هر چند وقت یک بار خبری منتشر می‌شود که یک پروژه میلیون‌ها دلار از توکن خودش را برای همیشه از بین برده است. به این کار توکن سوزی می‌گویند و بسیاری از خریداران آن را نشانه‌ی قطعی رشد قیمت می‌دانند. در این درس سطح متوسط می‌بینیم توکن‌ها چطور سوزانده می‌شوند، چهار روش رایج کدام است، اثر واقعی بر قیمت چطور حساب می‌شود و تحلیلگران در کدام پنج نقطه خطا می‌کنند. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
توکن سوزی چیست؟
توکن سوزی (Token Burn) یعنی خارج کردن دائمی تعدادی توکن از گردش. توکن‌های سوزانده‌شده دیگر قابل خرج کردن، فروختن یا انتقال نیستند و از عرضه‌ی آن دارایی کم می‌شوند.
هیچ چیزی به معنای واقعی نمی‌سوزد. توکن‌ها یا به آدرسی فرستاده می‌شوند که هیچ‌کس به آن دسترسی ندارد، یا قرارداد هوشمند عدد عرضه‌ی کل را مستقیم کاهش می‌دهد.
توکن سوزی عرضه را کم می‌کند. اثر آن بر قیمت به این بستگی دارد که تقاضا در همان مدت چه تغییری کرده است.
اگر تفاوت توکن با کوین برایتان روشن نیست، درس کوین و توکن را بخوانید.
توکن‌ها چطور سوزانده می‌شوند؟
دو راه فنی وجود دارد.
ارسال به آدرس سوزاندن. آدرس سوزاندن یک کیف پول معمولی روی بلاکچین است که کلید خصوصی ندارد. هر کسی می‌تواند به آن توکن بفرستد و هیچ‌کس نمی‌تواند چیزی از آن برداشت کند. نمونه‌ی معروف در شبکه‌ی اتریوم آدرسی است که با 0x000 شروع و با dEaD تمام می‌شود.
تابع سوزاندن در قرارداد. بسیاری از قراردادهای هوشمند تابعی به نام burn دارند. با اجرای آن، توکن‌ها از موجودی فرستنده حذف می‌شوند و عدد عرضه‌ی کل همان لحظه کم می‌شود.
هر دو روش روی بلاکچین ثبت می‌شوند و هر کسی می‌تواند آن‌ها را ببیند. روش جست‌وجوی تراکنش در درس بلاک اکسپلورر آمده است.
چهار روش توکن سوزی
- سوزاندن دوره‌ای توسط تیم. پروژه طبق برنامه‌ای اعلام‌شده، هر چند ماه یک بار بخشی از توکن‌ها را می‌سوزاند. بایننس کوین (BNB) هر سه ماه این کار را انجام می‌دهد تا عرضه از ۲۰۰ میلیون به ۱۰۰ میلیون واحد برسد.
- سوزاندن کارمزد در خود شبکه. بخشی از کارمزد هر تراکنش خودکار سوزانده می‌شود. اتریوم از اوت ۲۰۲۱ کارمزد پایه‌ی هر تراکنش را می‌سوزاند و فقط انعام به اعتبارسنج‌ها می‌رسد.
- بازخرید و سوزاندن. پروژه با بخشی از درآمدش توکن را از بازار می‌خرد و بعد می‌سوزاند. این روش هم‌زمان تقاضا می‌سازد و عرضه را کم می‌کند.
- سوزاندن هنگام بازخرید استیبل کوین. وقتی دارنده‌ی استیبل کوین آن را به ناشر پس می‌دهد و دلار می‌گیرد، همان تعداد توکن سوزانده می‌شود تا عرضه با ذخایر برابر بماند.
سازوکار کارمزد اتریوم در درس کارمزد گس و ذخایر استیبل کوین‌ها در درس استیبل کوین توضیح داده شده است.
چرا پروژه‌ها توکن می‌سوزانند؟
سه انگیزه‌ی اصلی وجود دارد.
مهار تورم عرضه. بیشتر شبکه‌ها برای پاداش اعتبارسنج‌ها یا کاربران توکن تازه منتشر می‌کنند. سوزاندن بخشی از این انتشار را جبران می‌کند.
رساندن درآمد به دارندگان. پروژه‌ای که درآمد دارد می‌تواند به‌جای پرداخت سود نقدی، توکن بخرد و بسوزاند. سهم هر توکن باقی‌مانده از کل شبکه بیشتر می‌شود.
جلب توجه. خبر سوزاندن چند میلیون دلار توکن تیتر می‌شود و خریدار تازه می‌آورد. این انگیزه در پروژه‌های ضعیف از دو مورد دیگر پررنگ‌تر است.
جایگاه سوزاندن در طراحی اقتصادی یک پروژه در درس توکنومیکس آمده است.
توکن سوزی قیمت را بالا می‌برد؟
قیمت هر توکن حاصل تقسیم ارزش بازار بر عرضه‌ی در گردش است. اگر ارزش بازار ثابت بماند و عرضه کم شود، قیمت هر واحد بالا می‌رود.
| درصد سوزانده‌شده از عرضه | عرضه‌ی جدید از هر ۱۰۰ واحد | رشد قیمت با ارزش بازار ثابت |
|---|---|---|
| ۱ درصد | ۹۹ | حدود ۱ درصد |
| ۵ درصد | ۹۵ | ۵٫۳ درصد |
| ۱۰ درصد | ۹۰ | ۱۱٫۱ درصد |
| ۵۰ درصد | ۵۰ | ۱۰۰ درصد |
این جدول یک فرض بزرگ دارد: ارزش بازار ثابت می‌ماند. در بازار واقعی، ارزش بازار را تقاضا تعیین می‌کند. اگر خریدارها در همان مدت کم شوند، قیمت با وجود سوزاندن هم پایین می‌آید.
نکته‌ی دوم اندازه است. سوزاندن یک درصد عرضه در سال، در بازاری که قیمت در یک روز ده درصد جابه‌جا می‌شود، اثر محسوسی ندارد. مفهوم ارزش بازار در درس مارکت کپ توضیح داده شده است.
نرخ سوزاندن در برابر نرخ انتشار
عدد مهم برای تحلیل، تغییر خالص عرضه است: توکن‌های تازه منتشرشده منهای توکن‌های سوزانده‌شده.
| حالت | انتشار سالانه | سوزاندن سالانه | تغییر خالص عرضه |
|---|---|---|---|
| تورمی | ۵ درصد | ۲ درصد | ۳ درصد افزایش |
| خنثی | ۳ درصد | ۳ درصد | بدون تغییر |
| ضدتورمی | ۱ درصد | ۲ درصد | ۱ درصد کاهش |
پروژه‌ای که سالی ۲ درصد می‌سوزاند و ۵ درصد منتشر می‌کند همچنان عرضه‌اش را زیاد می‌کند. تبلیغ سوزاندن بدون گفتن نرخ انتشار نیمی از تصویر را پنهان می‌کند.
اتریوم نمونه‌ی روشن این رابطه است. در روزهای شلوغ شبکه، کارمزد سوزانده‌شده از پاداش تازه‌ی اعتبارسنج‌ها بیشتر می‌شود و عرضه کم می‌شود. در روزهای خلوت، سوزاندن کم است و عرضه دوباره رشد می‌کند.
یک مثال عددی از توکن سوزی
فرض کنید توکنی یک میلیارد واحد در گردش دارد و قیمت هر واحد ۲ دلار است. ارزش بازار آن ۲ میلیارد دلار می‌شود.
تیم پروژه ۵۰ میلیون واحد، یعنی ۵ درصد عرضه، را می‌سوزاند. عرضه به ۹۵۰ میلیون واحد می‌رسد.
- اگر ارزش بازار روی ۲ میلیارد دلار بماند، قیمت به حدود ۲٫۱۱ دلار می‌رسد.
- اگر هم‌زمان ۱۰ درصد از ارزش بازار کم شود، قیمت به حدود ۱٫۸۹ دلار می‌رسد.
در حالت دوم توکن سوزی انجام شده و قیمت پایین آمده است. سوزاندن فقط یک طرف معادله را تغییر می‌دهد.
دو نمونه‌ی واقعی از توکن سوزی
بایننس کوین. این توکن با عرضه‌ی ۲۰۰ میلیون واحدی شروع شد و صرافی بایننس متعهد شد آن را تا ۱۰۰ میلیون واحد بسوزاند. مقدار هر دوره با فرمولی حساب می‌شود که به قیمت توکن و تعداد بلاک‌های ساخته‌شده در آن فصل وابسته است.
شیبا اینو. در مه ۲۰۲۱ ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin)، هم‌بنیان‌گذار اتریوم، حدود ۴۱۰ تریلیون واحد از این توکن را که سازندگانش به کیف پول او فرستاده بودند سوزاند. این مقدار نزدیک به ۴۱ درصد کل عرضه بود.
در نمونه‌ی دوم با وجود حذف این حجم بزرگ، عرضه‌ی باقی‌مانده هنوز صدها تریلیون واحد است. اندازه‌ی عرضه در پروژه‌هایی از این دست در درس میم کوین بررسی شده است.
توکن سوزی و بازخرید سهام
روش بازخرید و سوزاندن به کاری شبیه است که شرکت‌های بورسی با سهام خود می‌کنند. شرکت با سود نقدی سهامش را از بازار می‌خرد و باطل می‌کند تا سهم هر سهام‌دار از شرکت بیشتر شود.
یک تفاوت مهم وجود دارد. شرکت بورسی صورت مالی حسابرسی‌شده دارد و منبع پول بازخرید مشخص است. در بسیاری از پروژه‌های رمزارزی معلوم نیست توکن‌های سوزانده‌شده از بازار خریده شده‌اند یا از خزانه‌ی خود تیم آمده‌اند. حالت دوم هیچ پولی وارد بازار نمی‌کند.
پنج خطای تحلیل توکن سوزی
- نگاه به تعداد به‌جای درصد. سوزاندن یک میلیارد واحد از عرضه‌ی هزار تریلیونی فقط یک ده‌هزارم درصد است.
- نادیده گرفتن منبع توکن‌ها. اگر تیم توکن‌های قفل‌شده‌ی خودش را بسوزاند که هنوز وارد بازار نشده بودند، عرضه‌ی در گردش هیچ تغییری نمی‌کند.
- فراموش کردن نرخ انتشار و آزادسازی. سوزاندن ۲ درصد در سالی که ۱۵ درصد توکن تازه از قفل بیرون می‌آید، فشار فروش را جبران نمی‌کند.
- اعتماد به اعلام بدون تراکنش. سوزاندنی که شناسه‌ی تراکنش ندارد فقط یک ادعاست.
- خرید با خبر سوزاندن. برنامه‌ی سوزاندن دوره‌ای از قبل اعلام شده و بازار معمولا آن را پیشاپیش در قیمت آورده است.
راستی‌آزمایی توکن سوزی در چهار قدم
- شناسه‌ی تراکنش سوزاندن را از اطلاعیه‌ی رسمی پروژه بردارید.
- در بلاک اکسپلورر همان شبکه ببینید مقصد تراکنش آدرس سوزاندن یا تابع burn قرارداد بوده است.
- تعداد توکن را با عرضه‌ی در گردش مقایسه کنید و درصد بگیرید.
- برنامه‌ی انتشار و آزادسازی توکن در یک سال آینده را کنار این درصد بگذارید.
اگر پروژه‌ای برای قدم اول جوابی ندارد، بقیه‌ی قدم‌ها لازم نیست. نشانه‌های دیگر پروژه‌های پرخطر در درس کلاهبرداری رمزارز آمده است.
نکات کلیدی این درس
- توکن سوزی یعنی حذف دائمی توکن از گردش با ارسال به آدرس بدون کلید یا اجرای تابع burn.
- چهار روش رایج آن سوزاندن دوره‌ای، سوزاندن کارمزد، بازخرید و سوزاندن و سوزاندن هنگام بازخرید استیبل کوین است.
- اثر توکن سوزی بر قیمت به ثابت ماندن تقاضا بستگی دارد.
- عدد مهم تغییر خالص عرضه است: انتشار منهای سوزاندن.
- هر توکن سوزی باید با شناسه‌ی تراکنش روی بلاکچین قابل بررسی باشد.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
توکن سوزی ابزاری برای کم کردن عرضه است و ارزش آن به سه عدد بستگی دارد: درصد سوزانده‌شده از عرضه‌ی در گردش، نرخ انتشار توکن تازه و منبع توکن‌هایی که سوزانده می‌شوند. پروژه‌ای که از درآمد واقعی خود توکن می‌خرد و می‌سوزاند با پروژه‌ای که توکن‌های خزانه را برای تیتر خبر از بین می‌برد در یک دسته قرار نمی‌گیرد. برای تمرین، آخرین اطلاعیه‌ی سوزاندن یک توکن شناخته‌شده را پیدا کنید، تراکنش را در بلاک اکسپلورر ببینید و درصد آن را نسبت به عرضه‌ی در گردش حساب کنید.
سوالات متداول درباره توکن سوزی
۵ سوالتوکن سوزی یعنی چه؟
یعنی خارج کردن دائمی تعدادی توکن از گردش. توکن‌ها به آدرسی بدون کلید خصوصی فرستاده می‌شوند یا قرارداد هوشمند آن‌ها را از عرضه‌ی کل حذف می‌کند.
توکن سوزانده‌شده قابل برگشت است؟
قابل برگشت نیست. آدرس سوزاندن کلید خصوصی ندارد و هیچ‌کس نمی‌تواند از آن تراکنش بفرستد. تابع burn هم توکن را از عرضه‌ی کل حذف می‌کند.
توکن سوزی همیشه قیمت را بالا می‌برد؟
همیشه این اثر را ندارد. قیمت به عرضه و تقاضا با هم وابسته است. اگر تقاضا هم‌زمان کم شود یا توکن تازه‌ی بیشتری منتشر شود، قیمت با وجود سوزاندن پایین می‌آید.
بیت‌کوین هم سوزانده می‌شود؟
بیت‌کوین برنامه‌ی سوزاندن ندارد. کمیابی آن از سقف ۲۱ میلیون واحدی و نصف شدن دوره‌ای پاداش ماینرها می‌آید که در درس هاوینگ توضیح داده شده است.
از کجا بفهمیم یک توکن سوزی واقعی بوده است؟
شناسه‌ی تراکنش را در بلاک اکسپلورر جست‌وجو کنید. مقصد باید آدرس سوزاندن یا تابع burn باشد و عدد عرضه‌ی کل پس از تراکنش کم شده باشد.
