قیمت بیت‌کوین در یک لحظه در دو صرافی مختلف گاهی چند ده دلار و در روزهای پرنوسان چند صد دلار فاصله دارد. آربیتراژ ارز دیجیتال یعنی استفاده از همین فاصله: خرید از جایی که ارزان‌تر است و فروش همزمان در جایی که گران‌تر است. در این درس پنج روش اصلی این کار، محاسبه سود خالص بعد از کارمزد، نقش ربات‌ها و شش ریسکی را می‌بینید که سود ظاهری را به ضرر تبدیل می‌کنند. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
آربیتراژ ارز دیجیتال چیست؟
آربیتراژ (Arbitrage) یعنی خرید و فروش همزمان یک دارایی در دو بازار با دو قیمت متفاوت، برای سود گرفتن از اختلاف قیمت. اگر اجرا درست باشد، معامله‌گر به جهت حرکت بازار کاری ندارد و سودش فقط به فاصله دو قیمت بستگی دارد. شکل کلاسیک این روش را در درس آربیتراژ در فارکس ببینید.
آربیتراژ ارز دیجیتال همین ایده را در بازاری با صدها صرافی شبانه‌روزی پیاده میکند. هر صرافی دفتر سفارش خودش را دارد، یعنی فهرست سفارش‌های خرید و فروشی که منتظر اجرا هستند. چون این دفترها به هم وصل نیستند، قیمت‌ها همیشه کمی با هم فاصله دارند.
آربیتراژ ارز دیجیتال سود را از فاصله قیمت دو بازار می‌گیرد؛ پس سود واقعی همان فاصله منهای همه کارمزدها و لغزش قیمت است.
چرا قیمت یک ارز در صرافی‌ها با هم فرق دارد؟
بازار کریپتو قیمت مرکزی ندارد و سفارش بزرگ در هر صرافی، اول قیمت همان صرافی را حرکت می‌دهد. چهار عامل فرصت آربیتراژ ارز دیجیتال را می‌سازند:
- نقدینگی متفاوت: در صرافی کوچک، یک سفارش ۵۰۰ هزار دلاری قیمت را چند دهم درصد جابه‌جا میکند، در حالی که در صرافی بزرگ اثرش ناچیز است.
- محدودیت انتقال پول: وقتی انتقال ارز یا دلار به یک کشور سخت باشد، شکاف قیمت آن کشور با بقیه دنیا مدت‌ها بسته نمی‌شود.
- سرعت انتقال در شبکه: واریز بیت‌کوین بین دو صرافی بسته به شلوغی شبکه از ده دقیقه تا یک ساعت طول می‌کشد.
- تقاضای محلی: خبر لیست شدن یک توکن در یک صرافی، تقاضا را فقط در همان صرافی بالا میبرد.
مشهورترین نمونه، پریمیوم کیمچی (Kimchi Premium) است. در ژانویه ۲۰۱۸ قیمت بیت‌کوین در صرافی‌های کره جنوبی تا حدود ۵۰ درصد بالاتر از قیمت جهانی رسید. این فاصله بسته نشد چون قوانین کنترل ارز آن کشور، خروج پول برای بستن چرخه آربیتراژ را تقریبا غیرممکن کرده بود.
پنج روش آربیتراژ ارز دیجیتال
روشهای آربیتراژ ارز دیجیتال در پنج دسته جا می‌گیرند و هر کدام به سرمایه و ابزار خاص خودش نیاز دارد:
| روش | منبع سود | سرعت لازم | ریسک اصلی |
|---|---|---|---|
| بین صرافی‌ها | فاصله قیمت یک ارز در دو صرافی | ثانیه | تاخیر انتقال و بسته شدن فاصله |
| مثلثی | ناهماهنگی سه جفت‌ارز در یک صرافی | میلی‌ثانیه | رقابت با ربات‌ها |
| نرخ فاندینگ | پرداخت دوره‌ای قرارداد دائمی | روز و هفته | منفی شدن فاندینگ |
| کش اند کری | اختلاف قیمت نقدی و آتی سررسیددار | هفته و ماه | ریسک صرافی و وثیقه |
| صرافی غیرمتمرکز | عقب ماندن قیمت استخر از بازار | یک بلاک | کارمزد شبکه و MEV |
دو روش اول دنبال اختلاف لحظهای هستند و امروز تقریبا فقط با ربات اجرا می‌شوند. دو روش بعدی از پرداخت دوره‌ای فاندینگ یا اختلاف قیمت قرارداد آتی سود می‌گیرند و برای سرمایه بزرگ‌تر و صبورتر مناسب‌ترند. روش آخر به برنامه‌نویسی قرارداد هوشمند نیاز دارد.
آربیتراژ بین صرافی‌ها با مثال عددی
ساده‌ترین شکل آربیتراژ ارز دیجیتال، خرید در صرافی ارزان‌تر و فروش در صرافی گران‌تر است. فرض کنید بیت‌کوین در صرافی الف با قیمت فروش ۱۰۰ هزار دلار عرضه می‌شود و در صرافی ب، بالاترین پیشنهاد خرید ۱۰۰ هزار و ۴۰۰ دلار است. فاصله ناخالص ۴۰۰ دلار یا ۰٫۴ درصد است. حالا هزینه‌ها را کم کنید:
| قلم | مبلغ تقریبی |
|---|---|
| کارمزد خرید در صرافی الف (۰٫۱ درصد) | ۱۰۰ دلار |
| کارمزد فروش در صرافی ب (۰٫۱ درصد) | ۱۰۰ دلار |
| کارمزد برداشت بیت‌کوین (۰٫۰۰۰۲ BTC) | ۲۰ دلار |
| لغزش قیمت در دو سفارش (حدود ۰٫۰۳ درصد هر طرف) | ۶۰ دلار |
| سود خالص | حدود ۱۲۰ دلار، یعنی ۰٫۱۲ درصد |
از ۴۰۰ دلار فاصله، فقط حدود ۱۲۰ دلار به دست شما می‌رسد. مشکل بزرگ‌تر زمان است. اگر بیت‌کوین را بخرید و منتظر رسیدنش به صرافی ب بمانید، در آن ده تا شصت دقیقه فاصله قیمت معمولا بسته می‌شود. برای همین آربیتراژگرهای حرفه‌ای در هر دو صرافی از قبل موجودی دارند: همزمان در الف می‌خرند و در ب می‌فروشند و انتقال را بعدا و یک‌جا برای متعادل کردن موجودی‌ها انجام میدهند.
لغزش قیمت (Slippage) یعنی فاصله قیمت درخواستی با قیمت اجرای واقعی سفارش. در دفتر سفارش کم‌عمق، همین قلم به‌تنهایی سود آربیتراژ ارز دیجیتال را از بین میبرد.
آربیتراژ مثلثی در یک صرافی
در آربیتراژ مثلثی، سرمایه داخل یک صرافی می‌ماند. معامله‌گر سه جفت‌ارز را پشت سر هم معامله میکند و به همان ارز اول برمی‌گردد. فرض کنید این سه قیمت در یک صرافی دیده می‌شوند: BTC/USDT برابر ۱۰۰ هزار، ETH/BTC برابر ۰٫۰۳۵ و ETH/USDT برابر ۳۵۲۰.
- با ۱۰ هزار تتر، ۰٫۱ بیت‌کوین می‌خرید.
- با ۰٫۱ بیت‌کوین، حدود ۲٫۸۵۷ اتریوم می‌خرید.
- اتریوم‌ها را به قیمت ۳۵۲۰ می‌فروشید و حدود ۱۰٬۰۵۷ تتر می‌گیرید.
قیمت ضمنی اتریوم از دو جفت اول ۳۵۰۰ تتر است، ولی در جفت سوم ۳۵۲۰ معامله می‌شود. همین ناهماهنگی ۰٫۵۷ درصدی سود ناخالص را می‌سازد. بعد از سه کارمزد ۰٫۱ درصدی، حدود ۲۷ تتر سود خالص می‌ماند. چنین فاصله‌ای در صرافی‌های بزرگ چند میلی‌ثانیه دوام دارد و ربات‌ها زودتر از هر انسانی آن را می‌گیرند.
آربیتراژ نرخ فاندینگ با پوزیشن خنثی
قراردادهای دائمی (Perpetual) سررسید ندارند و برای نزدیک ماندن به قیمت نقدی از سازوکاری به نام نرخ فاندینگ استفاده می‌کنند. وقتی فاندینگ مثبت است، دارندگان پوزیشن خرید هر هشت ساعت به دارندگان پوزیشن فروش پول میدهند. سازوکار کامل را در درس نرخ فاندینگ بخوانید.
این شکل از آربیتراژ ارز دیجیتال این‌طور کار میکند: ۱۰ هزار دلار بیت‌کوین در بازار نقدی می‌خرید و همزمان ۱۰ هزار دلار قرارداد دائمی می‌فروشید. سود و زیان دو طرف هم را خنثی میکند و فقط فاندینگ به حساب شما واریز می‌شود. با فاندینگ ۰٫۰۱ درصد در هر هشت ساعت، درآمد روزانه ۰٫۰۳ درصد و سالانه حدود ۱۱ درصد است. در دوره‌های هیجانی بازار، فاندینگ گاهی به ۰٫۰۵ درصد و بیشتر می‌رسد.
سود آربیتراژ فاندینگ ثابت نیست؛ اگر بازار نزولی شود و فاندینگ منفی شود، همین پوزیشن باید به طرف مقابل پول بدهد.
در این روش اهرم بالا خطرناک است. اگر قیمت ۳۰ درصد بالا برود، طرف فروش قرارداد ضرر سنگینی نشان می‌دهد، هرچند بیت‌کوین نقدی همان مقدار سود کرده است. اگر وثیقه کافی در حساب آتی نباشد، پوزیشن فروش لیکوئید می‌شود و پوشش از بین می‌رود. قاعده‌های اجرای امن این ساختار در درس دلتا نوترال آمده است.
کش اند کری؛ آربیتراژ قرارداد آتی سررسیددار
قرارداد آتی سررسیددار، برخلاف قرارداد دائمی، تاریخ پایان مشخص دارد و در روز سررسید قیمتش به قیمت نقدی می‌رسد. در بازار صعودی این قراردادها معمولا گران‌تر از قیمت نقدی معامله می‌شوند. این فاصله را بیس (Basis) می‌گویند.
روش کش اند کری (Cash and Carry) این فاصله را قفل میکند. فرض کنید بیت‌کوین نقدی ۱۰۰ هزار دلار و قرارداد سه‌ماهه ۱۰۲ هزار دلار است. شما بیت‌کوین می‌خرید، قرارداد سه‌ماهه را می‌فروشید و تا سررسید صبر می‌کنید. قیمت بیت‌کوین در روز سررسید هر عددی باشد، ۲ درصد سود از قبل قفل شده است که برای ۹۰ روز معادل حدود ۸ درصد سالانه می‌شود.
تفاوت مهم این روش با آربیتراژ فاندینگ، معلوم بودن سود از روز اول است. در عوض سرمایه تا سررسید قفل می‌ماند و اگر در این مدت فرصت بهتری پیش بیاید، بستن زودهنگام کارمزد و لغزش اضافه دارد. بازده این روش در دوره‌های داغ بازار از نرخ بهره دلار بسیار بیشتر بوده است؛ گزارش پژوهشی BIS درباره بازده کری در قراردادهای آتی کریپتو این فاصله را در چند سال اندازه گرفته است.
آربیتراژ در صرافی غیرمتمرکز و نقش ربات‌ها
در صرافی غیرمتمرکز، قیمت را دفتر سفارش تعیین نمی‌کند. قیمت از نسبت دو توکن داخل یک استخر نقدینگی و با فرمول بازارساز خودکار به دست میآید. وقتی قیمت در صرافی‌های بزرگ حرکت میکند، استخر تا زمانی که کسی با آن معامله نکند همان قیمت قبلی را نشان می‌دهد. ربات‌های آربیتراژ از همین اختلاف سود می‌گیرند و با معامله‌شان قیمت استخر را به قیمت بازار برمی‌گردانند.
آربیتراژ ارز دیجیتال روی بلاکچین دو ابزار پیشرفته دارد. اولی قرارداد هوشمندی است که خرید و فروش را در یک تراکنش انجام می‌دهد؛ اگر نتیجه سودده نباشد، کل تراکنش لغو می‌شود. دومی وام فوری (Flash Loan) است؛ وامی بدون وثیقه که باید در همان تراکنش بازپرداخت شود. رقابت ربات‌ها برای قرار گرفتن جلوتر در بلاک، پدیده‌ای به نام MEV را ساخته است. نتیجه برای معامله‌گر عادی روشن است: بیشتر سود این فرصت‌ها به تولیدکننده بلاک می‌رسد و کارمزد شبکه اتریوم در ساعت شلوغ می‌تواند از کل سود بیشتر شود.
شش ریسک آربیتراژ ارز دیجیتال
هر کدام از این شش عامل می‌تواند سود آربیتراژ ارز دیجیتال را به ضرر تبدیل کند:
- تاخیر انتقال: در زمان شلوغی شبکه، واریز ساعت‌ها طول می‌کشد و فاصله قیمت پیش از رسیدن دارایی بسته می‌شود.
- توقف برداشت: صرافی‌ها هنگام به‌روزرسانی کیف پول یا نگرانی امنیتی، برداشت یک ارز را متوقف می‌کنند. فاصله بزرگ قیمتی اغلب دقیقا به همین دلیل ایجاد شده است.
- ریسک صرافی: موجودی شما در صرافی متمرکز در اختیار خودتان نیست. در سقوط صرافی FTX در نوامبر ۲۰۲۲، موجودی بسیاری از معامله‌گرها از جمله آربیتراژگرها قفل شد. تفاوت این دو مدل را در درس صرافی متمرکز و غیرمتمرکز ببینید.
- لغزش و عمق کم: قیمتی که روی صفحه می‌بینید فقط برای حجم کمی معتبر است و سفارش بزرگ چند سطح قیمت را مصرف میکند.
- لیکوئید شدن طرف آتی: در روشهای فاندینگ و کش اند کری، جهش تند قیمت بدون وثیقه کافی، پوشش را می‌شکند.
- جدا شدن استیبل کوین از دلار: در مارس ۲۰۲۳ قیمت USDC برای مدت کوتاهی تا حدود ۰٫۸۸ دلار پایین آمد. محاسبه‌ای که تتر و USDC را هم‌ارزش فرض کند، در چنین روزی غلط از آب درمی‌آید.
محدودیت‌های قانونی و احراز هویت را هم در نظر بگیرید؛ سقف برداشت روزانه یک حساب احراز هویت نشده می‌تواند کل چرخه آربیتراژ را متوقف کند.
چک‌لیست اجرای آربیتراژ ارز دیجیتال
پیش از هر فرصت آربیتراژ ارز دیجیتال، این پرسش‌ها را جواب دهید:
- سود ناخالص بعد از کم کردن کارمزد هر دو طرف، کارمزد برداشت و لغزش تخمینی، هنوز مثبت است؟
- عمق دفتر سفارش در هر دو صرافی برای حجم مورد نظر کافی است؟
- برداشت و واریز همان ارز و همان شبکه انتقال در هر دو صرافی باز است؟
- اگر انتقال یک ساعت طول بکشد و قیمت در این مدت ۲ درصد حرکت کند، چه مقدار ضرر می‌کنید؟
- در روشهای فاندینگ و کش اند کری، وثیقه حساب آتی تحمل جهش ۳۰ درصدی قیمت را دارد؟
- چند درصد سرمایه شما در یک صرافی متمرکز قرار گرفته است؟
برای شروع، فرصت‌ها را چند هفته روی کاغذ ثبت کنید و سود واقعی را بعد از همه هزینه‌ها بسنجید؛ معمولا فاصله‌های بزرگ همان‌هایی هستند که یک مانع پنهان دارند.
نکات کلیدی این درس
- آربیتراژ ارز دیجیتال از فاصله قیمت یک دارایی در دو بازار سود می‌گیرد و به جهت حرکت قیمت وابسته نیست.
- پنج روش اصلی آن بین صرافی‌ها، مثلثی، نرخ فاندینگ، کش اند کری و صرافی غیرمتمرکز است.
- در مثال این درس، از ۴۰۰ دلار فاصله ناخالص فقط حدود ۱۲۰ دلار سود خالص ماند.
- روشهای لحظهای امروز تقریبا فقط با ربات و سرور سریع شدنی‌اند.
- آربیتراژ فاندینگ و کش اند کری برای سرمایه صبور مناسب‌ترند ولی ریسک صرافی و لیکوئید شدن دارند.
- فاصله قیمتی که مدت طولانی بسته نمی‌شود، معمولا به دلیل یک مانع واقعی مثل توقف برداشت یا کنترل ارز است.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
آربیتراژ ارز دیجیتال در ظاهر ساده‌ترین راه کسب سود است: ارزان بخرید و گران بفروشید. در عمل، کارمزدها، لغزش قیمت، زمان انتقال و رقابت ربات‌ها بیشتر سود این فاصله‌ها را پیش از رسیدن شما از بین می‌برند. روش‌هایی که برای معامله‌گر انفرادی شدنی‌ترند، آربیتراژ فاندینگ و کش اند کری هستند، به شرط اینکه اهرم پایین بماند و سرمایه میان چند صرافی پخش شود. قبل از هر معامله، سود خالص را با همه هزینه‌ها حساب کنید و بپرسید چرا این فاصله هنوز بسته نشده است.
سوالات متداول درباره آربیتراژ ارز دیجیتال
۵ سوالآیا آربیتراژ ارز دیجیتال قانونی است؟
بله؛ خرید و فروش یک دارایی در دو بازار با قیمت متفاوت در بیشتر کشورها قانونی است. محدودیت معمولا از قوانین انتقال ارز، احراز هویت صرافی‌ها و مالیات کشور محل اقامت میآید.
با چه مقدار سرمایه میتوان آربیتراژ ارز دیجیتال انجام داد؟
روشهای لحظهای آربیتراژ ارز دیجیتال با سرمایه کم سود معناداری نمیسازند، چون سود خالص معمولا کمتر از ۰٫۲ درصد است و کارمزد برداشت مبلغ ثابتی دارد. برای آربیتراژ فاندینگ هم سرمایه باید میان بازار نقدی و حساب آتی تقسیم شود.
ربات آربیتراژ قابل اعتماد است؟
ربات فقط سرعت اجرا را بالا میبرد. ریسک ورشکستگی صرافی، توقف ناگهانی برداشت و لغزش قیمت با ربات هم سر جایشان هستند. رباتهایی که سود ثابت روزانه وعده میدهند، معمولا پوشش طرحهای کلاهبرداری هستند.
آربیتراژ فاندینگ چقدر سود دارد؟
با فاندینگ ۰٫۰۱ درصد در هر هشت ساعت، سود ناخالص سالانه حدود ۱۱ درصد است. این عدد ثابت نیست و در بازار نزولی ممکن است صفر یا منفی شود.
تفاوت آربیتراژ با اسکالپ چیست؟
اسکالپر روی جهت حرکت کوتاهمدت قیمت شرط میبندد و اگر قیمت خلاف انتظار برود ضرر میکند. آربیتراژگر دو معامله مخالف همزمان باز میکند و سودش از فاصله قیمت دو بازار میآید.
