تصور کنید شرکتی که روزی با بزرگ‌ترین سرمایه تاریخ صنعتش شروع کرده، چند سال بعد مدیرانش را از دست می‌دهد و جامعه کاربرانش تصمیم می‌گیرند خودشان آن را نجات دهند و حتی اسمش را عوض کنند. داستان ای او اس شبیه همین است. در این درس از اسمارت اف ایکس با سازندگان این شبکه، روش کار آن، تغییر نام به Vaulta و توکن A، توکنومیکس (Tokenomics)، استیکینگ، خرید، کیف پول و ریسک‌های آن آشنا می‌شوید.
ای او اس چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟
ای او اس (EOS) یک بلاکچین لایه ۱ است؛ یعنی شبکه مستقلی که روی شبکه دیگری سوار نیست. هدف اولیه آن ساختن بستری برای برنامه‌های غیرمتمرکز بود که مثل یک اپلیکیشن معمولی سریع باشد و کاربر برای هر کلیک کارمزد ندهد. اگر با پایه‌های این حوزه آشنا نیستید، درس ارز دیجیتال چیست را اول بخوانید.
در سال ۲۰۱۷ شبکه اتریوم کند بود و کارمزدش در شلوغی بالا می‌رفت. این پروژه وعده داد هزاران تراکنش در ثانیه پردازش کند و به جای کارمزد، مدل منابع داشته باشد. در این مدل کاربر با قفل کردن توکن، سهمی از توان پردازش شبکه میگیرد.
در مارس ۲۰۲۵ شبکه اعلام کرد نامش را به Vaulta تغییر می‌دهد و روی بانکداری وب۳ تمرکز می‌کند. بانکداری وب۳ یعنی ارائه خدماتی مثل پرداخت، مدیریت دارایی و پس‌انداز روی بلاکچین. از ۱۴ مه ۲۰۲۵ دارندگان EOS توانستند توکن خود را یک به یک با توکن تازه‌ای به نماد A عوض کنند.
ای او اس همان شبکه Vaulta است؛ زیرساخت فنی و دارایی کاربران ماند و فقط نام و نماد توکن عوض شد.
سازنده ای او اس کیست و این پروژه مال کجاست؟
این شبکه را شرکت Block.one ساخت که در جزایر کیمن ثبت شده بود. مدیرعامل آن برندان بلومر (Brendan Blumer) و مدیر فنی‌اش دن لریمر (Daniel Larimer) بود؛ برنامه‌نویسی که پیش‌تر پروژه‌های BitShares و Steem را هم ساخته بود. فروش اولیه توکن یا ICO از ژوئن ۲۰۱۷ تا ژوئن ۲۰۱۸ یک سال طول کشید و حدود ۴ میلیارد دلار جمع کرد؛ رقمی که آن را به یکی از بزرگ‌ترین ICOهای تاریخ تبدیل کرد.
شبکه اصلی در ژوئن ۲۰۱۸ راه افتاد، ولی رابطه Block.one و جامعه کاربران کم‌کم خراب شد. در سال ۲۰۲۱ بنیاد شبکه ای او اس (EOS Network Foundation) به رهبری ایو لا رز (Yves La Rose) شکل گرفت و توسعه را از Block.one تحویل گرفت. همین بنیاد بعدا نام Vaulta Foundation را گرفت. لا رز در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۵ از مدیرعاملی کناره گرفت و انتخاب جانشین به رای‌گیری روی زنجیره سپرده شد.
شبکه ای او اس چطور کار می‌کند؟
روش اجماع این شبکه اثبات سهام واگذارشده (Delegated Proof of Stake) است. دارندگان توکن به تولیدکنندگان بلاک رای می‌دهند و ۲۱ تولیدکننده‌ای که بیشترین رای را دارند، به نوبت بلاک می‌سازند. زمان هر بلاک نیم ثانیه است. برای آشنایی با منطق کلی، درس اثبات سهام را ببینید.
در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۴ ارتقای Spring 1.0 فعال شد و الگوریتم تازه Savanna را آورد. پیش از آن قطعی شدن یک تراکنش حدود سه دقیقه طول می‌کشید و حالا در شرایط عادی حدود یک ثانیه است. قطعی شدن یعنی لحظه‌ای که دیگر نمی‌شود تراکنش را برگرداند.
مدل هزینه این شبکه با بیشتر بلاکچین‌ها فرق دارد:
- CPU و NET: سهم پردازش و پهنای باند است که با استیک توکن یا اجاره کوتاه‌مدت گرفته میشود.
- RAM: حافظه ذخیره داده روی شبکه است و خرید و فروش میشود.
- نام حساب: آدرس‌ها نام خوانا تا ۱۲ نویسه دارند و ساختن حساب تازه کمی RAM لازم دارد.
اکسپلورر رسمی Unicove در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ برای ۳۰ روز گذشته روزانه بین حدود ۲ تا ۳٫۶ میلیون اکشن و ۶۰۰ هزار تا ۲٫۴ میلیون تراکنش را نشان می‌داد. تعداد حساب‌های فعال روزانه هم بین حدود ۱۲ تا ۲۳ هزار بود. این شبکه یک لایه سازگار با اتریوم به نام EOS EVM هم دارد که برنامه‌های قرارداد هوشمند اتریومی را اجرا می‌کند.
کاربردهای ارز ای او اس
توکن A، که ادامه همان EOS است، این نقش‌ها را دارد:
- دسترسی به منابع: برنامه‌ها و کاربران با استیک یا اجاره، توان پردازش شبکه را می‌گیرند.
- استیکینگ: دارندگان توکن از یک استخر پاداش سهم می‌گیرند.
- حاکمیت: رای به ۲۱ تولیدکننده بلاک و پیشنهادهای شبکه با همین توکن انجام میشود.
- بانکداری وب۳: Vaulta با پروژه exSat خدمات بیت کوینی مثل استیک BTC را روی این شبکه ارائه می‌کند.
پروژه برای مسیر تازه یک شورای مشورتی بانکداری هم تشکیل داد. چهار حوزه اصلی که در اعلام رسمی نام برده شد، مدیریت ثروت، پرداخت مصرف‌کننده، سبد دارایی دیجیتال و بیمه بود.
توکنومیکس ارز ای او اس
در سال‌های اول، عرضه این توکن سقف نداشت و هر سال تورم داشت. در سال ۲۰۲۴ جامعه شبکه سقف عرضه را ۲٫۱ میلیارد توکن تعیین کرد و تورم ثابت را کنار گذاشت. توکن A هم همین سقف و همین دقت چهار رقم اعشار را دارد.
پاداش استیکینگ حالا از یک استخر ۲۵۰ میلیون توکنی پرداخت میشود که هر چهار سال نصف میشود؛ یعنی در چهار سال اول حدود ۳۱ میلیون توکن در سال. بخش اصلی عرضه در گردش است و عدد دقیق آن را باید از ردیاب‌های زنده دید. برای فهم این مفاهیم، درس توکنومیکس چیست را بخوانید.
آیا ای او اس کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده
این شبکه از ۲۰۱۸ بدون وقفه بلاک تولید کرده، کد آن منبع باز است و محصول واقعی دارد. با این حال، تاریخچه حقوقی آن نکته‌های مهمی دارد.
در سپتامبر ۲۰۱۹ کمیسیون بورس آمریکا (SEC) اعلام کرد Block.one بابت فروش توکن بدون ثبت به عنوان اوراق بهادار ۲۴ میلیون دلار جریمه می‌پردازد. Block.one این جریمه را بدون پذیرفتن یا رد اتهام‌ها پرداخت. این شرکت در یک دعوای گروهی سرمایه‌گذاران هم به توافق رسید.
انتقاد اصلی جامعه این بود که Block.one بخش بزرگی از پول ICO را در شبکه سرمایه‌گذاری نکرد. همین اختلاف به جدایی بنیاد از Block.one و در نهایت تغییر نام رسید. کلاهبرداری‌های رایج امروز هم سایت‌های جعلی «تبدیل EOS به A» هستند که کلید خصوصی را می‌خواهند. درس روش‌های کلاهبرداری ارز دیجیتال نشانه‌های این دام‌ها را توضیح می‌دهد.
آینده ای او اس؛ عوامل اثرگذار
مسیر پیش روی Vaulta به چند عامل بستگی دارد:
- اجرای بانکداری وب۳: باید دید خدمات Vaulta و exSat کاربر واقعی جذب می‌کنند یا نه.
- مدیریت تازه: نتیجه انتخاب جانشین لا رز روی سرعت کار اثر دارد.
- رقابت: شبکه‌های سریع دیگر مثل سولانا همین بازار را هدف گرفته‌اند.
- بازار کلی: چرخه بازار کریپتو روی همه آلت کوین‌ها اثر دارد.
هیچ عدد قیمتی را نمی‌شود با اطمینان پیش‌بینی کرد.
خرید ای او اس از کجا؟
بیشتر صرافیها بعد از تبدیل، بازار EOS را با نماد A ادامه دادند. این توکن با نام Vaulta در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ در صرافی والکس بازار تومانی و تتری داشت. پیش از خرید از نوبیتکس یا هر صرافی ایرانی دیگر، نماد A را در فهرست بازارها جست‌وجو کنید. صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین هم از این تبدیل پشتیبانی کردند. مقایسه صرافیها در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال آمده و مراحل کلی را در راهنمای خرید ارز دیجیتال می‌خوانید.
بعضی صرافی‌های خارجی دسترسی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند.
در برداشت به این شبکه، آدرس یک نام حساب است و صرافی معمولا یک ممو (Memo) هم می‌خواهد. اگر ممو را جا بیندازید، واریز به حساب شما نمی‌نشیند. درس شبکه انتقال ارز دیجیتال این نکته‌ها را توضیح می‌دهد. قیمت ای او اس را می‌توانید زنده در سایت ببینید.
کیف پول و استیکینگ ارز ای او اس
برای نگهداری توکن روی خود شبکه، یک حساب و کیف پول سازگار لازم دارید. کیف پول Anchor و کیف پول وب Unicove دو گزینه رسمی‌اند و بعضی کیف پول‌های سخت‌افزاری هم این شبکه را پشتیبانی می‌کنند. اگر هنوز EOS قدیمی دارید، طبق اعلام پروژه برای تبدیل آن به A مهلتی تعیین نشده است. مبانی را در درس کیف پول ارز دیجیتال ببینید.
این شبکه استیکینگ (Staking) رسمی دارد. توکن را در کیف پول استیک می‌کنید و از استخر پاداش سهم می‌گیرید. نرخ پاداش ثابت نیست و به کل مقدار استیک‌شده بستگی دارد. برداشت توکن استیک‌شده ۲۱ روز طول میکشد. درباره مفهوم کلی، درس استیکینگ چیست را بخوانید.
ریسک‌های ارز ای او اس
- تغییر نام و جهت: کاربران و صرافیها باید با نماد و هدف تازه کنار بیایند و بخشی از شناخت برند از دست رفت.
- تمرکز: ۲۱ تولیدکننده بلاک عدد کمی است و منتقدان آن را متمرکز می‌دانند.
- مدیریت: کناره‌گیری مدیرعامل در ۲۰۲۵ نتیجه مسیر تازه را نامعلوم‌تر کرد.
- سابقه حقوقی: جریمه SEC و اختلاف با Block.one روی اعتماد سرمایه‌گذاران اثر گذاشته است.
- رقابت: شبکه‌های سریعتر با جامعه بزرگ‌تر همین بازار را می‌خواهند.
- اشتباه ممو: واریز بدون ممو به صرافی ممکن است ماه‌ها گیر کند.
فقط مبلغی را وارد کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.
تفاوت ای او اس و اتریوم
این شبکه در ابتدا با ادعای «قاتل اتریوم» معرفی شد. تفاوت اصلی در مدل هزینه و تعداد اعتبارسنج‌هاست. اتریوم هزاران اعتبارسنج دارد و کاربر برای هر تراکنش گس می‌پردازد. Vaulta با ۲۱ تولیدکننده بلاک سریعتر است و هزینه را از راه استیک منابع میگیرد، ولی غیرمتمرکز بودنش کمتر است.
| معیار | ای او اس | اتریوم |
|---|---|---|
| زمان بلاک | ۰٫۵ ثانیه | ۱۲ ثانیه |
| مدل کارمزد | استیک منابع | گس |
| سقف عرضه | ۲٫۱ میلیارد | ندارد |
| تولیدکننده بلاک | ۲۱ | هزاران اعتبارسنج |
فهرست همه درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.
نکات کلیدی این درس
- EOS را Block.one با ICO حدود ۴ میلیارد دلاری ساخت و شبکه اصلی در ۲۰۱۸ راه افتاد.
- در ۲۰۲۵ شبکه به Vaulta تغییر نام داد و EOS یک به یک به توکن A تبدیل شد.
- سقف عرضه از ۲۰۲۴ روی ۲٫۱ میلیارد توکن است.
- الگوریتم Savanna قطعی شدن تراکنش را به حدود یک ثانیه رساند.
- واریز به صرافی روی این شبکه به نام حساب و ممو نیاز دارد.
جمع‌بندی
ای او اس شبکه‌ای سریع با تاریخچه‌ای پرفراز و نشیب است: ICO عظیم، جریمه SEC، جدایی از سازنده و در نهایت تولد دوباره با نام Vaulta. سرعت بالا، سقف عرضه ثابت و استیکینگ رسمی از نقاط قوت آن است. در مقابل، تمرکز تولیدکنندگان بلاک، تغییر مدیریت و رقابت سخت ریسک‌های جدی آن‌اند. آمار زنده شبکه را در اکسپلورر رسمی Unicove و اخبار پروژه را در سایت رسمی Vaulta دنبال کنید.
سوالات متداول درباره ای او اس
۹ سوالای او اس مال کدام کشور است؟
سازنده آن، Block.one، در جزایر کیمن ثبت شده بود. امروز بنیاد Vaulta و تولیدکنندگان بلاک در کشورهای مختلف شبکه را اداره می‌کنند.
Vaulta همان ای او اس است؟
بله. Vaulta نام تازه همان شبکه است و توکن A جایگزین یک به یک EOS شده است.
EOS قدیمیام را چطور به A تبدیل کنم؟
اگر توکن در صرافی بوده، بیشتر صرافیها تبدیل را خودکار انجام دادند. اگر در کیف پول شخصی است، از ابزار تبدیل در کیف پول رسمی Unicove استفاده کنید و هرگز کلید خصوصی را در سایت دیگری وارد نکنید.
آیا ارز ای او اس کلاهبرداری است؟
شبکه از ۲۰۱۸ فعال و کدش منبع باز است. Block.one در ۲۰۱۹ جریمه SEC را پرداخت و سایت‌های جعلی تبدیل توکن کلاهبرداری‌اند.
آیا ای او اس استیکینگ دارد؟
بله. پاداش از استخر ۲۵۰ میلیون توکنی پرداخت میشود و برداشت ۲۱ روز طول میکشد.
چرا ای او اس کارمزد ندارد؟
کاربر به جای پرداخت کارمزد برای هر تراکنش، با استیک یا اجاره توکن سهمی از توان پردازش شبکه میگیرد.
ممو در ای او اس چیست؟
یک متن یا عدد کوتاه که صرافی با آن واریز شما را از بقیه جدا می‌کند و نباید جا بیفتد.
فرق ای او اس و اتریوم چیست؟
این شبکه با ۲۱ تولیدکننده بلاک سریعتر است و مدل منابع دارد، ولی اتریوم با هزاران اعتبارسنج غیرمتمرکزتر است و کارمزد گس میگیرد.
آینده ای او اس چطور است؟
آینده آن به جذب کاربر برای خدمات بانکداری وب۳، مدیریت تازه و حال کلی بازار بستگی دارد. هیچ عدد قیمتی را نمی‌شود با اطمینان پیش‌بینی کرد.
