یورو دلار ۲۰۰ پیپ بالا میرود، نیمی از آن را پس میدهد، کمی برمیگردد و بعد تا نزدیکی کف شروع حرکت پایین میآید. اگر اندازه این موجها با نسبتهای مشخصی جور باشد، روی نمودار الگوی خفاش شکل گرفته است؛ یک الگوی هارمونیک که ناحیه برگشت را در اصلاح عمیق ۸۸٫۶ درصد نشان میدهد و حد ضرری کوتاهتر از بیشتر الگوهای همخانواده دارد. در این درس اجزای الگو، نسبتهای فیبوناچی، نسخه صعودی و نزولی، خفاش جایگزین، فرق آن با گارتلی، ورود و حد ضرر و یک مثال عددی را میبینید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
الگوی خفاش چیست؟
الگوی خفاش (Bat Pattern) یک الگوی برگشتی است که از پنج نقطه چرخش به نامهای X، A، B، C و D ساخته میشود. نقطه چرخش جایی است که جهت حرکت قیمت عوض میشود، یعنی یک سقف یا کف محلی. این پنج نقطه چهار موج میسازند و طول هر موج باید با یک نسبت فیبوناچی مشخص جور باشد. وقتی همه نسبتها درست باشند، نقطه D ناحیهای است که احتمال توقف حرکت و برگشت قیمت در آن بالاست.
این الگو عضو خانواده الگوهای هارمونیک است، یعنی الگوهایی که به نسبت دقیق طول موجها تکیه میکنند. اگر با این خانواده آشنا نیستید، اول درس الگوهای هارمونیک را بخوانید. ویژگی اصلی الگوی خفاش اصلاح عمیق آخر است: قیمت تا ۸۸٫۶ درصد موج XA برمیگردد و درست پیش از نقطه X متوقف میشود.
الگوی خفاش یک ناحیه برگشت احتمالی میسازد. تا وقتی قیمت در نقطه D نشانه برگشت نداده، این ناحیه فقط یک سطح زیر نظر است.
تاریخچه الگوی خفاش و دلیل نامگذاری آن
اسکات کارنی (Scott Carney)، معاملهگر آمریکایی و پژوهشگر الگوهای هارمونیک، این الگو را در سال ۲۰۰۱ معرفی کرد. او متوجه شد بسیاری از الگوهایی که معاملهگران گارتلی مینامیدند، نقطه B کمعمقتری دارند و نقطه D آنها پایینتر از سطح ۷۸٫۶ درصد، یعنی روی ۸۸٫۶ درصد، متوقف میشود. کارنی برای این نسخه نسبتهای جداگانه تعریف کرد و نامش را خفاش گذاشت.
نام الگو از شکل آن روی نمودار میآید. دو سقف کناری A و C مثل بالها بالا میروند و نقطه B بین آنها شبیه سر یک خفاش دیده میشود.
اجزای الگوی خفاش؛ پنج نقطه و چهار موج

هر نمونه از این الگو این اجزا را دارد:
- موج XA: حرکت اصلی و قوی که الگو از آن شروع میشود. نقطه D از روی همین موج اندازه گرفته میشود.
- موج AB: اصلاح اول که فقط بخش کوچکی از موج XA را پس میگیرد.
- موج BC: یک برگشت کوتاه در جهت موج XA که از نقطه A عبور نمیکند.
- موج CD: موج پایانی و بلند که در خلاف جهت XA حرکت میکند و تا نزدیکی سطح نقطه X پایین میآید.
اگر نقاط X و B و نقاط B و D را با خطچین به هم وصل کنید، دو مثلث روی نمودار دیده میشود. در این الگو مثلث دوم کشیدهتر است، چون موج CD معمولا خیلی بلندتر از موج BC است. سه موج پایانی، یعنی AB و BC و CD، خودشان یک الگوی ABCD میسازند و در خفاش، موج CD معمولا ۱٫۲۷ برابر AB یا بلندتر است.
نسبتهای فیبوناچی در الگوی خفاش

فیبوناچی دنبالهای از عددهاست که نسبتهایی مثل ۰٫۶۱۸ و ۱٫۶۱۸ از آن بهدست میآیند و معاملهگران از آنها برای اندازهگیری اصلاح و امتداد حرکت استفاده میکنند. اگر ابزار رسم آن را نمیشناسید، درس فیبوناچی اصلاحی را ببینید. در این الگو چهار نسبت باید همزمان درست باشد:
| نقطه یا موج | نسبت فیبوناچی | از روی کدام موج |
|---|---|---|
| نقطه B | اصلاح ۳۸٫۲ تا ۵۰ درصد | موج XA |
| نقطه C | اصلاح ۳۸٫۲ تا ۸۸٫۶ درصد | موج AB |
| موج CD | امتداد ۱۶۱٫۸ تا ۲۶۱٫۸ درصد | موج BC |
| نقطه D | اصلاح ۸۸٫۶ درصد | موج XA |
دو عدد این جدول امضای الگوی خفاش هستند. اولی اصلاح کمعمق نقطه B است که نباید به ۶۱٫۸ درصد برسد. دومی سطح ۸۸٫۶ درصد برای نقطه D است. اگر B روی ۶۱٫۸ درصد بنشیند، احتمالا با الگوی گارتلی روبهرو هستید و باید D را روی ۷۸٫۶ درصد جستوجو کنید.
نقطه B کلید تشخیص است. اصلاح اول کمعمق و اصلاح آخر عمیق، ترکیبی است که خفاش را از الگوهای مشابه جدا میکند.
الگوی خفاش صعودی و نزولی

نسبتها در هر دو جهت یکسان است و فقط جهت موجها برعکس میشود:
- خفاش صعودی: موج XA صعودی است و الگو روی نمودار شبیه حرف M دیده میشود. نقطه D پایینترین نقطه بعد از A است و کمی بالاتر از X میماند. معاملهگر در D به دنبال خرید است.
- خفاش نزولی: موج XA نزولی است و شکل الگو شبیه حرف W است. نقطه D بالاترین نقطه بعد از A است و کمی پایینتر از X میماند. معاملهگر در D به دنبال فروش است.
نام صعودی و نزولی به جهت معامله در نقطه D اشاره دارد. نسخه صعودی معمولا پایان یک اصلاح عمیق در روند صعودی است. چون قیمت تا نزدیکی کف قبلی پایین آمده، فروشندهها فکر میکنند روند عوض شده است. وقتی قیمت برمیگردد، همین فروشندههای دیرهنگام برای بستن معامله خرید میکنند و صعود را سریعتر میکنند.
رسم الگوی خفاش روی نمودار در شش قدم
برای پیدا کردن این الگو، این ترتیب را دنبال کنید:
- یک حرکت قوی و واضح پیدا کنید و ابتدا و انتهای آن را X و A بنامید.
- ابزار فیبوناچی را از X تا A بکشید و ببینید اصلاح اول بین سطح ۳۸٫۲ و ۵۰ درصد متوقف شده یا نه. این نقطه B است.
- برگشت بعدی را دنبال کنید. نقطه C باید بین ۳۸٫۲ تا ۸۸٫۶ درصد موج AB باشد و از A عبور نکند.
- سطح ۸۸٫۶ درصد موج XA را روی نمودار علامت بزنید.
- امتداد ۱۶۱٫۸ تا ۲۶۱٫۸ درصد موج BC را از نقطه C اندازه بگیرید و ببینید کجا به سطح ۸۸٫۶ درصد نزدیک میشود. برای این اندازهگیری درس فیبوناچی اکستنشن را ببینید.
- محدوده همپوشانی را بهعنوان ناحیه D علامت بزنید و منتظر رسیدن قیمت بمانید.
معاملهگران هارمونیک به این محدوده PRZ میگویند، مخفف Potential Reversal Zone به معنای ناحیه برگشت احتمالی. هرچه سطح ۸۸٫۶ درصد، امتداد موج BC و برابری موجهای AB و CD به هم نزدیکتر باشند، ناحیه باریکتر و قابل اعتمادتر است. متاتریدر و تریدینگ ویو ابزار آمادهای به نام XABCD دارند که نسبتها را روی نمودار نشان میدهد، ولی انتخاب درست X و A با شماست.
الگوی خفاش جایگزین و نقطه D بیرون از موج XA
اسکات کارنی بعدها نسخه دیگری هم معرفی کرد که به آن خفاش جایگزین (Alternate Bat) میگویند. در این نسخه نقطه B کمعمقتر است و حداکثر ۳۸٫۲ درصد موج XA را اصلاح میکند. نقطه D هم از X عبور میکند و تا امتداد ۱۱۳ درصد موج XA، یعنی کمی آن طرف نقطه X، پیش میرود. موج CD در این نسخه بین ۲ تا ۳٫۶۱۸ برابر موج BC است.
خفاش جایگزین در بازارهای پرنوسان بیشتر دیده میشود، چون قیمت پیش از برگشت یک بار به حد ضررهای پشت نقطه X میرسد و آنها را فعال میکند. این حرکت شبیه شکار حد ضرر است و معاملهگری که حد ضرر را درست پشت X گذاشته، از معامله بیرون میرود. اگر نقطه B را کمتر از ۳۸٫۲ درصد دیدید، ناحیه D را روی ۱۱۳ درصد علامت بزنید و حد ضرر را پشت آن قرار دهید.
تفاوت الگوی خفاش و گارتلی

الگوی خفاش و الگوی گارتلی شکل مشابهی دارند و هر دو الگوی اصلاحیاند، یعنی نقطه D پیش از X متوقف میشود. فرق آنها در عمق اصلاحهاست:
| ویژگی | الگوی خفاش | الگوی گارتلی |
|---|---|---|
| اصلاح نقطه B از XA | ۳۸٫۲ تا ۵۰ درصد | ۶۱٫۸ درصد |
| جای نقطه D از XA | اصلاح ۸۸٫۶ درصد | اصلاح ۷۸٫۶ درصد |
| طول موج CD نسبت به BC | ۱۶۱٫۸ تا ۲۶۱٫۸ درصد | ۱۲۷ تا ۱۶۱٫۸ درصد |
| فاصله D تا نقطه X | کم | بیشتر |
| اندازه حد ضرر | کوتاهتر | بلندتر |
فاصله کم نقطه D تا X مهمترین مزیت الگوی خفاش است. چون الگو با عبور قیمت از X باطل میشود، حد ضرر فقط چند پیپ آن طرف X قرار میگیرد و نسبت سود به زیان معمولا بهتر از گارتلی است.
در هر دو الگو اگر قیمت از نقطه X عبور کند، معامله باطل است و نباید منتظر برگشت ماند.
ورود، حد ضرر و حد سود در الگوی خفاش
رسیدن قیمت به ناحیه D بهتنهایی دلیل ورود نیست، چون قیمت ممکن است بدون مکث از آن رد شود و تا خفاش جایگزین ادامه دهد. نشانه تایید معمولا یک کندل برگشتی واضح مثل پین بار یا کندل پوششی است که داخل ناحیه بسته شود، یا شکست آخرین سقف کوتاهمدت در تایم فریم پایینتر. بعد از آن، سه بخش برنامه معامله اینطور تعیین میشود:
- ورود: بعد از بسته شدن کندل تایید. سفارش لیمیت مستقیم روی سطح ۸۸٫۶ درصد هم رایج است، ولی ریسک عبور قیمت از ناحیه را بالا میبرد.
- حد ضرر: کمی آن طرف نقطه X. معاملهگرانی که نسخه جایگزین را هم در نظر دارند، حد ضرر را پشت سطح ۱۱۳ درصد موج XA میگذارند.
- حد سود: اهداف از روی طول موج AD اندازه گرفته میشوند. هدف اول اصلاح ۳۸٫۲ درصد و هدف دوم اصلاح ۶۱٫۸ درصد موج AD است.
پیش از ورود نسبت سود به زیان را حساب کنید. بسیاری از معاملهگران نیمی از حجم را در هدف اول میبندند و حد ضرر بقیه را به نقطه ورود منتقل میکنند.
مثال عددی الگوی خفاش روی یورو دلار

اعداد این مثال فرضیاند. نمودار چهار ساعته یورو دلار (EUR/USD) را در نظر بگیرید:
قدم اول: موج XA. قیمت از ۱٫۰۸۰۰ (X) تا ۱٫۱۰۰۰ (A) بالا میرود. طول موج XA برابر ۲۰۰ پیپ است.
قدم دوم: نقطه B. اصلاح اول روی ۱٫۰۹۰۰ متوقف میشود. قیمت ۱۰۰ پیپ از ۲۰۰ پیپ را پس گرفته، یعنی ۵۰ درصد که مرز بالای بازه مجاز است.
قدم سوم: نقطه C. قیمت تا ۱٫۰۹۶۲ برمیگردد. این برگشت ۶۲ پیپ است، یعنی حدود ۶۲ درصد موج AB، و داخل بازه ۳۸٫۲ تا ۸۸٫۶ درصد قرار دارد.
قدم چهارم: ناحیه D. سطح ۸۸٫۶ درصد موج XA برابر ۱٫۱۰۰۰ منهای ۱۷۷ پیپ، یعنی ۱٫۰۸۲۳ است. اگر قیمت به این سطح برسد، طول موج CD حدود ۱۳۹ پیپ میشود که ۲٫۲۴ برابر موج BC است و داخل بازه ۱۶۱٫۸ تا ۲۶۱٫۸ درصد قرار دارد.
قدم پنجم: برنامه معامله. قیمت به ۱٫۰۸۲۳ میرسد و یک پین بار صعودی با بسته شدن در ۱٫۰۸۳۰ تشکیل میشود. خرید در ۱٫۰۸۳۰ انجام میشود و حد ضرر روی ۱٫۰۷۸۵، یعنی ۱۵ پیپ زیر نقطه X، قرار میگیرد. طول موج AD برابر ۱۷۷ پیپ است، پس هدف اول ۱٫۰۸۹۱ و هدف دوم ۱٫۰۹۳۲ میشود.
ریسک این معامله ۴۵ پیپ است و سود تا هدف اول ۶۱ پیپ و تا هدف دوم ۱۰۲ پیپ؛ یعنی نسبت ۱ به ۱٫۳۶ و ۱ به ۲٫۲۷.
روش محاسبه این نسبت در درس ریسک به ریوارد آمده است.
با حساب سرمایه ۱۰ هزار دلاری و ریسک یک درصد، یعنی ۱۰۰ دلار، حجم مناسب حدود ۰٫۲۲ لات است، چون ارزش هر پیپ در یک لات استاندارد یورو دلار ۱۰ دلار است. اگر نیمی از حجم در هدف اول بسته شود و بقیه به هدف دوم برسد، سود کل حدود ۱۷۹ دلار میشود.
اشتباههای رایج در معامله با الگوی خفاش
- اشتباه گرفتن با گارتلی. اگر نقطه B روی ۶۱٫۸ درصد باشد و شما D را روی ۸۸٫۶ درصد منتظر بمانید، ممکن است قیمت زودتر برگردد و فرصت را از دست بدهید.
- ورود فقط با رسیدن قیمت به D. بدون کندل تایید، احتمال عبور قیمت از ناحیه و ادامه تا خفاش جایگزین زیاد است.
- حد ضرر خیلی نزدیک. حد ضرری که درست روی نقطه X باشد با کمی نوسان فعال میشود. چند پیپ فاصله، یا سطح ۱۱۳ درصد، جای منطقیتری است.
- نادیده گرفتن روند بزرگتر. خفاش صعودی در روند نزولی قوی تایم فریم بالاتر اعتبار کمتری دارد.
نکات کلیدی این درس
- الگوی خفاش یک الگوی هارمونیک برگشتی با پنج نقطه X، A، B، C و D و چهار موج است.
- نقطه B فقط ۳۸٫۲ تا ۵۰ درصد موج XA را اصلاح میکند و نباید به ۶۱٫۸ درصد برسد.
- نقطه D روی اصلاح ۸۸٫۶ درصد موج XA قرار میگیرد و پیش از رسیدن به X متوقف میشود.
- خفاش صعودی شکل M و خفاش نزولی شکل W دارد.
- در خفاش جایگزین نقطه B زیر ۳۸٫۲ درصد است و D تا امتداد ۱۱۳ درصد موج XA میرود.
- ورود بعد از کندل تایید، حد ضرر کمی آن طرف X و اهداف ۳۸٫۲ و ۶۱٫۸ درصد موج AD است.
جمعبندی
الگوی خفاش یکی از دقیقترین الگوهای هارمونیک است، چون ناحیه برگشت را درست کنار نقطه ابطال، یعنی X، قرار میدهد. نتیجه این نزدیکی، حد ضرر کوتاه و نسبت سود به زیان بهتر است. با این حال این الگو هم مثل هر الگوی دیگری فقط یک احتمال را نشان میدهد. نسبتها را با دقت بسنجید، نقطه B را با گارتلی اشتباه نگیرید، در ناحیه D منتظر کندل تایید بمانید و حجم معامله را بر اساس فاصله حد ضرر تعیین کنید. اگر میخواهید پایه ریاضی این نسبتها را دقیقتر بشناسید، این مرجع درباره اصلاح فیبوناچی را مرور کنید.
سوالات متداول درباره الگوی خفاش
۵ سوالچرا به این الگو خفاش میگویند؟
دو سقف A و C در نسخه صعودی مثل بالها بالا میروند و نقطه B بین آنها شبیه سر یک خفاش دیده میشود. اسکات کارنی در سال ۲۰۰۱ این نام را روی الگو گذاشت.
مهمترین نسبت الگوی خفاش کدام است؟
مهمترین نسبت، اصلاح ۸۸٫۶ درصدی موج XA برای نقطه D است. کنار آن، اصلاح کمعمق ۳۸٫۲ تا ۵۰ درصدی نقطه B نشان میدهد الگوی روی نمودار از نوع خفاش است. در گارتلی نقطه B روی ۶۱٫۸ درصد قرار میگیرد.
حد ضرر الگوی خفاش کجا قرار میگیرد؟
حد ضرر کمی آن طرف نقطه X قرار میگیرد، چون عبور قیمت از X الگو را باطل میکند. اگر احتمال خفاش جایگزین را هم در نظر دارید، حد ضرر را پشت سطح ۱۱۳ درصد موج XA بگذارید و حجم را کمتر کنید.
الگوی خفاش در کدام تایم فریم بهتر جواب میدهد؟
تایم فریم یک ساعته، چهار ساعته و روزانه نتیجه قابل اعتمادتری دارند، چون موجها از نوسان تصادفی جدا میشوند. در تایم فریمهای خیلی پایین، نسبتها اغلب اتفاقی جور میشوند.
آیا الگوی خفاش روی طلا و ارزهای دیجیتال هم کار میکند؟
بله. این الگو به نسبت طول موجها تکیه دارد و روی نمودار هر بازار پرمعاملهای قابل استفاده است، از جفتارزها و طلا تا بیتکوین. در بازارهای پرنوسان ناحیه D پهنتر است و احتمال خفاش جایگزین بیشتر است.




