یک روز یورو دلار از صبح تا شب فقط ۳۰ پیپ جابه‌جا می‌شود و روز دیگر با یک خبر ۱۲۰ پیپ بالا و پایین می‌رود. به این میزان بالا و پایین رفتن قیمت ولتیلیتی یا نوسان پذیری می‌گویند. اگر این عدد را نشناسید، حد ضرری که دیروز درست بود امروز با یک تکان عادی فعال می‌شود. در این درس سطح مبتدی می‌بینید نوسان بازار چطور اندازه گرفته می‌شود، جفت ارزهای اصلی و طلا هر روز معمولاً چقدر حرکت می‌کنند، کدام ساعت‌ها و خبرها نوسان را بالا می‌برند و حد ضرر و حجم معامله را چطور با آن تنظیم کنید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
ولتیلیتی چیست و چرا برای معامله‌گر فارکس مهم است؟
ولتیلیتی (Volatility) یعنی قیمت یک دارایی در یک بازه زمانی مشخص چقدر و با چه سرعتی تغییر می‌کند. بازاری که قیمتش در محدوده کوچکی آرام حرکت می‌کند نوسان کم دارد و بازاری که در چند دقیقه ده‌ها پیپ بالا و پایین می‌رود نوسان زیاد دارد. پیپ (Pip) کوچک‌ترین واحد رایج تغییر قیمت در فارکس است؛ در یورو دلار هر پیپ برابر ۰٫۰۰۰۱ است.
ولتیلیتی اندازه حرکت را نشان می‌دهد و جهت را باید با ابزارهای دیگر پیدا کرد؛ قیمت ممکن است با نوسان زیاد بالا برود، پایین بیاید یا در یک محدوده رفت و برگشت کند. همین اندازه حرکت سه تصمیم مهم را عوض می‌کند: فاصله حد ضرر، فاصله حد سود و حجم معامله.
ولتیلیتی بالا یعنی فرصت سود بیشتر و ریسک ضرر بیشتر، هر دو با هم. معامله‌گری که حجمش را با نوسان بازار تنظیم نکند، در روزهای پرنوسان بیش از برنامه‌اش ضرر می‌دهد.
ولتیلیتی را چطور اندازه بگیریم؟
ساده‌ترین روش، شمردن فاصله سقف تا کف کندل روزانه است. اگر سقف امروز یورو دلار ۱٫۱۲۵۰ و کف آن ۱٫۱۱۸۰ باشد، دامنه روز ۷۰ پیپ است. اگر این کار را برای چند روز انجام دهید و میانگین بگیرید، تصویر خوبی از نوسان معمول آن جفت ارز دارید. برای آشنایی بیشتر با واحد پیپ و ارزش دلاری آن، درس پیپ چیست را بخوانید.
روش دوم که بیشتر معامله‌گران استفاده می‌کنند، اندیکاتور ATR است. ATR یا میانگین دامنه واقعی (Average True Range) میانگین دامنه ۱۴ کندل آخر را به شکل یک عدد روی نمودار نشان می‌دهد و فاصله شکاف قیمتی بین دو کندل را هم حساب می‌کند. اگر ATR روزانه یورو دلار ۰٫۰۰۷۰ باشد، یعنی این جفت ارز در دو هفته اخیر هر روز به‌طور میانگین ۷۰ پیپ حرکت کرده است. جزئیات محاسبه و کاربردهایش در درس میانگین دامنه واقعی آمده است.
ولتیلیتی را به درصد هم می‌شود گفت. ۷۰ پیپ حرکت در یورو دلار با قیمت ۱٫۱۲ حدود ۰٫۶ درصد است. این عدد درصدی برای مقایسه نمادهایی که قیمت‌های خیلی متفاوت دارند، مثل طلا و یورو دلار، مناسب‌تر است.
نوسان تاریخی و نوسان ضمنی در یک نگاه
نوسان تاریخی (Historical Volatility) از تغییر قیمت‌های گذشته حساب می‌شود و می‌گوید بازار تا امروز چقدر تکان خورده است. نوسان ضمنی (Implied Volatility) از قیمت قراردادهای آپشن درمی‌آید و انتظار بازار از نوسان روزها و هفته‌های آینده را نشان می‌دهد. آپشن قراردادی است که حق خرید یا فروش یک دارایی را با قیمت مشخص در آینده می‌دهد و هرچه بازار نوسان بیشتری انتظار داشته باشد، این قراردادها گران‌تر می‌شوند.
برای معامله‌گر تازه‌کار، دامنه روزانه و ATR کافی است. وقتی با این دو راحت شدید، درس نوسان ضمنی قدم بعدی است و نشان می‌دهد چطور انتظار بازار را پیش از خبرهای بزرگ بخوانید.
میانگین نوسان روزانه جفت ارزهای اصلی و طلا
عددهای جدول زیر تقریبی‌اند و از میانگین دامنه روزانه ماه‌های اخیر گرفته شده‌اند. در ماه‌های پرخبر بالاتر و در تعطیلات پایین‌تر می‌روند، پس پیش از هر معامله عدد ATR همان روز را روی نمودار خودتان چک کنید.
| نماد | نوسان روزانه معمول | توضیح |
|---|---|---|
| EUR/USD | ۶۰ تا ۷۵ پیپ | پرمعامله‌ترین جفت ارز، نوسان متوسط |
| GBP/USD | ۷۵ تا ۹۵ پیپ | حدود یک‌سوم پرنوسان‌تر از یورو دلار |
| USD/JPY | ۹۰ تا ۱۲۰ پیپ | به خبرهای بانک مرکزی ژاپن حساس |
| AUD/USD | ۵۵ تا ۷۰ پیپ | به اخبار چین و کالاها واکنش نشان می‌دهد |
| USD/CAD | ۵۵ تا ۷۰ پیپ | با قیمت نفت جابه‌جا می‌شود |
| USD/CHF | ۵۵ تا ۷۰ پیپ | در روزهای آرام کم‌نوسان |
| NZD/USD | ۴۵ تا ۶۰ پیپ | کم‌نوسان‌ترین در میان اصلی‌ها |
| GBP/JPY | ۱۲۰ تا ۱۶۰ پیپ | جفت ارز فرعی پرنوسان |
| XAU/USD (طلا) | ۶۰ تا ۱۰۰ دلار در هر اونس | چند برابر جفت ارزهای اصلی |
طلا جای ویژه‌ای در این جدول دارد. با قیمت حدود ۴۰۰۰ دلار، حرکت روزانه ۸۰ دلاری حدود ۲ درصد است؛ یعنی نوسان طلا به درصد چند برابر یورو دلار است. برای همین حجمی که روی یورو دلار عادی است، روی طلا ریسک چند برابری می‌سازد.
چه ساعت‌هایی از روز نوسان بازار بالاتر است؟
بازار فارکس ۲۴ ساعته باز است، ولی حجم معامله در همه ساعت‌ها یکسان نیست. هرچه بانک‌ها و صندوق‌های بیشتری هم‌زمان فعال باشند، قیمت تندتر حرکت می‌کند. تهران تمام سال ۳:۳۰ ساعت جلوتر از ساعت جهانی است و ساعت تابستانی ندارد، پس ساعت‌های زیر در زمستان اروپا یک ساعت دیرتر می‌شوند:
- سشن آسیا: از ساعت ۳:۳۰ بامداد تهران. نوسان معمولاً کم است، به‌جز برای ین و دلار استرالیا.
- باز شدن لندن: ساعت ۱۰:۳۰ تهران در تابستان و ۱۱:۳۰ در زمستان. حجم ناگهان بالا می‌رود و قیمت اغلب از محدوده شب قبل بیرون می‌زند.
- همپوشانی لندن و نیویورک: از ۱۵:۳۰ تا ۱۸:۳۰ تهران در تابستان و از ۱۶:۳۰ تا ۱۹:۳۰ در زمستان. پرنوسان‌ترین ساعت‌های روز همین‌جاست.
- بعد از بسته شدن لندن: از ۱۸:۳۰ تهران در تابستان و ۱۹:۳۰ در زمستان، بازار کم‌کم آرام می‌شود.
برای جدول کامل سشن‌ها و بهترین روزهای هفته، صفحه سشن‌های فارکس به وقت ایران را ببینید.
کدام خبرها نوسان بازار را بالا می‌برند؟
خبرهای اقتصادی مهم در چند ثانیه بیشتر از چند ساعت عادی قیمت را جابه‌جا می‌کنند. پرنوسان‌ترین‌ها این‌ها هستند:
- تصمیم نرخ بهره بانک‌های مرکزی: مخصوصاً فدرال رزرو آمریکا (FOMC)، بانک مرکزی اروپا و بانک انگلستان.
- گزارش اشتغال آمریکا (NFP): اولین جمعه هر ماه، ساعت ۱۶:۰۰ تهران وقتی آمریکا ساعت تابستانی دارد و ۱۷:۰۰ در زمستان.
- تورم مصرف‌کننده (CPI): هر ماه یک بار، معمولاً در همان ساعت گزارش اشتغال.
- رویدادهای پیش‌بینی‌نشده: بحران سیاسی، جنگ یا اظهارنظر ناگهانی یک مقام پولی.
در لحظه انتشار خبر، اسپرد یعنی فاصله قیمت خرید و فروش باز می‌شود و سفارش‌ها ممکن است با فاصله از قیمت درخواستی اجرا شوند. اگر می‌خواهید در زمان اخبار معامله کنید، اول تقویم اقتصادی را چک کنید و حجم را کم کنید. در مقابل، تعطیلات کریسمس و سال نو میلادی، دوشنبه صبح‌ها و عصر جمعه معمولاً کم‌نوسان‌اند.
ولتیلیتی بالا و پایین؛ مقایسه دو حالت بازار
هر دو حالت فرصت و خطر خودشان را دارند. جدول زیر تفاوت‌ها را کنار هم می‌گذارد:
| ویژگی | نوسان بالا | نوسان پایین |
|---|---|---|
| اندازه حرکت روزانه | بزرگ، گاهی دو برابر میانگین | کوچک، کمتر از میانگین |
| فاصله حد ضرر | بازتر | نزدیک‌تر |
| حجم مناسب | کمتر | بیشتر، با همان ریسک دلاری |
| اسپرد و اسلیپیج | بیشتر، به‌خصوص هنگام خبر | کمتر |
| سبک مناسب | معامله در جهت روند و شکست محدوده | معامله در محدوده بین حمایت و مقاومت |
| خطر اصلی | فعال شدن حد ضرر با یک تکان | نرسیدن قیمت به حد سود |
نوسان کم بعد از مدتی معمولاً به نوسان زیاد می‌رسد و برعکس. وقتی ATR چند روز پشت سر هم پایین است، برای یک حرکت بزرگ آماده باشید.
اثر ولتیلیتی روی حد ضرر و حجم معامله
حد ضرر باید بیرون از نوسان عادی بازار باشد. اگر یورو دلار در یک ساعت معمولاً ۱۵ پیپ بالا و پایین می‌رود، حد ضرر ۱۰ پیپی با حرکت عادی و بدون هیچ تغییر روندی فعال می‌شود. خیلی از معامله‌گران حد ضرر را یک تا دو برابر ATR تایم فریمی که در آن معامله می‌کنند فاصله می‌دهند.
وقتی حد ضرر بازتر شد، حجم باید کمتر شود تا ریسک دلاری ثابت بماند. حجم در فارکس با لات (Lot) سنجیده می‌شود؛ یک لات استاندارد در یورو دلار برای هر پیپ ۱۰ دلار سود یا ضرر دارد. فرمول ساده محاسبه حجم این است:
حجم به لات = ریسک دلاری ÷ (فاصله حد ضرر به پیپ × ارزش هر پیپ برای یک لات)
این روش همان قاعده ریسک ثابت است که در درس مدیریت ریسک و حد ضرر کامل توضیح داده شده است.
مثال عددی: تنظیم حجم با نوسان بازار در یورو دلار و طلا
حساب شما ۵۰۰۰ دلار است و می‌خواهید در هر معامله ۱ درصد یعنی ۵۰ دلار ریسک کنید. دو روز متفاوت در یورو دلار را مقایسه کنید:
- روز آرام: ATR یک ساعته ۱۰ پیپ است و حد ضرر را ۲۰ پیپ می‌گذارید. حجم برابر ۵۰ تقسیم بر ۲۰۰ (۲۰ پیپ ضرب در ۱۰ دلار) می‌شود، یعنی ۰٫۲۵ لات. هر پیپ ۲٫۵ دلار ارزش دارد.
- روز پرنوسان: بعد از یک خبر مهم، ATR یک ساعته به ۲۰ پیپ رسیده و حد ضرر را ۴۰ پیپ می‌گذارید. حجم برابر ۵۰ تقسیم بر ۴۰۰ (۴۰ پیپ ضرب در ۱۰ دلار) می‌شود، یعنی ۰٫۱۲۵ که به ۰٫۱۲ لات گرد می‌شود. ریسک واقعی ۴۸ دلار است.
در طلا هر لات ۱۰۰ اونس است، پس هر یک دلار حرکت قیمت برای یک لات ۱۰۰ دلار سود یا ضرر دارد. در روز عادی با حد ضرر ۱۰ دلاری، حجم مجاز ۰٫۰۵ لات است. در روز خبری با حد ضرر ۲۰ دلاری، حجم ۰٫۰۲۵ می‌شود که به ۰٫۰۲ لات گرد می‌کنید و ریسک ۴۰ دلار است.
حالا ببینید اگر کسی حجم ۰٫۲۵ لات یورو دلار را به طلا ببرد چه اتفاقی می‌افتد. با حد ضرر ۱۰ دلاری، ضرر احتمالی ۲۵۰ دلار یعنی ۵ درصد کل حساب است. برای حساب سریع ارزش هر پیپ در نمادهای مختلف از ماشین حساب ارزش پیپ استفاده کنید.
قاعده ساده: وقتی نوسان بازار دو برابر شد، حد ضرر را دو برابر و حجم را نصف کنید. ریسک دلاری شما همان می‌ماند.
شش اشتباه رایج تازه‌کارها با ولتیلیتی
- حد ضرر ثابت برای همه نمادها. حد ضرر ۱۵ پیپی شاید برای یورو دلار در سشن آسیا کافی باشد، ولی در پوند ین با یک حرکت معمولی فعال می‌شود.
- حجم ثابت در همه معامله‌ها. یک لات برای هر معامله یعنی ریسک دلاری هر بار با فاصله حد ضرر عوض می‌شود.
- ورود در ثانیه‌های انتشار خبر. اسپرد باز و اسلیپیج می‌تواند معامله را از همان اول چند پیپ در ضرر بگذارد.
- هدف دور در بازار آرام. هدف ۸۰ پیپی در جفت ارزی که روزانه ۵۰ پیپ حرکت می‌کند، معمولاً تا آخر روز به دست نمی‌آید.
- یکی دانستن طلا و یورو دلار. طلا به درصد چند برابر جابه‌جا می‌شود و حجم خیلی کمتری لازم دارد.
- دنبال کردن بازار داغ. ورود به نمادی که همه درباره نوسانش حرف می‌زنند، بدون کم کردن حجم، معمولاً به ضرر بزرگ می‌رسد.
نکات کلیدی این درس
- ولتیلیتی اندازه و سرعت تغییر قیمت را نشان می‌دهد؛ جهت بازار را باید با ابزارهای دیگر پیدا کرد.
- دامنه روزانه به پیپ و اندیکاتور ATR دو روش ساده برای سنجیدن آن هستند.
- یورو دلار معمولاً روزانه ۶۰ تا ۷۵ پیپ، پوند ین ۱۲۰ تا ۱۶۰ پیپ و طلا ۶۰ تا ۱۰۰ دلار حرکت می‌کند.
- همپوشانی لندن و نیویورک و خبرهایی مثل NFP و تصمیم نرخ بهره بیشترین نوسان را می‌سازند.
- با بالا رفتن نوسان بازار، حد ضرر را بازتر و حجم را کمتر کنید تا ریسک دلاری ثابت بماند.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری می‌سنجیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
ولتیلیتی عددی است که پیش از هر معامله باید بدانید. با نگاه به ATR روزانه و ساعتی، می‌فهمید بازار امروز آرام است یا پرنوسان، و حد ضرر و حجم را بر همان اساس تنظیم می‌کنید. ساعت‌های پرنوسان و خبرهای مهم را در برنامه روزانه علامت بزنید و برای هر نماد، به‌خصوص طلا، حجم جداگانه حساب کنید. با این عادت ساده، یک روز پرنوسان دیگر بیش از ریسکی که برنامه‌ریزی کرده‌اید از حسابتان کم نمی‌کند.
سوالات متداول درباره ولتیلیتی
۵ سوالولتیلیتی بالا خوب است یا بد؟
هر دو. نوسان بیشتر فرصت سود بزرگ‌تری می‌سازد، ولی ضرر احتمالی را هم بزرگ می‌کند. اگر حجم را با نوسان تنظیم کنید، نوسان بالا هم قابل مدیریت است.
پرنوسان‌ترین جفت ارزها کدام‌اند؟
در میان جفت ارزهای رایج، جفت‌های ین مثل پوند ین و دلار ین و بعد پوند دلار نوسان بیشتری دارند. طلا هم به درصد چند برابر جفت ارزهای اصلی حرکت می‌کند.
برای تازه‌کار نوسان بالا مناسب‌تر است یا پایین؟
برای شروع، جفت ارزی با نوسان متوسط مثل یورو دلار و ساعت‌هایی بدون خبر مهم مناسب‌تر است. خطای محاسبه حجم در بازار آرام ضرر کمتری دارد.
ATR را روی کدام تایم فریم ببینم؟
روی همان تایم فریمی که در آن معامله می‌کنید. ATR روزانه برای برآورد حرکت کل روز و تعیین هدف مناسب است و ATR یک ساعته یا پانزده دقیقه‌ای برای فاصله حد ضرر در معامله‌های کوتاه‌مدت.
آیا ولتیلیتی جهت بعدی قیمت را پیش‌بینی می‌کند؟
خیر. ولتیلیتی فقط اندازه حرکت را نشان می‌دهد. برای جهت باید روند، ساختار بازار و خبرها را جداگانه بررسی کنید.
