نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی می‌آید؛ هدف، جذب ارز خانگی برای تامین مالی صنایع است

وزارت امور اقتصادی و دارایی از عرضه نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی کشور خبر داده است. هدف اعلام‌شده این است که ارز خانگی، یعنی ارزی که خانوارها به‌صورت اسکناس نگه می‌دارند، جمع شود و به تامین مالی صنایع صادرات‌محور برسد. در ادامه با اسمارت اف ایکس می‌بینیم این ابزار چطور کار می‌کند.

ارز خانگی یعنی چه

ارز خانگی به ارزی گفته می‌شود که خانوارها برای حفظ ارزش پس‌اندازشان خریده‌اند و بیرون از شبکه بانکی و بازار سرمایه نگه می‌دارند. این پول در اقتصاد گردش نمی‌کند و به تولید هم نمی‌رسد.

برآوردهایی که در این گزارش‌ها نقل شده، حجم این ذخیره را میان ۳۰ تا ۴۰ میلیارد دلار می‌داند. رقم دقیقی در دست نیست، چون این دارایی ثبت رسمی ندارد و برآوردها بر پایه نظرسنجی و مدل‌های اقتصادی ساخته می‌شوند.

صندوق ارزی چطور کار می‌کند

گام اول جمع شدن منابع پراکنده ارز خانگی است. دارنده ارز به‌جای نگه داشتن اسکناس، واحد صندوق می‌خرد. ارزش دارایی او همچنان ارزی می‌ماند، پس تغییر نرخ ارز روی سرمایه‌اش اثر خودش را دارد.

گام دوم تامین مالی است. صندوق منابع جمع‌شده را به پروژه‌های صنایعی می‌رساند که خودشان درآمد ارزی دارند. در فهرست اعلام‌شده، پتروشیمی و معدن و فولاد و انرژی و صنایع فناوری‌محور نام برده شده‌اند.

گام سوم بازگشت سرمایه است. طبق توضیح‌های منتشرشده، سود دوره‌ای به ارز پرداخت می‌شود، اصل پول هم به همان ارز برمی‌گردد و سود این سرمایه‌گذاری از مالیات معاف است.

چرا این ابزار طراحی شده

منطق اعلام‌شده ساده است: صنایع صادراتی برای توسعه به ارز نیاز دارند و بخشی از این نیاز تا امروز از محل منابع بانکی یا بودجه تامین می‌شد. جمع کردن ارز موجود در دست مردم، این نیاز را بدون انتشار پول ملی تازه پوشش می‌دهد.

محمدرضا رنجبر فلاح، اقتصاددان و عضو پژوهشکده پولی و بانکی، در توضیح این طرح آن را راهی برای پیوند دادن پس‌انداز خانوار به سرمایه‌گذاری تولیدی خوانده است. سیده فاطمه مقیمی، عضو هیئت‌مدیره اتاق بازرگانی تهران، هم گفته هر تلاشی برای جمع کردن سرمایه راکد و رساندن آن به صنعت به سود کشور است و تاکید کرده ساختن اعتماد عمومی شرط موفقیت این ابزار است.

از منظر بازار ارز، خارج شدن بخشی از ارز خانگی از حالت اسکناس و ورودش به یک ابزار رسمی می‌تواند بخشی از تقاضای احتیاطی را به تقاضای سرمایه‌گذاری تبدیل کند.

تفاوت با سپرده ارزی و خرید مستقیم ارز

تفاوت اصلی در این است که در دو روش نخست پول در جریان تولید قرار نمی‌گیرد، ولی در روش سوم منابع به طرح‌های صنعتی می‌رسد و بازدهی هم از همان محل ساخته می‌شود.

نکته دیگر، سطح شفافیت است. صندوق سرمایه‌گذاری گزارش دوره‌ای منتشر می‌کند و ترکیب دارایی و ارزش هر واحد در آن قابل دیدن است، در حالی که اسکناس نگهداری‌شده در خانه هیچ گزارشی ندارد و در برابر سرقت و فرسودگی هم بیمه نیست.

این ابزار در کنار بقیه بازارها

خانوار ایرانی برای حفظ ارزش پس‌انداز معمولا میان چند گزینه انتخاب می‌کند: ارز، طلا و سکه، سپرده بانکی و بازار سرمایه. هر کدام سطح متفاوتی از بازدهی و نقدشوندگی دارند و انتخاب میانشان به افق زمانی بستگی دارد.

صندوق ارزی در این میان گزینه‌ای است که هم دارایی پایه ارزی دارد و هم سود دوره‌ای. یعنی می‌خواهد مزیت نگهداری ارز را با بازدهی یک ابزار مالی ترکیب کند و همین آن را از نگهداری ساده اسکناس جدا می‌کند.

برای مقایسه، قیمت لحظه‌ای فلزات گران‌بها در صفحه قیمت طلا و تصویر روزانه بازار جهانی ارز در بخش تحلیل فارکس دنبال می‌شود.

سرمایه‌گذار به چه نکته‌هایی نگاه کند

پیش از هر چیز باید روشن باشد که واحد این صندوق یک ابزار سرمایه‌گذاری است و مثل هر ابزار دیگری شرایط خودش را دارد. چهار نکته زیر پیش از تبدیل ارز خانگی به واحد صندوق اهمیت دارد.

نکته اول، امیدنامه صندوق است. نوع ارز پایه، دوره پرداخت سود، روش ارزش‌گذاری واحدها و شرایط ابطال باید پیش از خرید روشن باشد.

نکته دوم، ضمانت بازگشت اصل پول است. باید دید بازپرداخت ارزی به چه شکلی تضمین شده و در چه بازه زمانی انجام می‌شود.

نکته سوم، نقدشوندگی است. هر صندوق قاعده خودش را برای ابطال واحد دارد و این قاعده تعیین می‌کند سرمایه‌گذار چقدر سریع می‌تواند پولش را بردارد. روش کلی سنجش ریسک در درس مدیریت ریسک و حد ضرر آمده است.

نکته چهارم، افق زمانی است. تامین مالی پروژه صنعتی ذاتا بلندمدت است، پس این ابزار برای پولی مناسب است که به آن نیاز فوری نیست. کسی که ممکن است ماه آینده به همان ارز احتیاج پیدا کند، با ابطال زودهنگام واحدها بخشی از بازدهی را از دست می‌دهد.