بامداد ۷ اکتبر ۲۰۱۶، وقتی معامله‌گران لندن خواب بودند و بازار آسیا تازه باز شده بود، پوند انگلیس در حدود دو دقیقه بیش از ۶ درصد در برابر دلار سقوط کرد و چند دقیقه بعد بخش بزرگی از این افت را جبران کرد. به چنین سقوط برق‌آسایی فلش کرش می‌گویند. در این درس سطح پیشرفته از اسمارت اف ایکس می‌بینید فلش کرش در فارکس چطور شکل می‌گیرد، چرا نقدینگی در چند ثانیه ناپدید میشود، در سقوط پوند و ین چه گذشت، حد ضرر شما در این لحظه با چه قیمتی اجرا میشود و با کدام شش روش می‌توانید آسیب آن را کوچک کنید.
فلش کرش چیست؟
فلش کرش (Flash Crash) سقوط بسیار سریع و عمیق قیمت یک دارایی در چند ثانیه تا چند دقیقه است که معمولا با بازگشت سریع قیمت همراه میشود. واژه «فلش» به سرعت برق اشاره دارد و «کرش» به معنای سقوط است. این نام با سقوط بورس آمریکا در ۶ مه ۲۰۱۰ رایج شد و بعد برای بازار ارز و ارز دیجیتال هم به کار رفت.
سه ویژگی این حرکت را از ریزش معمولی جدا میکند. اول، سرعت: حرکتی که در حالت عادی چند هفته طول میکشد در چند دقیقه رخ می‌دهد. دوم، اندازه: قیمت چند برابر نوسان معمول یک روز کامل جابه‌جا میشود. سوم، بازگشت: قیمت بعد از رسیدن به کف، معمولا بخش بزرگی از مسیر را برمی‌گردد. روی نمودار، نتیجه یک کندل با سایه پایینی بسیار بلند است.
پوند دلار در یک روز معمولی حدود یک درصد جابه‌جا میشود؛ نوسان عادی هر جفت ارز را در درس ولتیلیتی ببینید.
در این حرکت قیمت برای مدتی کوتاه از ارزش واقعی دارایی جدا میشود؛ خطر اصلی برای معامله‌گری است که در همین چند دقیقه مجبور به معامله شود.
فلش کرش در فارکس چطور شکل می‌گیرد؟
بیشتر فلش کرش‌های بازار ارز از چهار مرحله پشت‌سرهم می‌گذرند:
- نقدینگی کم: بازار در ساعتی خلوت است؛ مثلا فاصله بسته شدن نیویورک تا باز شدن توکیو یا یک تعطیلی رسمی. در دفتر سفارش، یعنی فهرست سفارش‌های خرید و فروش منتظر اجرا، سفارش‌های کمی نزدیک قیمت فعلی مانده است.
- جرقه: یک خبر غیرمنتظره، یک سفارش فروش بزرگ یا حتی خطای تایپی یک معامله‌گر در وارد کردن حجم، فشار فروش اولیه را می‌سازد.
- زنجیره حد ضرر: افت اول به حد ضرر خریداران می‌رسد. هر حد ضرر یک سفارش فروش تازه است و قیمت را به حد ضررهای بعدی می‌رساند. پوزیشن‌هایی که به سطح استاپ اوت رسیده‌اند هم به‌اجبار بسته می‌شوند و فشار را بیشتر میکنند.
- بازگشت: وقتی فروشنده‌های اجباری تمام شدند، خریداران قیمت ارزان را می‌بینند و بازارسازها دوباره قیمت می‌دهند. قیمت در چند دقیقه بخش بزرگی از سقوط را جبران میکند.
نقش الگوریتم‌ها در این زنجیره پررنگ است. بخش بزرگی از قیمت‌دهی بازار ارز را امروز برنامه‌های خودکار انجام می‌دهند. این برنامه‌ها وقتی حرکت غیرعادی ببینند، برای محافظت از خودشان قیمت دادن را متوقف میکنند یا فاصله قیمت خرید و فروش را چند برابر میکنند. سازوکار این معامله‌گرهای پرسرعت را در درس معاملات فرکانس بالا توضیح داده‌ایم.
نتیجه یک خلأ نقدینگی است: قیمت بین دو معامله، ده‌ها پیپ جابه‌جا میشود چون در قیمتهای میانی هیچ خریداری حاضر نیست. به همین دلیل نمودار این سقوط یک خط تقریبا عمودی است.
چهار فلش کرش معروف بازارهای مالی
- بورس آمریکا، ۶ مه ۲۰۱۰: شاخص داوجونز در چند دقیقه حدود ۱۰۰۰ واحد، یعنی نزدیک ۹ درصد، پایین رفت و حدود یک تریلیون دلار از ارزش بازار برای مدتی کوتاه پاک شد. بیشتر این افت در کمتر از نیم ساعت جبران شد. بررسی ناظران نشان داد یک سفارش فروش بسیار بزرگ در بازار آتی، همراه با عقب کشیدن معامله‌گرهای پرسرعت، سقوط را شروع کرد.
- فرانک سوئیس، ۱۵ ژانویه ۲۰۱۵: بانک مرکزی سوئیس کف ۱٫۲۰ برای یورو فرانک را بی‌خبر برداشت. یورو در چند دقیقه حدود ۳۰ درصد در برابر فرانک افت کرد. این بار قیمت به سطح قبل برنگشت، چون علت حرکت تغییر واقعی سیاست پولی بود.
- پوند انگلیس، ۷ اکتبر ۲۰۱۶: سقوط حدود ۶ درصدی پوند دلار در حدود دو دقیقه؛ جزئیات آن را در بخش بعد می‌بینید.
- ین ژاپن، ۳ ژانویه ۲۰۱۹: ین در ساعتهای تعطیلی سال نو ژاپن در چند دقیقه به شدت تقویت شد و دلار ین حدود ۳٫۵ درصد افت کرد.
بسیاری از معامله‌گران نمونه فرانک سوئیس را هم در همین گروه می‌گذارند، ولی ساختار آن کمی فرق دارد. در نمونه کلاسیک، قیمت بعد از چند دقیقه به نزدیکی سطح قبلی برمی‌گردد. در شوک سوئیس قیمت در سطح تازه ماند و چند بروکر با زیان سنگین روبه‌رو شدند؛ دست‌کم یک بروکر انگلیسی ورشکست شد، چون حساب بسیاری از مشتری‌ها زیر صفر رفته بود.
فلش کرش پوند در ۲۰۱۶ و سقوط ین در ۲۰۱۹
پوند در روزهای پیش از این اتفاق به دلیل نگرانی از نحوه خروج انگلیس از اتحادیه اروپا زیر فشار بود و حدود ۱٫۲۶ دلار معامله می‌شد. حدود نیمه‌شب به وقت لندن، وقتی بیشتر میزهای معاملاتی اروپا و آمریکا بسته بودند، قیمت در حدود دو دقیقه تا ۱٫۱۸۴۱ پایین رفت. در بعضی سکوهای معاملاتی قیمت‌هایی تا حدود ۱٫۱۴ هم ثبت شد. چند دقیقه بعد پوند به حدود ۱٫۲۴ برگشت.
بررسی‌های بعدی به ترکیبی از عوامل رسیدند: ساعت کم‌نقدینگی، انتشار یک خبر منفی درباره مذاکرات خروج، فعال شدن پشت‌سرهم حد ضررها، پوشش ریسک قراردادهای آپشن و کنار رفتن برنامه‌های قیمت‌دهی خودکار. هیچ عامل تنهایی نمی‌توانست چنین حرکتی بسازد. جزئیات کامل را می‌توانید در گزارش رسمی درباره سقوط پوند در ۷ اکتبر ۲۰۱۶ بخوانید.
فلش کرش ین در ۳ ژانویه ۲۰۱۹ الگوی مشابهی داشت. بازار ژاپن برای تعطیلات سال نو بسته بود و نقدینگی بسیار کم بود. شب قبل یک شرکت بزرگ فناوری آمریکایی هشدار کاهش فروش داده بود و بازارها نگران رکود بودند. تقویت اولیه ین به حد ضرر معامله‌گران خرد ژاپنی رسید که با اهرم بالا روی ارزهای پربازده در برابر ین خرید کرده بودند. دلار ین در چند دقیقه از حدود ۱۰۸٫۷ تا نزدیک ۱۰۴٫۹ افت کرد و دلار استرالیا هم به پایین‌ترین سطح چندساله رسید.
مقایسه فلش کرش با گپ قیمتی و ریزش معمولی
سه حرکت نزولی ممکن است روی نمودار شبیه هم به نظر برسند، ولی رفتار حد ضرر و فرصت واکنش شما در هر کدام فرق دارد:
| ویژگی | فلش کرش | گپ قیمتی | ریزش معمولی |
|---|---|---|---|
| مدت حرکت | چند ثانیه تا چند دقیقه | بین بسته شدن و باز شدن بازار | چند ساعت تا چند هفته |
| بازار در زمان حرکت | باز ولی کم‌نقدینگی | بسته | باز و پرنقدینگی |
| بازگشت قیمت | معمولا سریع و بزرگ | گاهی پر میشود | تابع روند |
| اجرای حد ضرر | با لغزش بسیار زیاد | با قیمت باز شدن | نزدیک قیمت تعیینشده |
| فرصت واکنش | تقریبا صفر | صفر تا بازگشایی | کافی |
مهم‌ترین تفاوت در ردیف چهارم است. در ریزش معمولی، حد ضرر شما نزدیک همان عددی اجرا میشود که تعیین کرده‌اید. در سقوط برق‌آسا، اولین قیمت در دسترس ممکن است صدها پیپ دورتر باشد.
حد ضرر در فلش کرش چطور اجرا میشود؟
حد ضرر معمولی یک سفارش توقف است؛ یعنی وقتی قیمت به عدد تعیینشده رسید، به سفارش بازار تبدیل میشود و با اولین قیمت در دسترس اجرا میشود. این اولین قیمت در روز عادی چند دهم پیپ با عدد شما فاصله دارد. در سقوط برق‌آسا، دفتر سفارش در آن ناحیه خالی است و سفارش شما با قیمتی بسیار پایین‌تر پر میشود. به این فاصله لغزش قیمت یا اسلیپیج می‌گویند که در درس اسلیپیج مفصل توضیح داده شده است.
نکته دردناک‌تر این است که حد ضرر اغلب نزدیک کف حرکت اجرا میشود. معامله‌گری که حد ضرر نداشت و فقط چند دقیقه صبر کرد، بعد از بازگشت قیمت زیان کمتری دید. این تجربه بعضی معامله‌گران را به حذف حد ضرر وسوسه میکند. این نتیجه‌گیری خطرناک است؛ معامله‌گری با همین عادت در شوک فرانک سوئیس، که قیمت برنگشت، کل حساب را از دست داد.
بعضی بروکرها در این لحظه سفارش تازه نمی‌پذیرند و بعضی معاملههای انجام‌شده با قیمتهای غیرعادی را بعدا اصلاح میکنند؛ قواعد بروکر خودتان را از پیش بخوانید.
مثال عددی فلش کرش با حساب ۱۰ هزار دلاری
معامله‌گری با حساب ۱۰ هزار دلاری یک لات استاندارد پوند دلار را در قیمت ۱٫۲۶۰۰ خریده و حد ضرر را روی ۱٫۲۵۵۰ گذاشته است. ارزش هر پیپ برای یک لات ۱۰ دلار است:
- فاصله حد ضرر ۵۰ پیپ است و ضرر پیش‌بینی‌شده ۵۰ ضرب در ۱۰ یعنی ۵۰۰ دلار، برابر ۵ درصد حساب.
- بازار ناگهان سقوط میکند و اولین قیمتی که بعد از ۱٫۲۵۵۰ در دسترس است ۱٫۲۱۵۰ است. حد ضرر با همین قیمت اجرا میشود؛ لغزش ۴۰۰ پیپ.
- ضرر واقعی ۴۵۰ پیپ ضرب در ۱۰ دلار یعنی ۴۵۰۰ دلار است؛ ۴۵ درصد حساب و ۹ برابر ریسکی که معامله‌گر برنامه‌ریزی کرده بود.
حالا همین معامله را با ۳ لات در نظر بگیرید. ضرر واقعی به ۱۳۵۰۰ دلار می‌رسد که از کل حساب بیشتر است. اگر بروکر محافظت از موجودی منفی نداشته باشد، معامله‌گر ۳۵۰۰ دلار به بروکر بدهکار میشود. سازوکار بسته شدن اجباری پوزیشن‌ها را در درس مارجین کال و استاپ اوت ببینید.
اندازه پوزیشن را علاوه بر فاصله حد ضرر، با بدترین لغزشی بسنجید که حساب شما تحمل میکند.
ساعتهای پرخطر برای فلش کرش در فارکس
فلش کرش در فارکس در هر ساعتی ممکن است، ولی بیشتر نمونه‌ها در ساعت‌هایی رخ داده‌اند که بخش بزرگی از بازار خواب یا تعطیل است:
- تعویض روز معاملاتی: ساعت ۵ عصر به وقت نیویورک روز معاملاتی بسته میشود؛ یعنی حدود ۰۰:۳۰ بامداد به وقت تهران در زمان تابستانی آمریکا و حدود ۰۱:۳۰ در زمان زمستانی. در این ساعت بسیاری از بانک‌ها قیمت نمی‌دهند و فاصله قیمت خرید و فروش باز میشود.
- آغاز بازار آسیا: چند ساعت اول بعد از باز شدن ولینگتون و سیدنی و توکیو، پیش از ورود اروپا. سقوط پوند و ین هر دو در همین بازه رخ دادند.
- تعطیلات رسمی: روزهای پایانی دسامبر، سال نو میلادی و تعطیلات طولانی ژاپن.
- دقیقه‌های انتشار خبرهای بسیار مهم: مثل تصمیم نرخ بهره یا گزارش اشتغال آمریکا، وقتی بازارسازها پیش از خبر سفارش‌هایشان را جمع میکنند.
زمان باز و بسته شدن هر بازار به وقت ایران را در صفحه سشن‌های فارکس ببینید.
شش راه محافظت در برابر فلش کرش
این شش روش آسیب را کوچک میکنند و حساب را برای روز بعد نگه می‌دارند:
- حجم کوچک: پیش از باز کردن پوزیشن حساب کنید اگر حد ضرر با ۳۰۰ یا ۴۰۰ پیپ لغزش اجرا شود، چند درصد حساب از دست می‌رود. اگر عدد غیرقابل‌تحمل بود، حجم را کم کنید.
- پرهیز از ساعتهای خلوت: پوزیشن‌های بزرگ را در تعطیلات، ساعت تعویض روز معاملاتی و آخر هفته‌های پرخبر نگه ندارید.
- حد ضرر تضمینی: بعضی بروکرها حد ضرری ارائه می‌دهند که بدون لغزش و دقیقا در عدد شما اجرا میشود و در عوض هزینه کوچکی می‌گیرند. برای پوزیشن‌های مهم این هزینه منطقی است.
- محافظت از موجودی منفی: بروکری انتخاب کنید که در صورت زیان بیش از سرمایه، حساب شما را به صفر برگرداند و از شما طلب نکند.
- پرهیز از سفارش بازار در لحظه سقوط: وسط سقوط فاصله قیمت خرید و فروش بسیار باز است. ورود یا خروج با سفارش بازار در این دقیقه‌ها با قیمت بسیار بدی اجرا میشود.
- اهرم کم: اهرم پایین فاصله حساب شما تا مارجین کال را بیشتر میکند و احتمال بسته شدن اجباری پوزیشن‌ها در کف حرکت را کم میکند.
نکات کلیدی این درس
- فلش کرش سقوط بسیار سریع و عمیق قیمت در چند ثانیه تا چند دقیقه است که معمولا با بازگشت سریع همراه میشود.
- چهار مرحله آن نقدینگی کم، جرقه، زنجیره حد ضرر و بازگشت قیمت است.
- الگوریتم‌های قیمت‌دهی در حرکت غیرعادی کنار می‌کشند و خلأ نقدینگی می‌سازند.
- پوند در ۲۰۱۶ حدود ۶ درصد در دو دقیقه افت کرد و دلار ین در ۲۰۱۹ حدود ۳٫۵ درصد؛ هر دو در ساعت آغاز بازار آسیا.
- حد ضرر معمولی در فلش کرش با لغزش زیاد و اغلب نزدیک کف حرکت اجرا میشود.
- حجم کوچک، اهرم کم، حد ضرر تضمینی و بروکر دارای محافظت از موجودی منفی، آسیب را محدود میکنند.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
فلش کرش نتیجه ترکیب ساعت کم‌نقدینگی، یک جرقه و زنجیره‌ای از حد ضررها و بسته شدن‌های اجباری است. قیمت در چند دقیقه از ارزش منطقی خودش جدا میشود و معمولا زود برمی‌گردد، ولی معامله‌گری که در این دقیقه‌ها مجبور به فروش شده، زیان را در کف حرکت قطعی کرده است. نمونههای پوند و ین نشان دادند که حتی بزرگ‌ترین جفت ارزها هم از این اتفاق در امان نیستند. شما نمی‌توانید زمان سقوط بعدی را پیش‌بینی کنید، ولی می‌توانید اندازه پوزیشن، اهرم، ساعت معامله و نوع حد ضرر را طوری انتخاب کنید که حساب شما از آن عبور کند.
سوالات متداول درباره فلش کرش
۵ سوالفلش کرش چقدر طول میکشد؟
بخش اصلی سقوط معمولا چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد. بازگشت قیمت هم اغلب در چند دقیقه تا یک ساعت بعد انجام میشود.
آیا حد ضرر در فلش کرش کار میکند؟
حد ضرر معمولی اجرا میشود، ولی با اولین قیمت در دسترس که ممکن است صدها پیپ دورتر باشد. فقط حد ضرر تضمینی دقیقا در عدد تعیینشده اجرا میشود.
کدام جفت ارزها بیشتر فلش کرش داشتهاند؟
نمونههای معروف در پوند دلار، جفت ارزهای ین و یورو فرانک بودهاند. جفت ارزهای کمحجم و اگزوتیک هم به دلیل نقدینگی کمتر در معرض حرکتهای مشابهاند.
آیا بروکر معاملههای فلش کرش را لغو میکند؟
بعضی بروکرها معاملههایی را که با قیمتهای کاملا غیرعادی انجام شدهاند اصلاح یا لغو میکنند. این قاعده در قرارداد هر بروکر جداگانه آمده است.
چطور از فلش کرش در امان بمانیم؟
حجم و اهرم را کم نگه دارید، پوزیشن بزرگ را در ساعتهای خلوت و تعطیلات باز نگذارید و بروکری با حد ضرر تضمینی و محافظت از موجودی منفی انتخاب کنید.
