشن چند کلمه را از شما می‌پرسد تا مطمئن شود آن‌ها را درست نوشته‌اید.
- کپی آدرس: روی نام حساب بزنید تا آدرس 0x کپی شود. از همین آدرس برای واریز استفاده کنید.
نسخه موبایل قفل با اثر انگشت را هم دارد. اگر کیف پول را روی کامپیوتر و گوشی با یک عبارت بازیابی وارد کنید، هر دو دستگاه همان حساب‌ها را نشان می‌دهند.
هر سایت، پیام یا فردی که عبارت بازیابی را از شما بخواهد، کلاهبردار است. برای نگهداری امن، دو نسخه کاغذی در دو مکان جدا یا یک صفحه فلزی کافی است؛ روش‌های بیشتر در درس عبارت بازیابی آمده است.
اضافه کردن شبکه به متامسک؛ BNB Chain، پالیگان و آربیتروم
کیف پول در ابتدا اتریوم و چند شبکه پرکاربرد را نشان می‌دهد. برای افزودن شبکه دیگر دو راه دارید:
- از فهرست داخلی: روی منوی شبکه در بالای صفحه بزنید، Add network را انتخاب کنید و شبکه مورد نظر را از فهرست شبکه‌های پیشنهادی اضافه کنید.
- دستی با اطلاعات شبکه: اگر شبکه در فهرست نبود، پنج فیلد را خودتان وارد کنید.
آدرس RPC نقطه ارتباط کیف پول با شبکه است. اطلاعات BNB Smart Chain به این شکل است:
- نام شبکه: BNB Smart Chain
- آدرس RPC: https://bsc-dataseed.bnbchain.org
- شناسه زنجیره: ۵۶
- نماد ارز: BNB
- بلاک اکسپلورر: https://bscscan.com
شناسه زنجیره و آدرس RPC را فقط از سایت رسمی همان شبکه بردارید. RPC جعلی می‌تواند موجودی اشتباه نشان دهد یا فعالیت کیف پول شما را زیر نظر بگیرد.
اضافه کردن توکن به متامسک با آدرس قرارداد
گاهی توکن واریزشده در فهرست دارایی‌ها دیده نمیشود. موجودی روی بلاکچین ثبت شده و کافی است توکن را به کیف پول معرفی کنید:
- شبکه درست را از منوی بالا انتخاب کنید. تتر روی اتریوم و تتر روی BNB Chain دو قرارداد جدا دارند.
- در بخش Tokens گزینه Import tokens را بزنید.
- آدرس قرارداد توکن را از سایت رسمی پروژه یا بلاک اکسپلورر کپی کنید. نماد و تعداد اعشار خودکار پر می‌شوند.
- دکمه Import را بزنید تا موجودی نمایش داده شود.
آدرس قرارداد را هرگز از کامنت، گروه تلگرامی یا تبلیغ برندارید. توکن‌های جعلی با همان نام و نماد ساخته می‌شوند و فقط آدرس قرارداد آن‌ها را از توکن اصلی جدا میکند.
واریز و ارسال ارز در متامسک و کارمزد گس
برای واریز از صرافی، آدرس متامسک را در بخش برداشت صرافی وارد کنید و شبکه‌ای را انتخاب کنید که در کیف پول فعال کرده‌اید. اگر از صرافی با شبکه BEP20 برداشت کنید، تتر روی BNB Smart Chain می‌نشیند و باید همان شبکه را در کیف پول انتخاب کنید تا موجودی دیده شود.
برای ارسال، دکمه Send را بزنید، آدرس مقصد و مقدار را وارد کنید و پیش از تایید، کارمزد را ببینید. هر تراکنش کارمزد گس دارد. گس هزینه پردازش تراکنش است که به اعتبارسنج‌های شبکه می‌رسد و همیشه با ارز اصلی همان شبکه پرداخت می‌شود. روش‌های کم کردن این هزینه را در درس کارمزد گس ببینید.
برای ارسال تتر روی BNB Chain به مقداری BNB نیاز دارید و برای ارسال تتر روی اتریوم به مقداری ETH. کیف پولی که فقط تتر دارد، نمی‌تواند آن را جابه‌جا کند.
کیف پول برای هر تراکنش سه سطح سرعت پیشنهاد می‌دهد که هزینه‌شان با هم فرق دارد. در ساعت‌های شلوغ، سطح کم ممکن است تراکنش را چند دقیقه در انتظار نگه دارد. تراکنشی را که هنوز تایید نشده، می‌توانید با Speed up سریع‌تر کنید یا با Cancel لغو کنید.
مثال عددی: کارمزد انتقال ۵۰۰ تتر در سه شبکه
اعداد این مثال فرضی‌اند و فقط روش محاسبه را نشان می‌دهند. انتقال یک توکن ERC20 یا BEP20 مثل تتر حدود ۶۵ هزار واحد گس مصرف میکند و کارمزد از ضرب این عدد در قیمت هر واحد گس به دست می‌آید.
شبکه اتریوم: قیمت گس ۱۰ گوئی (Gwei) فرض شده است. گوئی واحد کوچک اتر و برابر یک میلیاردم ETH است. کارمزد برابر ۶۵ هزار ضرب در ۱۰ گوئی، یعنی ۰٫۰۰۰۶۵ ETH می‌شود. با قیمت ۳۰۰۰ دلار برای هر اتر، این عدد حدود ۱٫۹۵ دلار است.
شبکه BNB Chain: با قیمت گس ۱ گوئی، کارمزد ۰٫۰۰۰۰۶۵ BNB می‌شود. با قیمت ۶۰۰ دلار برای BNB، حدود ۴ سنت پرداخت می‌کنید.
شبکه آربیتروم: کارمزد این لایه ۲ معمولا یک تا سه سنت است، چون هزینه ثبت روی اتریوم میان هزاران تراکنش تقسیم می‌شود.
برای انتقال مبلغ کم، شبکه کم‌هزینه به صرفه‌تر است؛ پیش از ارسال مطمئن شوید مقصد همان شبکه را پشتیبانی میکند.
در روزهای شلوغ قیمت گس اتریوم چند برابر می‌شود و همین محاسبه عدد بزرگ‌تری می‌دهد. بخش Swap داخل اپلیکیشن هم جدا از گس، در زمان نوشتن این درس حدود ۰٫۸۷۵ درصد کارمزد خدمات می‌گیرد؛ برای یک تبدیل ۱۰۰۰ دلاری حدود ۸٫۷۵ دلار. پیش از تایید هر سواپ، لغزش قیمت (Slippage) و حداقل مقدار دریافتی را هم ببینید.
مقایسه متامسک با تراست ولت و کیف پول صرافی
| ویژگی | متامسک | تراست ولت | کیف پول صرافی |
|---|---|---|---|
| مالکیت کلید خصوصی | کاربر | کاربر | صرافی |
| شبکه‌ها | اتریوم، شبکه‌های EVM و سولانا | ده‌ها شبکه از جمله ترون و بیت‌کوین | شبکه‌هایی که صرافی پشتیبانی کند |
| نسخه مرورگر | دارد و نسخه اصلی است | دارد | ندارد |
| اتصال به دیفای | بیشترین سازگاری | خوب، بیشتر روی موبایل | ندارد |
| فراموشی رمز | بازیابی فقط با ۱۲ کلمه | بازیابی فقط با ۱۲ کلمه | بازیابی با پشتیبانی صرافی |
| ریسک مسدود شدن حساب | ندارد | ندارد | دارد |
متامسک برای دیفای و سایت‌های اتریومی انتخاب رایج است و تراست ولت برای نگهداری تتر TRC20. کیف پول صرافی برای خرید و فروش سریع ساده‌تر است، ولی کلید آن دست صرافی است.
۶ قاعده امنیت متامسک و لغو دسترسی قراردادها
- عبارت بازیابی را هیچ‌جا تایپ نکنید: تنها جای وارد کردن این ۱۲ کلمه، صفحه بازیابی داخل خود اپلیکیشن روی دستگاه شماست.
- دسترسی‌های قدیمی را لغو کنید: وقتی در یک صرافی غیرمتمرکز توکن را سواپ می‌کنید، به قرارداد آن اجازه خرج کردن توکن (Approve) می‌دهید. اگر آن قرارداد هک شود، از همین اجازه برای برداشت استفاده می‌شود. بخش Token Approvals در بلاک اکسپلورر هر شبکه این اجازه‌ها را نشان می‌دهد و امکان لغو آن‌ها را دارد.
- مقدار اجازه را محدود کنید: هنگام Approve، به‌جای حالت نامحدود فقط مقدار همان معامله را تایید کنید.
- پیش از امضا متن درخواست را بخوانید: درخواست‌هایی مثل Permit یا SetApprovalForAll کارمزد ندارند، ولی اجازه خرج توکن‌ها یا NFTهای شما را می‌دهند.
- حساب جدا برای سایت‌های تازه بسازید: یک حساب دوم با موجودی کم داشته باشید و فقط همان را به سایت‌های ناشناس وصل کنید.
- دارایی اصلی را روی کیف پول سخت‌افزاری نگه دارید: با اتصال لجر یا ترزور، هر تراکنش باید روی دستگاه فیزیکی تایید شود.
بخش بزرگی از سرقت‌ها در کیف پول‌های اتریومی با یک امضای اشتباه انجام می‌شود، بدون اینکه عبارت بازیابی لو رفته باشد.
الگوهای رایج کلاهبرداری و نشانه‌های هشدار را در درس کلاهبرداری رمزارز ببینید.
اشتباه‌های رایج کاربران متامسک
- انتخاب شبکه اشتباه هنگام برداشت از صرافی: تتر با شبکه BEP20 فرستاده می‌شود، ولی کیف پول روی اتریوم باز است و موجودی صفر نشان می‌دهد. با عوض کردن شبکه، موجودی دیده می‌شود.
- فرستادن ارز به آدرس قرارداد توکن: کاربر آدرس قرارداد را به‌جای آدرس کیف پول مقصد وارد میکند و دارایی معمولا برنمی‌گردد.
- کلیک روی توکن‌های ناشناس: توکنی که بدون درخواست واریز شده، معمولا کاربر را به سایتی جعلی برای دریافت جایزه می‌فرستد.
- نگهداری همه دارایی در کیف پول داغ: کیف پول داغ روی دستگاه متصل به اینترنت نصب است و در برابر بدافزار آسیب‌پذیرتر از کیف پول سخت‌افزاری است.
نکات کلیدی این درس
- این کیف پول غیرحضانتی است و کلید خصوصی فقط روی دستگاه شما ذخیره می‌شود.
- یک آدرس متامسک روی اتریوم و همه شبکه‌های EVM، از BNB Chain تا آربیتروم، یکسان است.
- عبارت بازیابی ۱۲ کلمه‌ای تنها راه برگرداندن دارایی است و پشتیبانی هم نسخه‌ای از آن ندارد.
- کارمزد گس همیشه با ارز اصلی همان شبکه پرداخت می‌شود؛ بدون BNB یا ETH نمی‌توانید تتر را جابه‌جا کنید.
- توکن تازه را فقط با آدرس قرارداد از منبع رسمی اضافه کنید.
- دسترسی‌های Approve قدیمی را لغو کنید و پیش از هر امضا متن آن را بخوانید.
جمع‌بندی
متامسک پرکاربردترین راه ورود به اتریوم، شبکه‌های سازگار با آن و خدمات دیفای است. کار با آن ساده است، ولی مسئولیت امنیت کامل با خود شماست. اگر عبارت بازیابی را امن نگه دارید، شبکه هر واریز را پیش از ارسال چک کنید و پیش از هر امضا متن آن را بخوانید، بیشتر خطرهای رایج از دارایی شما دور می‌مانند.
سوالات متداول درباره متامسک
۵ سوالآیا متامسک رایگان است؟
نصب و ساخت کیف پول رایگان است. برای هر تراکنش کارمزد گس شبکه را می‌پردازید و برای سواپ داخل اپلیکیشن، کارمزد خدمات حدود ۰٫۸۷۵ درصد هم کسر می‌شود.
آیا میتوان تتر TRC20 را در این کیف پول نگه داشت؟
خیر. شبکه ترون پشتیبانی نمیشود. برای تتر شبکه BEP20، ERC20 یا یکی از لایههای ۲ اتریوم را انتخاب کنید، یا برای ترون از کیف پولی مثل تراست ولت استفاده کنید.
اگر گوشی یا کامپیوتر گم شود، دارایی از بین می‌رود؟
خیر. دارایی روی بلاکچین ثبت است. اپلیکیشن را روی دستگاه تازه نصب کنید و با عبارت بازیابی ۱۲ کلمه‌ای همان حساب‌ها را برگردانید.
رمز عبور متامسک با عبارت بازیابی چه فرقی دارد؟
رمز عبور فقط قفل اپلیکیشن روی همان دستگاه است و با فراموش کردنش دارایی از بین نمی‌رود. عبارت بازیابی کلید اصلی حساب است و روی هر دستگاهی کل دارایی را باز میکند.
چطور اتصال یک سایت به متامسک را قطع کنیم؟
از منوی سهنقطه وارد بخش Connected sites شوید و سایت را Disconnect کنید. این کار فقط دیدن آدرس را قطع میکند. اجازههای Approve قراردادها جدا ثبت شدهاند و باید از بخش Token Approvals بلاک اکسپلورر لغو شوند.
