وقتی خبر جنگ، ورشکستگی یک بانک بزرگ یا بحران مالی منتشر می‌شود، سرمایه‌گذاران سهام می‌فروشند و پولشان را جای دیگری می‌برند. مقصد این پول‌ها دارایی امن نام دارد. در این درس سطح مبتدی با زبان ساده می‌بینیم دارایی امن کدام است، پنج نمونه‌ی اصلی آن چه ویژگی‌هایی دارند و در سه بحران بزرگ اخیر چطور رفتار کردند. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
دارایی امن چیست؟
دارایی امن (Safe Haven) دارایی‌ای است که در روزهای ترس و بحران ارزش خود را حفظ می‌کند یا گران‌تر می‌شود، در حالی که بیشتر دارایی‌های دیگر افت می‌کنند. به آن پناهگاه امن سرمایه هم می‌گویند.
واژه‌ی «امن» یعنی این دارایی‌ها در زمان وحشت بازار خریدار دارند و معمولا خلاف جهت سهام حرکت می‌کنند. قیمت آن‌ها در دوره‌های آرام می‌تواند پایین هم بیاید.
دارایی امن جایی است که پول بزرگ در روزهای بحران به آن پناه می‌برد. همین هجوم خریداران قیمت آن را بالا می‌برد.
سه ویژگی یک دارایی امن
هر دارایی‌ای لقب امن نمی‌گیرد. سه ویژگی لازم است.
- نقدشوندگی بالا. باید بتوان حجم بسیار بزرگی از آن را در چند ثانیه خرید یا فروخت. صندوقی که میلیاردها دلار جابه‌جا می‌کند در بازار کوچک جا نمی‌شود.
- حفظ ارزش در بلندمدت. پشتوانه‌ی آن باید چیزی باشد که با یک بحران از بین نرود: کمیابی طبیعی، اقتصاد بزرگ یا دولت خوش‌حساب.
- حرکت خلاف دارایی‌های پرریسک. در روزهایی که سهام می‌ریزد، قیمت آن ثابت می‌ماند یا رشد می‌کند.
پنج دارایی امن اصلی
طلا
قدیمی‌ترین پناهگاه سرمایه است. مقدار آن محدود است، هیچ دولتی نمی‌تواند آن را چاپ کند و هزاران سال است که ارزش دارد. عوامل حرکت قیمت آن را در درس معامله طلا در فارکس ببینید.
دلار آمریکا
بیشتر تجارت جهان و بدهی شرکت‌ها به دلار است. در بحران همه برای پرداخت بدهی و نگهداری نقدینگی به دلار نیاز دارند و تقاضای آن بالا می‌رود. قدرت دلار را با شاخص دلار می‌سنجند.
ین ژاپن
ژاپن بزرگ‌ترین طلبکار جهان است و سرمایه‌گذارانش دارایی زیادی در خارج دارند. در روزهای ترس بخشی از این پول به خانه برمی‌گردد و برای آن ین خریده می‌شود.
فرانک سوییس
سوییس ثبات سیاسی، تورم پایین و نظام بانکی محکم دارد. فرانک در بحران‌های اروپا مقصد اول سرمایه است.
اوراق خزانه‌ی آمریکا
برگه‌های بدهی دولت آمریکا هستند و بازارشان بزرگ‌ترین بازار اوراق جهان است. با افزایش تقاضا قیمت آن‌ها بالا می‌رود و بازده‌شان پایین می‌آید. این رابطه را در درس اوراق قرضه توضیح داده‌ایم.
ریسک‌پذیری و ریسک‌گریزی بازار
بازارها دو حالت کلی دارند. تشخیص این دو حالت اولین قدم استفاده از مفهوم دارایی امن است.
- ریسک‌پذیری (Risk On). خبرها خوب است و سرمایه‌گذاران دنبال سود بیشترند. سهام، ارزهای کالایی و ارز دیجیتال رشد می‌کنند و دارایی‌های امن خریدار کمتری دارند.
- ریسک‌گریزی (Risk Off). ترس حاکم است و حفظ پول از سود مهم‌تر می‌شود. سهام فروخته می‌شود و پول به سمت دارایی امن می‌رود.
برای سنجش حال بازار شاخصی به نام VIX وجود دارد که به شاخص ترس معروف است و نوسان مورد انتظار بازار سهام آمریکا را نشان می‌دهد. عدد بالای ۳۰ نشانه‌ی ترس زیاد است. ابزارهای دیگر سنجش حال بازار در درس سنتیمنت بازار آمده است.
رفتار دارایی امن در سه بحران بزرگ
| دارایی | بحران مالی ۲۰۰۸ | همه‌گیری کرونا، مارس ۲۰۲۰ | جنگ اوکراین و تورم، ۲۰۲۲ |
|---|---|---|---|
| سهام آمریکا | افت حدود ۳۸ درصدی در سال | افت حدود ۳۴ درصدی در پنج هفته | افت حدود ۱۹ درصدی در سال |
| طلا | رشد حدود ۵ درصدی در سال | افت ۱۲ درصدی و بعد رکورد تازه | جهش اولیه و بعد افت |
| شاخص دلار | رشد حدود ۲۰ درصدی در پنج ماه | رشد حدود ۸ درصدی در دو هفته | رسیدن به سقف ۲۰ ساله |
| ین ژاپن | تقویت شدید | تقویت کوتاه‌مدت | تضعیف شدید |
سه نکته از این جدول بیرون می‌آید.
اول، دلار در هر سه بحران تقویت شد. وقتی نقدینگی کم می‌شود، دلار اولین چیزی است که همه می‌خواهند.
دوم، طلا در مارس ۲۰۲۰ اول افت کرد. در روزهای اوج وحشت سرمایه‌گذاران برای جبران ضرر سهام حتی طلا را هم فروختند تا دلار نقد داشته باشند. چند ماه بعد طلا از ۲٬۰۰۰ دلار گذشت.
سوم، ین در سال ۲۰۲۲ نقش همیشگی‌اش را بازی نکرد. نرخ بهره در آمریکا با سرعت بالا رفت و در ژاپن نزدیک صفر ماند. سرمایه به سمت دلار با بهره‌ی بیشتر رفت و ین ضعیف شد. اثر اختلاف بهره را در درس نرخ بهره در فارکس ببینید.
هیچ دارایی‌ای در همه‌ی بحران‌ها امن نیست. نوع بحران تعیین می‌کند کدام پناهگاه کار می‌کند.
تفاوت دارایی امن با سپر تورم
این دو مفهوم زیاد با هم اشتباه گرفته می‌شوند.
| ویژگی | دارایی امن | سپر تورم |
|---|---|---|
| خطری که پوشش می‌دهد | ریزش ناگهانی بازارها | کم شدن تدریجی قدرت خرید |
| بازه‌ی زمانی | چند روز تا چند ماه | چند سال |
| نمونه | دلار، ین، اوراق خزانه | طلا، ملک، سهام شرکت‌های بزرگ |
| رفتار در بحران نقدینگی | رشد می‌کند | ممکن است افت کند |
طلا در هر دو ستون جا دارد و به همین دلیل محبوب‌ترین است. دلار نقد دارایی امن خوبی است ولی در برابر تورم خود آمریکا محافظت نمی‌کند. ریشه‌های تورم را در درس تورم بخوانید.
بیت کوین دارایی امن است؟
گروهی بیت کوین را طلای دیجیتال می‌نامند، چون تعدادش محدود است و دولتی آن را کنترل نمی‌کند. رفتار قیمت تا امروز این ادعا را کامل تایید نکرده است. در مارس ۲۰۲۰ بیت کوین در دو روز حدود ۴۰ درصد ریخت و در بیشتر روزهای ترس هم‌جهت با سهام فناوری حرکت کرده است.
بیت کوین ویژگی کمیابی را دارد ولی هنوز در روزهای بحران مثل یک دارایی پرریسک معامله می‌شود. درس بیت‌کوین چیست ویژگی‌های آن را کامل توضیح می‌دهد.
معامله‌گر فارکس چطور از دارایی امن استفاده می‌کند؟
شناخت پناهگاه‌های سرمایه به معامله‌گر کمک می‌کند حال بازار را از روی نمودار بخواند. چهار نشانه را هم‌زمان نگاه کنید.
- دلار به ین (USD/JPY) پایین می‌آید. ین در حال تقویت است.
- طلا بالا می‌رود. پول به سمت پناهگاه قدیمی رفته است.
- بازده اوراق ده‌ساله‌ی آمریکا افت می‌کند. اوراق خزانه خریدار دارد.
- دلار استرالیا ضعیف می‌شود. ارزهای وابسته به رشد اقتصادی فروخته می‌شوند. ویژگی این ارزها در درس ارزهای کالایی آمده است.
وقتی سه یا چهار نشانه با هم دیده شد، بازار در حالت ریسک‌گریزی است. در این حالت خرید جفت‌هایی مثل دلار استرالیا به ین (AUD/JPY) خلاف جریان است. این جفت ارز به دماسنج ریسک بازار معروف است، چون یک طرف آن ارز رشد و طرف دیگر ارز پناهگاه است.
ارتباط چهار بازار ارز، کالا، اوراق و سهام را در درس تحلیل بین بازاری کامل‌تر ببینید.
یک مثال ساده از جابه‌جایی پول در روز بحران
فرض کنید صبح دوشنبه خبر ورشکستگی یک بانک بزرگ اروپایی منتشر می‌شود. یک صندوق سرمایه‌گذاری که ۱۰۰ میلیون دلار سهام اروپایی دارد تصمیم می‌گیرد ۳۰ میلیون دلار آن را بفروشد.
از این ۳۰ میلیون، ۱۵ میلیون به اوراق خزانه‌ی آمریکا، ۱۰ میلیون به طلا و ۵ میلیون به فرانک سوییس می‌رود. برای خرید اوراق خزانه باید یورو فروخته و دلار خریده شود. حاصل این یک تصمیم روی نمودارها چنین است: شاخص سهام اروپا پایین می‌آید، یورو به دلار افت می‌کند، طلا بالا می‌رود و یورو به فرانک هم پایین می‌آید.
وقتی صدها صندوق همین کار را هم‌زمان انجام دهند، حرکتی ساخته می‌شود که معامله‌گر روی نمودار می‌بیند.
پنج اشتباه رایج درباره‌ی دارایی امن
- امن را بدون ضرر فرض کردن. طلا در سال ۲۰۱۳ حدود ۲۸ درصد افت کرد. امن بودن به رفتار در بحران مربوط است و سود همیشگی را تضمین نمی‌کند.
- خرید در اوج ترس. وقتی خبر بحران همه‌جا پخش شده، بخش بزرگی از رشد قیمت انجام شده است.
- یکی دانستن همه‌ی بحران‌ها. در بحران تورمی اوراق افت می‌کند و در بحران نقدینگی طلا هم فروخته می‌شود.
- نادیده گرفتن نرخ بهره. ین در سال ۲۰۲۲ نشان داد اختلاف بهره می‌تواند نقش پناهگاه را کم‌رنگ کند.
- گذاشتن همه‌ی سرمایه در یک پناهگاه. تقسیم پول میان چند دارایی از تکیه بر یکی مطمئن‌تر است.
نکات کلیدی این درس
- دارایی امن در روزهای بحران ارزش خود را حفظ می‌کند یا گران‌تر می‌شود.
- طلا، دلار آمریکا، ین ژاپن، فرانک سوییس و اوراق خزانه‌ی آمریکا پنج نمونه‌ی اصلی‌اند.
- بازار میان دو حالت ریسک‌پذیری و ریسک‌گریزی جابه‌جا می‌شود.
- دلار در سه بحران بزرگ اخیر تقویت شد، طلا و ین همیشه این‌طور نبودند.
- دارایی امن با سپر تورم فرق دارد و فقط طلا هر دو نقش را دارد.
- حرکت هم‌زمان ین، طلا و بازده اوراق حال بازار را نشان می‌دهد.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
دارایی امن مفهومی ساده با کاربرد روزانه است. هر بار که خبر بدی منتشر می‌شود، پول از دارایی‌های پرریسک بیرون می‌آید و به سمت طلا، دلار، ین، فرانک و اوراق خزانه می‌رود. شناخت این مسیر کمک می‌کند دلیل حرکت‌های ناگهانی نمودار را بفهمید و خلاف جریان پول معامله نکنید. قیمت زنده‌ی مهم‌ترین پناهگاه را در صفحه‌ی قیمت طلا دنبال کنید و برای قدم بعدی درس رکود اقتصادی را بخوانید.
سوالات متداول درباره دارایی امن
۵ سوالدارایی امن به زبان ساده یعنی چه؟
دارایی‌ای که در روزهای ترس و بحران خریدار دارد و ارزش خود را حفظ می‌کند، مثل طلا و دلار آمریکا.
بهترین دارایی امن کدام است؟
به نوع بحران بستگی دارد. دلار در بحران نقدینگی بهتر عمل می‌کند و طلا در دوره‌ی بی‌اعتمادی به پول‌های کاغذی و تورم بالا.
چرا ین ژاپن دارایی امن حساب می‌شود؟
ژاپن دارایی خارجی بسیار زیادی دارد. در بحران بخشی از این سرمایه به کشور برمی‌گردد و تقاضا برای ین بالا می‌رود.
طلا همیشه در بحران گران می‌شود؟
خیر. در روزهای اول بحران کرونا در مارس ۲۰۲۰ طلا حدود ۱۲ درصد افت کرد، چون سرمایه‌گذاران به دلار نقد نیاز داشتند. رشد آن چند هفته بعد شروع شد.
دارایی امن برای معامله‌گر مبتدی چه کاربردی دارد؟
به او نشان می‌دهد بازار در حالت ترس است یا آرامش. با این شناخت می‌تواند از معامله خلاف جریان اصلی پول دوری کند.
