فرض کنید بیت کوین ۱۰۰ هزار دلار است و انتظار رشد آن را دارید، ولی نمی‌خواهید مثل معامله فیوچرز نگران لیکوئید شدن باشید. ابزاری که برای این موقعیت ساخته شده آپشن ارز دیجیتال است: قراردادی که با پرداخت یک مبلغ مشخص، حق خرید یا فروش رمزارز را با قیمت ثابت تا یک تاریخ معین به شما می‌دهد. در این درس سطح پیشرفته کال و پوت، اجزای قرارداد، چهار یونانی، نوسان ضمنی و اثر روز سررسید را می‌بینید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
آپشن ارز دیجیتال چیست؟
آپشن یا اختیار معامله (Option) قراردادی است که به خریدارش حق می‌دهد یک دارایی را با قیمتی که از قبل تعیین شده، تا یک تاریخ مشخص بخرد یا بفروشد. خریدار آپشن تعهدی به انجام معامله ندارد؛ اگر بازار به نفعش نبود، از حقش استفاده نمی‌کند و فقط مبلغ قرارداد را از دست می‌دهد.
در آپشن ارز دیجیتال، دارایی پایه یک رمزارز است و بیشترین حجم معاملات روی بیت کوین و اتریوم انجام می‌شود. این قراردادها در صرافی‌های تخصصی مشتقات، بخش آپشن برخی صرافی‌های بزرگ و بورس‌های رسمی کالا معامله می‌شوند. منطق آپشن ارز دیجیتال با آپشن سهام یا ارز یکی است؛ اگر با این منطق در بازار ارز آشنا هستید، درس آپشن فارکس پیش‌زمینه خوبی است.
آپشن یک قرارداد مشتقه است، یعنی ارزشش از قیمت دارایی دیگری گرفته می‌شود و خریدار آن مالک بیت کوین نمی‌شود. خریدار آپشن ارز دیجیتال بیشترین زیان خود را از روز اول می‌داند: همان مبلغی که برای قرارداد پرداخته است.
کال و پوت؛ دو نوع اختیار معامله
هر آپشن یکی از دو نوع زیر است:
- اختیار خرید یا کال (Call): حق خرید رمزارز با قیمت ثابت. کسی کال می‌خرد که انتظار دارد قیمت تا سررسید از قیمت تعیین‌شده در قرارداد بالاتر برود.
- اختیار فروش یا پوت (Put): حق فروش رمزارز با قیمت ثابت. کسی پوت می‌خرد که انتظار افت قیمت دارد یا می‌خواهد دارایی فعلی خودش را در برابر ریزش بیمه کند.
در تصویر بالا، تا وقتی بیت کوین زیر قیمت اعمال کال یعنی ۱۱۰ هزار دلار بماند، زیان خریدار ثابت و برابر پریمیوم است. بالاتر از آن، هر دلار رشد بیت کوین یک دلار به ارزش قرارداد اضافه میکند. پوت همین منطق را در جهت افت قیمت دارد.
وضعیت هر آپشن نسبت به قیمت فعلی سه نام دارد. اگر اعمال آپشن همین حالا سود بدهد، می‌گویند «در سود» (In The Money). اگر قیمت اعمال تقریباً با قیمت بازار برابر باشد «در قیمت» (At The Money) است و اگر اعمال آن سودی نداشته باشد «خارج از سود» (Out of The Money) نام دارد.
اجزای قرارداد: قیمت اعمال، پریمیوم و سررسید
هر قرارداد آپشن ارز دیجیتال چهار جزء دارد:
- قیمت اعمال (Strike): قیمتی که خریدار حق دارد با آن بخرد یا بفروشد، مثلا ۱۱۰ هزار دلار برای بیت کوین.
- پریمیوم (Premium): قیمت خود قرارداد که خریدار همان لحظه به فروشنده می‌پردازد.
- سررسید (Expiry): تاریخ پایان اعتبار قرارداد. سررسیدهای روزانه، هفتگی، ماهانه و فصلی وجود دارد و پرحجم‌ترین آن‌ها سررسید جمعه آخر ماه و جمعه آخر هر فصل است.
- اندازه قرارداد: مقدار رمزارزی که هر قرارداد پوشش می‌دهد؛ در بسیاری از بسترها یک بیت کوین یا کسری از آن مثل ۰٫۱ بیت کوین.
دو ویژگی، آپشن ارز دیجیتال را از آپشن سهام آمریکا جدا میکند. اول اینکه بیشتر آن‌ها اروپایی‌اند، یعنی فقط در لحظه سررسید اعمال می‌شوند؛ البته خود قرارداد را هر زمان می‌توانید در بازار بفروشید. دوم اینکه تسویه نقدی دارند و فقط سود قرارداد به حساب برنده واریز می‌شود. سررسید استاندارد در بسیاری از بسترها ساعت ۸ صبح به وقت جهانی است که در تهران ساعت ۱۱:۳۰ می‌شود.
در برخی بسترها پریمیوم به خود بیت کوین قیمت‌گذاری می‌شود، مثلا ۰٫۰۲ بیت کوین؛ به این قراردادها معکوس (Inverse) می‌گویند.
خریدار و فروشنده آپشن؛ ریسک هر طرف
هر آپشن یک خریدار و یک فروشنده دارد. فروشنده که به او نویسنده آپشن (Writer) هم می‌گویند، پریمیوم را دریافت میکند و در عوض متعهد می‌شود اگر خریدار حقش را اعمال کرد، طرف مقابل معامله باشد. شکل ریسک این دو کاملا برعکس است:
- خریدار: زیانش به پریمیوم محدود است و سودش در کال می‌تواند خیلی بزرگ شود. در مقابل، باید هم جهت و هم زمان حرکت را درست پیش‌بینی کند.
- فروشنده: سودش به پریمیوم دریافتی محدود است، ولی اگر قیمت تند حرکت کند زیانش می‌تواند چند برابر پریمیوم شود. به همین دلیل از فروشنده مارجین گرفته می‌شود و حسابش ممکن است لیکوئید شود.
فروش آپشن بدون پوشش در بازاری با نوسان رمزارزها، یکی از پرریسک‌ترین کارها در کل بازار مشتقات است. فروشنده ممکن است در یک حرکت تند درآمد چند ماهش را از دست بدهد.
تفاوت آپشن و فیوچرز ارز دیجیتال
فیوچرز هم قرارداد مشتقه است، ولی هر دو طرف آن متعهدند و سود و زیان با هر حرکت قیمت به حساب می‌آید. سازوکار کامل آن را در درس فیوچرز ارز دیجیتال و محاسبه قیمت لیکوئید شدن را در درس لیکوئید شدن آورده‌ایم.
| ویژگی | خریدار آپشن | فروشنده آپشن | فیوچرز |
|---|---|---|---|
| تعهد | حق دارد، تعهد ندارد | متعهد است | هر دو طرف متعهدند |
| هزینه ورود | پریمیوم | وثیقه یا مارجین | مارجین اولیه |
| بیشترین زیان | همان پریمیوم | می‌تواند خیلی بزرگ باشد | تا لیکوئید شدن |
| لیکوئید شدن | ندارد | دارد | دارد |
| اثر گذر زمان | ارزش کم می‌شود | به نفع اوست | اثر مستقیم ندارد |
در قرارداد دائمی فیوچرز، هزینه نگهداری موقعیت از راه نرخ فاندینگ پرداخت می‌شود. در آپشن این هزینه داخل پریمیوم است و هر روز که می‌گذرد، بخشی از ارزش زمانی قرارداد از بین می‌رود. پس آپشن ارز دیجیتال ریسک محدود با هزینه ثابت پیشاپیش دارد و فیوچرز ریسک بزرگ‌تر با هزینه متغیر.
یونانی‌ها در آپشن ارز دیجیتال: دلتا، گاما، تتا و وگا
قیمت آپشن ارز دیجیتال به چند عامل وابسته است و اثر هر عامل با عددی به نام «یونانی» (Greeks) سنجیده می‌شود:
- دلتا (Delta): می‌گوید با هر یک دلار حرکت بیت کوین، قیمت آپشن چقدر تغییر میکند. دلتای کال بین صفر و یک و دلتای پوت بین صفر و منفی یک است. کالی با دلتای ۰٫۳۰ با هزار دلار رشد بیت کوین حدود ۳۰۰ دلار گرانتر می‌شود.
- گاما (Gamma): سرعت تغییر دلتاست. گامای بالا یعنی دلتا با کمی حرکت قیمت تند عوض می‌شود. گاما نزدیک قیمت اعمال و در روزهای آخر پیش از سررسید بیشترین مقدار را دارد.
- تتا (Theta): مقدار کاهش روزانه ارزش آپشن با گذر زمان است. این کاهش در هفته آخر سریع‌تر می‌شود و به ضرر خریدار و به نفع فروشنده است.
- وگا (Vega): اثر یک واحد تغییر نوسان ضمنی بر قیمت آپشن است. آپشن‌های بلندمدت وگای بزرگ‌تری دارند.
معامله‌گرهای حرفه‌ای با ترکیب این عددها موقعیتی می‌سازند که فقط به یک عامل حساس باشد. یکی از رایج‌ترین روش‌ها صفر کردن دلتاست که در درس دلتا نوترال توضیح داده‌ایم.
نوسان ضمنی؛ مهم‌ترین عامل قیمت آپشن
نوسان ضمنی (Implied Volatility یا IV) برآورد بازار از شدت حرکت قیمت تا سررسید است که از روی خود قیمت آپشن‌ها به دست می‌آید. هرچه بازار حرکت بزرگ‌تری انتظار داشته باشد، نوسان ضمنی و در نتیجه پریمیوم بالاتر می‌رود. این عدد به‌صورت درصد سالانه بیان می‌شود.
نوسان ضمنی بیت کوین در بیشتر دوره‌ها بین ۴۰ تا ۷۰ درصد بوده است، در حالی که این عدد برای جفت ارزهای اصلی فارکس معمولا بین ۵ تا ۱۰ درصد است. به همین دلیل آپشن ارز دیجیتال نسبت به آپشن ارزها گرانتر است. برای بیت کوین و اتریوم شاخص‌هایی هم ساخته شده که نوسان ضمنی ۳۰ روزه را در یک عدد خلاصه می‌کنند؛ شناخته‌شده‌ترین آن‌ها شاخص DVOL است.
پدیده‌ای که خریداران تازه‌کار را غافلگیر میکند «افت نوسان ضمنی» (IV Crush) است. پیش از رویدادی مثل تصمیم نرخ بهره، آپشن‌ها گران می‌شوند و بعد از آن نوسان ضمنی پایین می‌آید؛ پس خریدار ممکن است با وجود حرکت درست قیمت، زیان کند.
مثال عددی اختیار خرید بیت کوین
فرض کنید بیت کوین ۱۰۰ هزار دلار است و یک کال یک‌ماهه با قیمت اعمال ۱۱۰ هزار دلار، برای هر بیت کوین ۲ هزار دلار پریمیوم دارد. اندازه قرارداد ۰٫۱ بیت کوین است، پس برای یک قرارداد ۲۰۰ دلار می‌پردازید. نقطه سر به سر برابر قیمت اعمال به‌اضافه پریمیوم یعنی ۱۱۲ هزار دلار است. نتیجه در سررسید:
- بیت کوین ۹۵ هزار یا ۱۱۰ هزار دلار: آپشن بی‌ارزش منقضی می‌شود و زیان ۲۰۰ دلار است.
- بیت کوین ۱۱۲ هزار دلار: ارزش قرارداد ۲۰۰ دلار و نتیجه صفر است.
- بیت کوین ۱۲۰ هزار دلار: ارزش قرارداد ۱۰ هزار ضرب در ۰٫۱ یعنی ۱۰۰۰ دلار و سود خالص ۸۰۰ دلار است.
- بیت کوین ۱۳۰ هزار دلار: ارزش قرارداد ۲۰۰۰ دلار و سود خالص ۱۸۰۰ دلار است.
حالا همین دید را با فیوچرز مقایسه کنید. خرید ۰٫۱ بیت کوین فیوچرز در ۱۰۰ هزار دلار، با بیت کوین ۱۲۰ هزار دلاری ۲۰۰۰ دلار سود می‌دهد، بیشتر از ۸۰۰ دلار آپشن. ولی اگر بیت کوین به ۸۰ هزار دلار برسد، زیان موقعیت فیوچرز ۲۰۰۰ دلار است و با اهرم بالا ممکن است پیش از آن لیکوئید شود، در حالی که زیان خریدار آپشن ارز دیجیتال همان ۲۰۰ دلار می‌ماند.
بیشتر معامله‌گرها قرارداد را تا سررسید نگه نمی‌دارند؛ اگر بیت کوین در هفته اول به ۱۰۸ هزار دلار برسد، کال گرانتر می‌شود و می‌توان آن را با سود فروخت.
روز سررسید، ماکس پین و نسبت پوت به کال
اوپن اینترست آپشن یعنی تعداد قراردادهایی که باز مانده و هنوز بسته یا منقضی نشده‌اند. منطق کلی این عدد را در درس اوپن اینترست آورده‌ایم. در سررسیدهای فصلی، ارزش قراردادهای آپشن ارز دیجیتال که همزمان منقضی می‌شوند گاهی به چند میلیارد دلار می‌رسد.
«ماکس پین» (Max Pain) قیمتی است که اگر بیت کوین در لحظه سررسید آنجا باشد، مجموع ارزش آپشن‌های خریداران کمترین مقدار ممکن می‌شود. در تصویر بالا با داده فرضی، این قیمت ۱۰۰ هزار دلار است. برخی معامله‌گرها معتقدند قیمت در روزهای پیش از سررسید به سمت ماکس پین کشیده می‌شود، چون فروشندگان بزرگ آپشن برای پوشش ریسک خود بیت کوین می‌خرند یا می‌فروشند. شواهد این اثر قطعی نیست و ماکس پین را باید یک داده کمکی دانست.
«نسبت پوت به کال» (Put/Call Ratio) هم تعداد یا حجم پوت‌ها را بر کال‌ها تقسیم میکند. عدد کمتر از یک یعنی کال‌ها بیشترند و بازار بیشتر به رشد فکر میکند. عدد بالای یک یعنی تقاضا برای بیمه در برابر ریزش بیشتر است. رقم‌های خیلی بالا یا خیلی پایین این نسبت را اغلب نشانه هیجان جمعی می‌دانند.
چهار استراتژی رایج آپشن ارز دیجیتال
این چهار ترکیب برای فهم سازوکار بازار آمده‌اند و پیشنهاد معامله نیستند:
- کال پوشش‌دار (Covered Call): دارنده بیت کوین یک کال با قیمت اعمال بالاتر می‌فروشد و پریمیوم می‌گیرد. اگر قیمت از قیمت اعمال بالاتر برود، سود او در همان سطح محدود می‌شود.
- پوت محافظ (Protective Put): دارنده بیت کوین یک پوت می‌خرد تا زیانش زیر قیمت اعمال محدود شود؛ شبیه بیمه‌نامه‌ای که هزینه‌اش پریمیوم است.
- استرادل (Straddle): خرید همزمان کال و پوت با یک قیمت اعمال. با حرکت بزرگ قیمت در هر جهت سود می‌دهد و اگر قیمت آرام بماند، هر دو پریمیوم از دست می‌رود.
- اسپرد (Spread): خرید یک آپشن و فروش آپشن دیگری از همان نوع با قیمت اعمال متفاوت. هزینه کمتر است و سود و زیان هر دو محدود می‌شوند.
سود و زیان هر ترکیب را پیش از هر کاری در چند قیمت مختلف حساب کنید. تعریف رسمی اختیار معامله و اصطلاحات پایه آن هم برای مرور مفاهیم مفید است.
نکات کلیدی این درس
- آپشن ارز دیجیتال حق خرید (کال) یا فروش (پوت) رمزارز با قیمت اعمال ثابت تا یک سررسید مشخص است.
- خریدار فقط پریمیوم را ریسک میکند؛ فروشنده پریمیوم می‌گیرد ولی زیانش می‌تواند خیلی بزرگ باشد.
- بیشتر آپشن‌های رمزارز اروپایی و با تسویه نقدی‌اند و سررسید رایج در بسیاری از بسترها ساعت ۱۱:۳۰ به وقت تهران است.
- دلتا، گاما، تتا و وگا حساسیت قیمت آپشن به قیمت، سرعت تغییر، زمان و نوسان را نشان می‌دهند.
- نوسان ضمنی بیت کوین چند برابر ارزهای اصلی است و افت آن بعد از رویدادها می‌تواند به خریدار زیان بزند.
- ماکس پین و نسبت پوت به کال داده کمکی‌اند و جای تحلیل اصلی را نمی‌گیرند.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
آپشن ارز دیجیتال به شما اجازه می‌دهد روی حرکت بیت کوین یا اتریوم موضع بگیرید و بیشترین زیان را از همان ابتدا بدانید. کال برای انتظار رشد و پوت برای انتظار افت یا بیمه دارایی است. قیمت هر قرارداد به فاصله قیمت با قیمت اعمال، زمان باقی‌مانده و نوسان ضمنی بستگی دارد و یونانی‌ها اثر هر کدام را اندازه می‌گیرند. با حساب کردن یک مثال عددی، داده‌های سررسید، ماکس پین و نسبت پوت به کال هم معنای روشن‌تری پیدا می‌کنند.
سوالات متداول درباره آپشن ارز دیجیتال
۵ سوالآپشن ارز دیجیتال با فیوچرز چه فرقی دارد؟
در فیوچرز هر دو طرف متعهدند و حساب ممکن است لیکوئید شود. خریدار آپشن فقط حق دارد و بیشترین زیانش پریمیومی است که پرداخته است.
چرا بیشتر قراردادهای آپشن ارز دیجیتال بی‌ارزش منقضی می‌شوند؟
قیمت باید پیش از سررسید به اندازه کافی و در جهت درست حرکت کند و گذر زمان هم هر روز از ارزش قرارداد کم میکند.
سررسید آپشن بیت کوین چه ساعتی است؟
در بسیاری از بسترها سررسید ساعت ۸ صبح به وقت جهانی است که در تهران ساعت ۱۱:۳۰ می‌شود. پرحجم‌ترین سررسیدها جمعه آخر ماه و جمعه آخر هر فصل‌اند.
ماکس پین چیست؟
قیمتی که اگر رمزارز در لحظه سررسید آنجا باشد، مجموع ارزش آپشن‌های خریداران کمترین مقدار ممکن می‌شود. این عدد یک داده کمکی است و پیش‌بینی قطعی قیمت نیست.
نوسان ضمنی چه اثری بر قیمت آپشن ارز دیجیتال دارد؟
نوسان ضمنی بالاتر پریمیوم کال و پوت را گرانتر میکند و افت آن بعد از یک رویداد مهم، قیمت آپشن را پایین میآورد.
