معافیت نوآوری صادر شد؛ سهام آمریکایی روی بلاک‌چین اجازه معامله گرفت

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا روز ۱۷ سپتامبر دستوری صادر کرد که به آن معافیت نوآوری می‌گویند. این دستور به پلتفرم‌هایی که سهام توکن‌شده معامله می‌کنند اجازه می‌دهد پنج سال بدون گرفتن عنوان رسمی بورس کار کنند. در ادامه با اسمارت اف ایکس می‌بینیم این معافیت چیست، چه چیزی را آزاد می‌کند و چه شرط‌هایی دارد.

معافیت نوآوری چیست؟

قانون بورس اوراق بهادار آمریکا مصوب ۱۹۳۴ تعریف روشنی از «بورس» دارد. هر سامانه‌ای که خریدار و فروشنده اوراق بهادار را به هم برساند، طبق آن تعریف بورس حساب می‌شود و باید ثبت شود و بار سنگین مقرراتی آن را بپذیرد.

معافیت نوآوری یک استثنای موقت و مشروط روی همین تعریف است. کمیسیون گفته پلتفرم‌های معامله اوراق توکن‌شده، که در متن دستور با عنوان TSV آمده‌اند، برای مدت پنج سال از شمول این تعریف بیرون می‌مانند تا بتوانند بدون ثبت به‌عنوان بورس فعالیت کنند.

هدف اعلام‌شده هم مشخص است. رئیس کمیسیون گفت این گام برای وارد کردن بازار سرمایه آمریکا به عصر دیجیتال برداشته شده و نهاد ناظر می‌خواهد از داده‌های همین دوره موقت برای نوشتن قواعد دائمی معامله اوراق روی زنجیره استفاده کند.

سهام توکن‌شده یعنی چه؟

سهام توکن‌شده نسخه دیجیتالی یک سهم واقعی است که روی دفتر کل توزیع‌شده ثبت و منتقل می‌شود. مالک توکن در واقع مالک همان سهم است و توکن فقط پوسته انتقال آن روی شبکه به حساب می‌آید. این مفهوم بخشی از موضوع بزرگ‌تری است که در درس RWA چیست توضیح داده شده است.

دستور تازه فقط سهام بازار ملی آمریکا را پوشش می‌دهد؛ یعنی همان سهم‌هایی که در بورس‌های اصلی آمریکا فهرست شده‌اند. اصطلاح رسمی این گروه NMS است و شامل سهام شرکت‌های بزرگ و شناخته‌شده می‌شود.

نکته کلیدی این است که دارنده سهام توکن‌شده باید دقیقا همان حقوق سهامدار عادی را داشته باشد. حق رای، سود نقدی و بقیه امتیازها نباید در نسخه توکن‌شده کم شود.

بازارساز خودکار در قلب ماجرا

بخش اصلی این دستور اجازه استفاده از بازارساز خودکار است. بازارساز خودکار سازوکاری است که در آن یک قرارداد هوشمند بر اساس فرمول ریاضی قیمت می‌دهد و معامله را انجام می‌دهد، بدون اینکه دفتر سفارش سنتی و طرف مقابل انسانی لازم باشد.

نقدینگی این سازوکار از استخر نقدینگی می‌آید؛ مخزنی از دارایی که تامین‌کننده‌ها در آن می‌گذارند تا معامله‌گرها بتوانند در هر لحظه خرید و فروش کنند. کمیسیون در همین دستور به تامین‌کننده‌هایی که با سرمایه خودشان سهام توکن‌شده را در استخر قرار می‌دهند هم معافیت داده است.

تفاوت مهم با بازارساز خودکار رایج در دنیای رمزارز این است که اینجا استخرها اجازه‌محور هستند. یعنی هر کسی نمی‌تواند وارد شود و ناظر روی شرایط ورود کنترل دارد. سازوکار قرارداد هوشمند به زبان ساده در درس اتریوم چیست آمده است.

شرط‌های معافیت

این معافیت رایگان نیست و چند شرط سختگیرانه دارد. اول اینکه سقف مشخصی برای تعداد نمادهای قابل معامله و حجم معاملات تعیین شده، پس اندازه این بازار در دوره آزمایشی محدود می‌ماند.

دوم اینکه قرارداد هوشمند باید عمومی و قابل حسابرسی باشد و روی شبکه‌ای بدون نیاز به مجوز قرار بگیرد. سوم اینکه اگر معامله یک نماد در بورس اصلی متوقف شود، معامله نسخه توکن‌شده هم باید همزمان متوقف شود.

چهارم اینکه پلتفرم باید پیش از توکن کردن سهم یک شرکت به ناشر آن اطلاع بدهد و شرکت حق اعتراض دارد. پلتفرم همچنین موظف است جزئیات عملکرد و فعالیت معاملاتی خودش را عمومی منتشر کند.

نکته پایانی اینکه توکن‌های مصنوعی از این چارچوب بیرون گذاشته شدند. توکن مصنوعی ابزاری است که فقط قیمت یک سهم را دنبال می‌کند و مالکیتی به دارنده نمی‌دهد، و همین گروه بخش بزرگی از محصولات سهام‌محور در صرافی‌های رمزارز را می‌سازد.

چرا این خبر مهم است

تا پیش از این، پلتفرم‌های توکن سهام یا باید فرایند سنگین ثبت بورس را طی می‌کردند یا بیرون از آمریکا فعالیت می‌کردند. معافیت نوآوری مسیر سومی باز می‌کند که هم قانونی است و هم سریع.

اهمیت دوم به زمان‌بندی برمی‌گردد. تلاش برای تصویب چارچوب جامع رمزارز در کنگره همین هفته متوقف شد و جزئیاتش در گزارش توقف قانون کلاریتی در سنا آمده است. در نبود قانون، نهاد ناظر با ابزار خودش پیش رفته است.

برای سرمایه‌گذار ایرانی هم یک نکته عملی دارد: این دستور فقط درباره پلتفرم‌های تحت نظارت آمریکاست و محصولات سهام‌محور صرافی‌های رمزارز که مالکیت نمی‌دهند را شامل نمی‌شود. تصویر روزانه بازار در بخش تحلیل ارز دیجیتال دنبال می‌شود.

چه چیزی هنوز روشن نیست

اولین ابهام به عمق بازار برمی‌گردد. سقف حجم و تعداد نماد یعنی در ماه‌های نخست، نقدینگی این بازار کوچک می‌ماند و اختلاف قیمت خرید و فروش می‌تواند بیشتر از بورس اصلی باشد.

ابهام دوم مربوط به ساعت معامله است. یکی از وعده‌های همیشگی توکن کردن سهام، معامله بیست‌وچهار ساعته بوده، ولی شرط توقف همزمان با بورس مبدا نشان می‌دهد این نسخه فعلا به تقویم بازار سنتی گره خورده است.

ابهام سوم مالیات و نگهداری است. هنوز روشن نیست کارگزار سنتی چطور دارایی مشتری را که روی زنجیره نگهداری می‌شود گزارش می‌کند. همین سه نکته باعث می‌شود معافیت نوآوری بیشتر یک دوره آزمایش کنترل‌شده به نظر برسد.