پشت بیشتر بحث‌های تورم، ارزش پول ملی و قیمت طلا، یک عدد ساده نشسته است: اینکه در یک اقتصاد چقدر پول وجود دارد. این عدد را عرضه پول می‌نامند و بانک‌های مرکزی هر ماه آن را منتشر می‌کنند. در این درس سطح مبتدی می‌بینیم عرضه پول از چه لایه‌هایی ساخته می‌شود، پول تازه چطور به وجود می‌آید، رابطه‌اش با تورم چیست و تغییرش چه اثری بر ارز و طلا دارد. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
عرضه پول چیست؟
عرضه پول یعنی مجموع پولی که در یک اقتصاد در دسترس مردم و بنگاه‌هاست، از اسکناس داخل جیب تا پولی که در حساب بانکی نشسته است.
نام انگلیسی آن Money Supply است و معمولا با نشانه‌هایی مثل M0، M1 و M2 گزارش می‌شود. هر عدد بزرگ‌تر یعنی لایه‌ی گسترده‌تری از پول: هرچه شماره بالاتر برود، شکل‌هایی از پول اضافه می‌شوند که دیرتر خرج می‌شوند.
چرا این عدد برای معامله‌گر مهم است؟ چون ارزش هر ارز در نهایت به نسبت مقدار آن پول با کالاها و خدمات موجود بستگی دارد. وقتی عرضه پول خیلی سریع‌تر از تولید رشد کند، قدرت خرید آن پول کم می‌شود.
لایه‌های عرضه پول
هر لایه، لایه‌ی قبلی را در خود دارد و چیزی به آن اضافه می‌کند.
| لایه | شامل چه اجزایی است؟ | سرعت تبدیل به خرید |
|---|---|---|
| پایه‌ی پولی | اسکناس و سکه به علاوه‌ی ذخایر بانک‌ها نزد بانک مرکزی | مستقیم در اختیار مردم نیست |
| لایه‌ی باریک | اسکناس و سکه به علاوه‌ی حساب‌های جاری | بلافاصله قابل خرج کردن |
| لایه‌ی گسترده | لایه‌ی باریک به علاوه‌ی سپرده‌های کوتاه‌مدت | چند روز تا چند ماه |
| لایه‌ی بلند | سپرده‌های بلندمدت و ابزارهای مشابه | کند و معمولا با جریمه |
لایه‌ای که بیشتر در تحلیل استفاده می‌شود، همان لایه‌ی گسترده است، چون هم به اندازه‌ی کافی وسیع است و هم بخش بزرگی از پول قابل خرج شدن را در بر می‌گیرد. تعریف دقیق هر لایه بین کشورها کمی فرق دارد، پس مقایسه‌ی مستقیم اعداد دو کشور درست نیست.
پول تازه از کجا می‌آید؟
برخلاف تصور رایج، بیشتر پول در اقتصادهای امروزی با چاپ اسکناس ساخته نمی‌شود، بلکه از وام‌دهی بانک‌ها می‌آید.
- سپرده‌ی اولیه. فردی مبلغی را در بانک می‌گذارد.
- ذخیره‌ی قانونی. بانک موظف است بخشی از آن را نگه دارد و می‌تواند بقیه را وام بدهد.
- سپرده‌ی تازه. وام در حساب فرد دیگری می‌نشیند و خودش یک سپرده‌ی جدید می‌شود.
- تکرار چرخه. همین چرخه ادامه پیدا می‌کند و در نهایت عرضه پول چند برابر سپرده‌ی اولیه می‌شود.
بانک مرکزی این چرخه را مستقیم کنترل نمی‌کند، ولی سرعتش را تعیین می‌کند. با بالا بردن نرخ بهره، وام گرفتن گران و چرخه کند می‌شود و با پایین آوردن آن، چرخه سرعت می‌گیرد. ابزارهای دیگر این نهاد در درس بانک مرکزی و خرید مستقیم اوراق در درس تسهیل کمی توضیح داده شده‌اند.
رابطه‌ی عرضه پول با تورم
جمله‌ی معروفی هست که می‌گوید تورم همیشه و همه‌جا یک پدیده‌ی پولی است. این جمله درست است، ولی دو شرط دارد که اغلب فراموش می‌شوند.
شرط اول: مقایسه با رشد تولید. اگر عرضه پول پنج درصد رشد کند و تولید کالا و خدمات هم پنج درصد بیشتر شود، فشار قیمتی ایجاد نمی‌شود. مشکل وقتی پیدا می‌شود که پول سریع‌تر از کالا زیاد شود.
شرط دوم: گردش پول. پولی که ساخته می‌شود ولی در حساب‌ها می‌ماند و خرج نمی‌شود، اثر کمی بر قیمت‌ها دارد. سرعت گردش پول یعنی هر واحد پول در یک سال چند بار دست به دست می‌شود و این عدد در دوره‌های مختلف تغییر می‌کند.
فاصله‌ی زمانی هم مهم است. اثر رشد پول بر قیمت‌ها معمولا با چند فصل تاخیر ظاهر می‌شود، برای همین نمی‌توان از گزارش این ماه، تورم ماه بعد را نتیجه گرفت. مفهوم تورم و اندازه‌گیری آن در درس تورم آمده است.
اثر عرضه پول بر بازارها
تغییر این عدد سه بازار را هم‌زمان جابه‌جا می‌کند.
ارز همان کشور. وقتی مقدار یک پول سریع‌تر از پول‌های دیگر زیاد شود، در بلندمدت ارزشش در برابر آن‌ها کم می‌شود. این مقایسه‌ی نسبی، پایه‌ی نگاه بلندمدت به نرخ ارز است و در درس برابری قدرت خرید دقیق‌تر بررسی شده است.
طلا. عرضه‌ی طلا محدود است و با چاپ پول زیاد نمی‌شود. به همین دلیل در دوره‌هایی که رشد پول تند می‌شود، تقاضا برای این فلز معمولا بالا می‌رود. محرک‌های دیگرش در درس معامله طلا در فارکس آمده است.
دارایی‌های پرریسک. نقدینگی تازه ابتدا به بازارهای مالی می‌رسد و بعد به اقتصاد واقعی. برای همین در دوره‌های انبساط پولی، قیمت سهام و دارایی‌های پرنوسان معمولا زودتر از قیمت کالاها بالا می‌رود. همین رابطه برای ارز دیجیتال هم برقرار است و در درس چرخه بازار کریپتو دیده می‌شود.
گزارش عرضه پول را کجا و چطور بخوانیم؟
بانک‌های مرکزی این آمار را ماهانه منتشر می‌کنند و معمولا با چند هفته تاخیر. برای نمونه، آمار رسمی عرضه پول در منطقه‌ی یورو در بخش آمار پولی بانک مرکزی اروپا منتشر می‌شود.
در خواندن این گزارش سه چیز را ببینید: نرخ رشد سالانه به جای عدد مطلق، مقایسه‌ی آن با نرخ رشد اقتصادی و روند چند ماه گذشته. عدد مطلق به تنهایی چیزی نمی‌گوید، چون این لایه‌ها در طول زمان همیشه بزرگ می‌شوند.
این داده معمولا بازار را در لحظه تکان نمی‌دهد و اهمیتش در تصویر بلندمدت است. زمان انتشار آن و داده‌های پرنوسان‌تر در تقویم اقتصادی آمده است.
وقتی عرضه پول کوچک می‌شود
رشد منفی این عدد اتفاق نادری است و معمولا یعنی بانک مرکزی به شدت سیاست انقباضی در پیش گرفته یا وام‌دهی بانک‌ها متوقف شده است.
در این شرایط، فشار تورمی کم می‌شود ولی هزینه‌اش کند شدن اقتصاد است. کسب‌وکارها سخت‌تر وام می‌گیرند، سرمایه‌گذاری عقب می‌افتد و بیکاری با تاخیر بالا می‌رود. نشانه‌های این وضعیت در درس رکود اقتصادی فهرست شده‌اند.
برای معامله‌گر، دوره‌های انقباض پولی معمولا با تقویت ارز همان کشور و فشار بر دارایی‌های پرریسک همراه‌اند. این همان زنجیره‌ای است که از نرخ بهره شروع می‌شود و در درس نرخ بهره در فارکس دنبال شده است.
شش اشتباه رایج در تحلیل عرضه پول
- انتظار تورم فوری. اثر رشد پول با چند فصل تاخیر در قیمت‌ها ظاهر می‌شود.
- مقایسه‌ی لایه‌های متفاوت. تعریف هر لایه بین کشورها فرق دارد و اعداد قابل مقایسه نیستند.
- نادیده گرفتن سرعت گردش. پولی که خرج نمی‌شود، فشار قیمتی نمی‌سازد.
- یکی گرفتن پایه‌ی پولی با کل عرضه پول. رشد پایه‌ی پولی لزوما به رشد پول در دست مردم تبدیل نمی‌شود.
- بی‌توجهی به رشد تولید. آنچه مهم است، فاصله‌ی رشد پول با رشد کالا و خدمات است.
- معامله روی یک گزارش ماهانه. این داده برای تصویر بلندمدت ساخته شده و نه برای ورود کوتاه‌مدت.
نکات کلیدی این درس
- عرضه پول یعنی کل پول در دسترس مردم و بنگاه‌ها در یک اقتصاد.
- لایه‌های مختلف بر اساس سرعت تبدیل به خرید تعریف می‌شوند.
- بیشتر پول تازه از وام‌دهی بانک‌ها ساخته می‌شود و نه از چاپ اسکناس.
- اثر رشد پول بر تورم با تاخیر چند فصلی ظاهر می‌شود.
- سرعت گردش پول و رشد تولید، دو شرط مهم این رابطه‌اند.
- رشد تند این عدد معمولا ارز را تضعیف و طلا را تقویت می‌کند.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
عرضه پول یکی از آن داده‌هایی است که در لحظه بازار را تکان نمی‌دهد، ولی زمینه‌ی همه‌ی حرکت‌های بزرگ را می‌سازد. وقتی بدانید پول در یک اقتصاد با چه سرعتی زیاد می‌شود و این سرعت را با رشد تولید مقایسه کنید، می‌توانید جهت بلندمدت ارز و دلیل قدرت گرفتن طلا را بهتر بفهمید. برای شروع، نرخ رشد سالانه‌ی لایه‌ی گسترده را در دو اقتصاد بزرگ دنبال کنید و کنار نرخ تورم همان کشورها بگذارید.
سوالات متداول
۵ سوالعرضه پول چیست؟
مجموع پول در دسترس مردم و بنگاه‌ها در یک اقتصاد، شامل اسکناس و سکه و انواع سپرده‌های بانکی.
تفاوت لایه‌های پول در چیست؟
در سرعت تبدیل شدن به خرید. لایه‌های باریک شامل پول نقد و حساب جاری‌اند و لایه‌های گسترده‌تر، سپرده‌هایی را هم در بر می‌گیرند که دیرتر خرج می‌شوند.
آیا رشد عرضه پول همیشه تورم می‌سازد؟
خیر. فقط وقتی که رشد پول از رشد تولید بیشتر باشد و پول تازه در اقتصاد بچرخد. اثر آن هم با چند فصل تاخیر ظاهر می‌شود.
چه کسی پول تازه می‌سازد؟
عمدتا بانک‌های تجاری از راه وام‌دهی. بانک مرکزی با نرخ بهره و ابزارهای دیگر، سرعت این فرایند را کم و زیاد می‌کند.
این داده چه اثری بر معامله‌ی روزانه دارد؟
اثر مستقیم کمی دارد و بیشتر برای تحلیل بلندمدت به کار می‌رود. در روز انتشار، معمولا داده‌های تورم و اشتغال نوسان بیشتری می‌سازند.
