در خبرهای اقتصادی بارها می‌شنوید که «بازده ده‌ساله‌ی آمریکا بالا رفت» و هم‌زمان طلا افت کرد یا دلار قوی شد. پشت این جمله بازاری قرار دارد که از بازار سهام بزرگ‌تر است: بازار اوراق قرضه. در این درس سطح مبتدی می‌بینیم این برگه‌ها چه هستند، چهار جزء اصلی‌شان کدام است، چرا قیمت و بازده برعکس هم حرکت می‌کنند و بازده چه اثری بر دلار، طلا، سهام و رمزارز دارد. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
اوراق قرضه چیست؟
اوراق قرضه سندی است که نشان می‌دهد خریدار به یک دولت یا شرکت پول قرض داده است. ناشر متعهد می‌شود در دوره‌ای مشخص سود ثابت بپردازد و در پایان دوره اصل پول را برگرداند.
دولت‌ها برای پوشش هزینه‌هایی که از درآمد مالیاتی بیشتر است اوراق منتشر می‌کنند و شرکت‌ها برای ساخت کارخانه یا توسعه‌ی کسب‌وکار. خریداران هم صندوق‌های بازنشستگی، بانک‌ها، بانک‌های مرکزی و مردم عادی‌اند.
خریدار سهام شریک شرکت می‌شود و خریدار اوراق قرضه طلبکار آن. طلبکار سود ثابت می‌گیرد و در رشد شرکت سهمی ندارد.
دلیل نیاز دولت‌ها به قرض گرفتن در درس کسری بودجه توضیح داده شده است.
چهار جزء هر برگه اوراق قرضه
- ارزش اسمی. مبلغی که ناشر در پایان دوره پس می‌دهد. در اوراق دولتی آمریکا این عدد معمولا ۱۰۰۰ دلار است.
- نرخ کوپن. سود ثابت سالانه نسبت به ارزش اسمی. کوپن ۴ درصدی روی برگه‌ی ۱۰۰۰ دلاری یعنی سالی ۴۰ دلار. این عدد تا پایان عمر برگه تغییر نمی‌کند.
- سررسید. تاریخی که اصل پول برمی‌گردد. سررسید می‌تواند از چند ماه تا سی سال باشد.
- بازده. سود واقعی خریدار با توجه به قیمتی که امروز در بازار می‌پردازد. این همان عددی است که در خبرها می‌شنوید.
سه جزء اول روز انتشار تعیین می‌شوند و ثابت می‌مانند. جزء چهارم هر لحظه با قیمت بازار تغییر می‌کند.
رابطه قیمت و بازده اوراق قرضه
اوراق پس از انتشار در بازار دست به دست می‌شوند و قیمتشان بالا و پایین می‌رود. چون کوپن ثابت است، هر تغییر قیمت بازده را در جهت مخالف جابه‌جا می‌کند.
| قیمت خرید در بازار | کوپن سالانه | بازده جاری |
|---|---|---|
| ۱۱۰۰ دلار | ۴۰ دلار | ۳٫۶۴ درصد |
| ۱۰۰۰ دلار | ۴۰ دلار | ۴٫۰۰ درصد |
| ۹۰۰ دلار | ۴۰ دلار | ۴٫۴۴ درصد |
| ۸۰۰ دلار | ۴۰ دلار | ۵٫۰۰ درصد |
بازده جاری از تقسیم کوپن سالانه بر قیمت خرید به دست می‌آید. کسی که برگه را ۹۰۰ دلار می‌خرد همان ۴۰ دلار را می‌گیرد، ولی روی پول کمتری.
هر وقت شنیدید بازده بالا رفته، یعنی قیمت اوراق قرضه پایین آمده و فروشنده بیشتر از خریدار بوده است.
چرا با بالا رفتن نرخ بهره قیمت اوراق پایین می‌آید؟
فرض کنید پارسال برگه‌ای با کوپن ۴ درصد خریده‌اید. امسال بانک مرکزی نرخ بهره را بالا برده و دولت اوراق تازه را با کوپن ۵ درصد منتشر می‌کند.
حالا هیچ خریداری برگه‌ی ۴ درصدی شما را به قیمت ۱۰۰۰ دلار نمی‌خرد، چون با همان پول می‌تواند برگه‌ی ۵ درصدی بگیرد. برای فروش باید قیمت را پایین بیاورید تا بازده برگه‌ی شما به سطح بازار برسد.
عکس این حالت هم برقرار است. با پایین آمدن نرخ بهره، برگه‌های قدیمی با کوپن بالاتر ارزشمند می‌شوند و قیمتشان بالا می‌رود. نقش بانک مرکزی در تعیین نرخ بهره در درس بانک مرکزی آمده است.
انواع اوراق قرضه
اوراق را می‌توان از دو جهت دسته‌بندی کرد: ناشر و مدت.
بر اساس ناشر. اوراق دولتی کمترین ریسک را دارند، چون دولت می‌تواند مالیات بگیرد. اوراق شرکتی سود بیشتری می‌دهند و ریسک ناتوانی شرکت در پرداخت را هم دارند.
بر اساس مدت. اوراق دولتی آمریکا مرجع بازارهای جهانی است و سه گروه دارد.
| نوع | سررسید | پرداخت سود |
|---|---|---|
| اسناد خزانه | تا یک سال | بدون کوپن، فروش زیر ارزش اسمی |
| اوراق میان‌مدت | ۲ تا ۱۰ سال | هر شش ماه |
| اوراق بلندمدت | ۲۰ و ۳۰ سال | هر شش ماه |
در ایران هم دولت اسناد خزانه‌ی اسلامی منتشر می‌کند که کوپن ندارد، زیر ارزش اسمی فروخته می‌شود و در سررسید به ارزش اسمی تسویه می‌شود.
بازده ده‌ساله آمریکا چرا این‌قدر مهم است؟
بازده اوراق ده‌ساله‌ی آمریکا نرخ مرجع جهان مالی است. نرخ وام مسکن، هزینه‌ی قرض گرفتن شرکت‌ها و ارزش‌گذاری سهام همه با آن سنجیده می‌شوند.
معامله‌گران دو عدد را بیشتر از بقیه دنبال می‌کنند. بازده دوساله انتظار بازار از تصمیم‌های نزدیک بانک مرکزی را نشان می‌دهد و بازده ده‌ساله انتظار از رشد و تورم بلندمدت را.
مقایسه‌ی بازده سررسیدهای مختلف نموداری می‌سازد که یکی از معتبرترین هشدارهای رکود است. این نمودار در درس منحنی بازده توضیح داده شده است.
اثر بازده اوراق قرضه بر چهار بازار
وقتی بازده اوراق دولتی آمریکا بالا می‌رود، معمولا چهار واکنش دیده می‌شود.
دلار. سرمایه‌گذاران خارجی برای خرید اوراق پربازده به دلار نیاز دارند و تقاضای دلار بالا می‌رود. رفتار دلار در برابر ارزهای دیگر در درس شاخص دلار آمده است.
طلا. طلا سود دوره‌ای نمی‌دهد. وقتی اوراق سود بیشتری می‌دهند، نگه داشتن طلا هزینه‌ی فرصت بیشتری دارد. محرک‌های دیگر این فلز در درس معامله طلا بررسی شده است.
سهام. سود آینده‌ی شرکت‌ها با نرخ بالاتری به ارزش امروز تبدیل می‌شود و قیمت سهام، به‌خصوص شرکت‌های فناوری، فشار می‌بیند.
رمزارز. با جذاب شدن دارایی امن، تمایل به دارایی پرریسک کم می‌شود.
این چهار واکنش قاعده‌ی همیشگی نیستند. اگر بازده به دلیل رشد قوی اقتصاد بالا برود، سهام هم می‌تواند هم‌زمان رشد کند.
بازده اسمی و بازده واقعی
بازده‌ای که روی صفحه می‌بینید بازده اسمی است. اگر اوراق ۴ درصد سود بدهد و تورم ۳ درصد باشد، قدرت خرید شما فقط حدود ۱ درصد زیاد شده است. به این عدد بازده واقعی می‌گویند.
طلا بیشتر به بازده واقعی واکنش نشان می‌دهد. در دوره‌هایی که تورم از بازده اوراق بالاتر است، بازده واقعی منفی می‌شود و طلا جذاب‌تر. محاسبه‌ی این عدد در درس نرخ بهره واقعی و خود تورم در درس تورم توضیح داده شده است.
سه ریسک اوراق قرضه
ریسک نرخ بهره. با بالا رفتن نرخ بهره قیمت برگه‌های قدیمی پایین می‌آید. هرچه سررسید دورتر باشد، این افت شدیدتر است.
ریسک اعتباری. ناشر شاید نتواند سود یا اصل پول را بپردازد. موسسه‌های رتبه‌بندی این ریسک را با حروف نشان می‌دهند؛ رتبه‌ی AAA امن‌ترین است و رتبه‌های پایین‌تر از BBB پرریسک شمرده می‌شوند.
ریسک تورم. سود اوراق ثابت است. اگر تورم از نرخ کوپن بالاتر برود، خریدار در عمل قدرت خرید از دست می‌دهد.
کسی که برگه را تا سررسید نگه دارد از ریسک اول در امان است، چون در پایان دوره ارزش اسمی را کامل می‌گیرد.
بانک مرکزی با اوراق قرضه چه می‌کند؟
بانک‌های مرکزی بزرگ‌ترین بازیگران این بازارند. وقتی می‌خواهند اقتصاد را تحریک کنند، اوراق دولتی می‌خرند. این خرید قیمت را بالا می‌برد، بازده را پایین می‌آورد و وام گرفتن را برای همه ارزان می‌کند. این سیاست در درس تسهیل کمی آمده است.
وقتی هدف مهار تورم است، مسیر برعکس می‌شود. بانک مرکزی اوراق خود را کم می‌کند، عرضه در بازار زیاد می‌شود و بازده بالا می‌رود. جزئیاتش در درس انقباض کمی توضیح داده شده است.
یک مثال از واکنش بازار
فرض کنید گزارش تورم آمریکا بالاتر از انتظار منتشر می‌شود. معامله‌گران نتیجه می‌گیرند بانک مرکزی نرخ بهره را دیرتر پایین می‌آورد.
در چند دقیقه اوراق دوساله فروخته می‌شود و بازده آن از ۴٫۰ به ۴٫۱۵ درصد می‌رسد. دلار در برابر ین و یورو تقویت می‌شود و طلا چند ده دلار پایین می‌آید.
همین زنجیره دلیل آن است که تحلیلگران پیش از نگاه به نمودار طلا یا یورو، اول بازده اوراق قرضه را بررسی می‌کنند.
چهار اشتباه رایج درباره اوراق قرضه
- یکی دانستن نرخ کوپن و بازده.
- تصور اینکه بالا رفتن بازده خبر خوبی برای دارنده‌ی فعلی اوراق است.
- نادیده گرفتن تورم هنگام مقایسه‌ی سود اوراق با دارایی‌های دیگر.
- انتظار واکنش یکسان طلا و دلار به هر تغییر بازده، بدون توجه به دلیل آن.
نکات کلیدی این درس
- اوراق قرضه وامی است که خریدار به دولت یا شرکت می‌دهد و در بازار قابل خرید و فروش است.
- چهار جزء اصلی آن ارزش اسمی، نرخ کوپن، سررسید و بازده است.
- قیمت و بازده همیشه در جهت مخالف هم حرکت می‌کنند.
- بازده ده‌ساله‌ی آمریکا نرخ مرجع بازارهای جهانی است.
- بازده بالاتر معمولا به سود دلار و به زیان طلا تمام می‌شود.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
اوراق قرضه ساده‌ترین ابزار بدهی و در عین حال قطب‌نمای بازارهای مالی است، چون بازده آن انتظار همه‌ی بازار از نرخ بهره و تورم را در یک عدد جمع می‌کند. برای تمرین، یک هفته هر روز بازده ده‌ساله‌ی آمریکا را کنار قیمت طلا و شاخص دلار یادداشت کنید. پس از چند روز رابطه‌ای را که در این درس خواندید روی اعداد واقعی می‌بینید.
سوالات متداول درباره اوراق قرضه
۵ سوالاوراق قرضه با سهام چه فرقی دارد؟
دارنده‌ی سهام مالک بخشی از شرکت است و سودش به عملکرد شرکت بستگی دارد. دارنده‌ی اوراق طلبکار است، سود ثابت می‌گیرد و در صورت ورشکستگی زودتر از سهامداران پولش را دریافت می‌کند.
بازده اوراق قرضه یعنی چه؟
درصد سودی که خریدار با قیمت امروز بازار به دست می‌آورد. بازده با نرخ کوپن فرق دارد، چون کوپن ثابت است و بازده با هر تغییر قیمت جابه‌جا می‌شود.
چرا بالا رفتن بازده طلا را پایین می‌آورد؟
طلا سود دوره‌ای ندارد. وقتی اوراق امن سود بیشتری می‌دهند، بخشی از سرمایه از طلا به اوراق منتقل می‌شود. این رابطه با بازده واقعی، یعنی بازده پس از کسر تورم، قوی‌تر است.
آیا اوراق قرضه دولتی بدون ریسک است؟
ریسک نکول در اوراق دولت‌های بزرگ بسیار کم است، ولی ریسک نرخ بهره و تورم باقی می‌ماند. اگر پیش از سررسید بفروشید، ممکن است قیمت از قیمت خرید شما پایین‌تر باشد.
بازده اوراق را از کجا ببینیم؟
بیشتر پلتفرم‌های نمودار و سایت‌های داده‌ی مالی بازده اوراق دولتی کشورهای بزرگ را زنده نمایش می‌دهند. برای زمان انتشار گزارش‌های اثرگذار بر آن، تقویم اقتصادی را دنبال کنید.
