بریکس چیست؟ | ۱۱ عضو، بانک توسعه نو و اثر بر دلار و طلا

هر بار که خبری درباره پول مشترک یا سیستم پرداخت تازه کشورهای نوظهور منتشر می‌شود، نام بریکس در تیتر خبرهای اقتصادی دیده می‌شود و گاهی قیمت طلا و ارزهای کشورهای نوظهور هم واکنش نشان می‌دهند. بریکس گروهی از اقتصادهای بزرگ نوظهور است که از چهار کشور شروع شد و امروز ۱۱ عضو دارد. در این درس تاریخچه، اعضا، وزن اقتصادی، نهادهای مالی و اثر خبرهای این گروه بر دلار و طلا و بازار نفت را با مثال واقعی می‌بینید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

بریکس چیست؟

بریکس (BRICS) نام یک گروه همکاری میان اقتصادهای بزرگ نوظهور است. نام آن از حرف اول پنج عضو اصلی ساخته شده است: برزیل (Brazil)، روسیه (Russia)، هند (India)، چین (China) و آفریقای جنوبی (South Africa). اقتصاد نوظهور به کشوری گفته می‌شود که درآمد سرانه آن هنوز به کشورهای ثروتمند نرسیده، ولی رشد اقتصادی سریعی دارد و سهمش در تجارت جهانی رو به افزایش است.

این گروه یک اتحادیه رسمی با پارلمان یا پول مشترک نیست و معاهده الزام‌آوری هم میان اعضا امضا نشده است. اعضا هر سال در نشست سران درباره تجارت و نهادهای مالی جهانی گفت‌وگو می‌کنند و تصمیم‌ها را با اجماع می‌گیرند. ریاست گروه هر سال میان اعضا می‌چرخد.

بریکس یک باشگاه همکاری اقتصادی است که وزنش از جمعیت و تولید اعضایش می‌آید و هنوز ابزار اجرایی قوی مثل یک بانک مرکزی مشترک ندارد.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

تاریخچه بریکس از سال ۲۰۰۱ تا نشست دهلی نو

ایده این گروه از یک گزارش اقتصادی شروع شد. در سال ۲۰۰۱ جیم اونیل (Jim O’Neill)، اقتصاددان یک بانک سرمایه‌گذاری آمریکایی، چهار کشور برزیل و روسیه و هند و چین را با نام BRIC معرفی کرد و پیش‌بینی کرد که سهم آن‌ها در اقتصاد جهان به سرعت بالا می‌رود. چند سال بعد خود این کشورها همین نام را برای همکاری انتخاب کردند.

• ۲۰۰۹: نخستین نشست سران در شهر یکاترینبورگ روسیه برگزار شد.
• ۲۰۱۱: آفریقای جنوبی به گروه پیوست و نام آن به BRICS تغییر کرد.
• ۲۰۱۴: در نشست فورتالزا در برزیل، توافق تاسیس بانک توسعه نو و صندوق ذخیره احتیاطی امضا شد.
• ۲۰۲۴: مصر، اتیوپی، ایران، امارات متحده عربی از اول ژانویه عضو کامل شدند و در نشست کازان روسیه دسته تازه‌ای به نام کشورهای شریک ساخته شد.
• ۲۰۲۵: اندونزی در ماه ژانویه به عنوان عضو کامل پذیرفته شد.
• ۲۰۲۶: هند ریاست گروه را بر عهده گرفت و هجدهمین نشست سران در ۱۲ و ۱۳ سپتامبر در دهلی نو برگزار شد.

اعضای بریکس و کشورهای شریک

گروه امروز سه لایه دارد. لایه اول پنج عضو موسس است. لایه دوم اعضای تازه‌ای هستند که از سال ۲۰۲۴ پیوستند: مصر، اتیوپی، ایران، امارات، اندونزی. عربستان سعودی هم در سال ۲۰۲۳ دعوت شد و در فهرست‌های رسمی کنار اعضا می‌آید، ولی خود ریاض هنوز عضویت کامل را رسما اعلام نکرده است. آرژانتین هم دعوت شد و پس از تغییر دولت، عضویت را نپذیرفت.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

لایه سوم کشورهای شریک هستند. این کشورها در بخشی از نشست‌ها و برنامه‌ها حضور دارند، ولی حق رای عضو کامل را ندارند. فهرست فعلی شرکا ده کشور است: بلاروس، بولیوی، کوبا، قزاقستان، مالزی، نیجریه، تایلند، اوگاندا، ازبکستان، ویتنام.

ایران از اول ژانویه ۲۰۲۴ عضو کامل این گروه است. این عضویت بیشتر برای مسیرهای تجاری و پرداخت با پول محلی اهمیت دارد و اثر مستقیمی بر جفت‌ارزهای اصلی فارکس ندارد.

وزن اقتصادی بریکس در برابر گروه هفت

بهترین معیار برای سنجش این گروه، مقایسه با گروه هفت (G7) است. گروه هفت باشگاه هفت اقتصاد بزرگ صنعتی است و این کشورها را در بر می‌گیرد: آمریکا، ژاپن، آلمان، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، کانادا. نتیجه مقایسه بسته به معیار اندازه‌گیری فرق می‌کند:

تفاوت دو ردیف تولید مهم است. برابری قدرت خرید روشی است که تولید همه کشورها را با قیمت‌های یکسان حساب می‌کند؛ چون کالا و خدمات در هند و چین ارزان‌تر است، سهم این کشورها با این روش بزرگ‌تر دیده می‌شود. ولی بازارهای مالی با نرخ ارز بازار کار می‌کنند و با این معیار هنوز گروه هفت جلوتر است.

نکته کلیدی برای تحلیل فاندامنتال: بیش از نیمی از وزن اقتصادی بریکس فقط به چین تعلق دارد، پس خبرهای اقتصاد چین معمولا اثر بزرگ‌تری از خبرهای خود گروه دارند.

بانک توسعه نو و صندوق ذخیره احتیاطی

بریکس دو نهاد مالی دارد که هر دو در سال ۲۰۱۴ ساخته شدند و هدفشان کم کردن وابستگی اعضا به صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی است.

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

بانک توسعه نو (New Development Bank)

این بانک با مقر شانگهای از سال ۲۰۱۵ کار می‌کند و برای پروژه‌های زیربنایی مثل ساخت نیروگاه و جاده و شبکه آب وام می‌دهد. سرمایه مجاز آن ۱۰۰ میلیارد دلار است و پنج عضو موسس سهم برابر دارند. یکی از هدف‌های اعلام‌شده بانک این است که حدود ۳۰ درصد وام‌ها را با پول محلی اعضا بدهد. فهرست پروژه‌ها و گزارش‌های مالی بانک در سایت رسمی بانک توسعه نو منتشر می‌شود.

صندوق ذخیره احتیاطی (CRA)

این صندوق یک تعهد ۱۰۰ میلیارد دلاری است که اگر یکی از اعضا دچار کمبود شدید ارز شود، بقیه با سواپ ارزی به او دلار قرض بدهند. سهم چین ۴۱ میلیارد، سهم هر یک از سه کشور برزیل، روسیه، هند ۱۸ میلیارد و سهم آفریقای جنوبی ۵ میلیارد دلار است. این پول فقط روی کاغذ تعهد شده و تا امروز هیچ عضوی از آن استفاده نکرده است.

آیا بریکس پول مشترک دارد؟

نه. گروه بریکس پول مشترک ندارد و هیچ برنامه رسمی و زمان‌دار هم برای ساختن آن اعلام نشده است. شایعه «پول بریکس» هر چند ماه یک بار در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود، ولی ساختن پول مشترک به بانک مرکزی مشترک، سیاست پولی یکسان و اعتماد سیاسی کامل نیاز دارد و اعضای این گروه هیچ‌کدام از این سه را ندارند. هند صریحا گفته است که برنامه‌ای برای کنار گذاشتن دلار ندارد.

موضوع واقعی روی میز سیستم‌های پرداخت میان اعضاست. طرح‌هایی مثل BRICS Pay و BRICS Bridge قرار است به کشورهای عضو اجازه بدهند بدون گذر از دلار و شبکه سوئیفت (SWIFT) با پول محلی خود تسویه کنند. سوئیفت شبکه پیام‌رسانی است که بانک‌های جهان برای انتقال پول بین‌المللی از آن استفاده می‌کنند. این طرح‌ها هنوز در مرحله گفت‌وگو و آزمایش‌اند.

وقتی تیتری درباره «پول جدید بریکس» دیدید، اول ببینید آیا یک تصمیم رسمی در بیانیه پایانی نشست آمده یا فقط اظهارنظر یک مقام است.

بریکس و دلارزدایی در تجارت اعضا

بزرگ‌ترین موضوع اقتصادی این گروه برای بازارها، کاهش سهم دلار در تجارت میان اعضاست. این روند را دلارزدایی می‌نامند. پس از تحریم‌های سال ۲۰۲۲ و مسدود شدن بخشی از ذخایر ارزی روسیه، انگیزه چند عضو برای تسویه با پول محلی بیشتر شد. امروز بیشتر تجارت روسیه و چین با روبل و یوان انجام می‌شود و هند بخشی از نفت روسیه را با پول هند (روپیه)، یوان چین و درهم امارات خریده است.

با این حال، دلار هنوز بیش از ۵۵ درصد ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی جهان را تشکیل می‌دهد و در نزدیک به ۹۰ درصد معاملات بازار ارز یک طرف معامله است. جایگاه ارز ذخیره جهانی به بازار سرمایه عمیق و آزادی جابه‌جایی پول نیاز دارد و یوان چین با کنترل سرمایه فقط حدود ۲ درصد ذخایر جهان را دارد. پس روند تسویه با پول محلی واقعی است، ولی آهسته پیش می‌رود و در کوتاه‌مدت تهدید جدی برای دلار نیست.

اثر بریکس بر بازار طلا، بازار نفت و دلار

مهم‌ترین مسیر اثر این گروه بر بازارها از طلا می‌گذرد. بانک‌های مرکزی چین و روسیه و هند، به همراه چند عضو دیگر، در سال‌های اخیر از بزرگ‌ترین خریداران طلا بوده‌اند. خرید بانک‌های مرکزی جهان از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ هر سال بیش از هزار تن بود، یعنی حدود دو برابر میانگین دهه قبل. دلیل اصلی کم کردن ریسک تحریم است، چون طلای داخل خزانه را نمی‌شود از راه دور مسدود کرد. همین تقاضای پایدار یکی از پایه‌های رشد طلا تا سقف‌های تاریخی بود. درباره نقش طلا در زمان بحران، درس دارایی امن را ببینید.

مسیر دوم نفت است. پنج تولیدکننده بزرگ نفت عضو این گروه‌اند: روسیه، عربستان، ایران، امارات، برزیل. چین و هند هم از بزرگ‌ترین خریداران نفت جهان‌اند. قیمت نفت هنوز بیشتر با تصمیم‌های اوپک پلاس تعیین می‌شود؛ جزئیات آن را در صفحه نشست اوپک ببینید.

تهدید تعرفه هم مثال روشنی دارد. رئیس‌جمهور آمریکا در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ چند بار گفت اگر اعضا برای کنار گذاشتن دلار پول تازه‌ای بسازند، بر کالاهای آن‌ها تعرفه سنگین وضع می‌شود. این اظهارنظرها روی ارزهای حساس به تجارت مثل رند آفریقای جنوبی و رئال برزیل فشار آورد. سازوکار این نوع فشار را در درس تعرفه گمرکی بخوانید.

محدودیت‌ها و اختلاف‌های درون بریکس

قدرت واقعی این گروه از اندازه آن کمتر است، چون اعضا منافع یکسانی ندارند. چهار محدودیت اصلی این‌ها هستند:

1. رقابت چین و هند: دو عضو بزرگ اختلاف مرزی دارند و هند با هر طرحی که نفوذ یوان را بیشتر کند با احتیاط برخورد می‌کند.
2. ساختار اقتصادی متفاوت: عربستان و روسیه صادرکننده نفت‌اند و هند و چین واردکننده؛ قیمت بالای نفت برای یک گروه سود و برای گروه دیگر هزینه است.
3. تصمیم با اجماع: هر عضو می‌تواند جلوی یک طرح را بگیرد، پس بیانیه‌های پایانی معمولا کلی‌اند.
4. وابستگی به بازار آمریکا: چند عضو صادرات زیادی به آمریکا دارند و نمی‌خواهند رابطه تجاری با واشنگتن خراب شود.

با بزرگ‌تر شدن گروه، رسیدن به اجماع سخت‌تر هم شده و بازارها بیشتر به عددهای واقعی نگاه می‌کنند تا بیانیه‌های نشست سران.

خبرهای بریکس را در تحلیل فاندامنتال چطور بخوانیم؟

برای معامله‌گر فارکس و طلا، خبرهای این گروه یک عامل بلندمدت است که در چند روز نشست سران پررنگ می‌شود. این چهار قدم کمک می‌کند خبر را درست وزن کنید:

1. بیانیه را از اجرا جدا کنید: «بررسی یک سیستم پرداخت» با «راه‌اندازی آن» فرق زیادی دارد. فقط تصمیم‌های اجرایی با تاریخ مشخص ارزش واکنش دارند.
2. عدد واقعی را دنبال کنید: سهم دلار در ذخایر جهانی (گزارش سه‌ماهه صندوق بین‌المللی پول)، خرید ماهانه طلای بانک مرکزی چین و سهم یوان در پرداخت‌های بین‌المللی سه عدد اصلی‌اند.
3. نمادهای حساس را بشناسید: طلا و این جفت‌ارزها بیشترین واکنش را به خبرهای این گروه دارند: USD/CNH, USD/INR, USD/ZAR, USD/BRL. اگر رابطه قیمت کالا و این ارزها برایتان تازه است، درس ارزهای کالایی را بخوانید.
4. واکنش آمریکا را ببینید: بیشتر حرکت‌های تند بازار از تهدید تعرفه یا تحریم آمریکا علیه اعضا آمده است و تصمیم‌های خود گروه اثر کمتری داشته‌اند.

یک مثال عددی: در روز نشست سران تیتری منتشر می‌شود که اعضا درباره پرداخت با پول محلی توافق کرده‌اند و طلا در یک ساعت ۲۰ دلار بالا می‌رود. اگر بیانیه پایانی فقط از «ادامه بررسی» حرف بزند، این رشد معمولا تا پایان روز برمی‌گردد. ولی اگر همان هفته داده رسمی نشان دهد بانک مرکزی چین خرید طلا را ادامه داده، رشد پایدارتر است، چون پشتش تقاضای واقعی است.

اشتباه‌های رایج در تحلیل خبرهای این گروه:

• باور به شایعه پول مشترک: چنین پولی وجود ندارد و تصویرهای اسکناس آن در شبکه‌های اجتماعی ساختگی‌اند.
• نادیده گرفتن چین: بیشتر اثر واقعی گروه از سیاست‌های پکن می‌آید.

نکات کلیدی این درس

• بریکس گروه همکاری اقتصادهای نوظهور است که در ۲۰۰۹ با چهار عضو شروع شد و امروز ۱۱ عضو و ۱۰ کشور شریک دارد.
• ایران، مصر، اتیوپی، امارات از ۲۰۲۴ عضو کامل شدند و اندونزی از ۲۰۲۵؛ عضویت عربستان هنوز رسما قطعی نشده است.
• گروه نزدیک به نیمی از جمعیت و حدود ۴۰ درصد تولید جهان با برابری قدرت خرید را در اختیار دارد، ولی با نرخ ارز بازار از گروه هفت کوچک‌تر است.
• بانک توسعه نو و صندوق ذخیره احتیاطی دو نهاد مالی گروه‌اند، هر کدام با رقم ۱۰۰ میلیارد دلار.
• پول مشترکی وجود ندارد؛ موضوع واقعی سیستم‌های پرداخت با پول محلی است.
• مهم‌ترین اثر گروه بر بازارها از مسیر خرید طلای بانک‌های مرکزی اعضا می‌گذرد.

جمع‌بندی

بریکس یکی از نشانه‌های جابه‌جایی آهسته وزن اقتصاد جهان به سمت کشورهای نوظهور است. این گروه جمعیت و تولید بزرگی دارد، ولی نهادهای مالی آن هنوز کوچک‌اند و اختلاف میان اعضا اجازه تصمیم‌های بزرگ پولی را نمی‌دهد. برای تحلیل فاندامنتال، این گروه را یک روند بلندمدت در نظر بگیرید که بیشتر از مسیر طلا، ارزهای نوظهور و تهدیدهای تجاری آمریکا اثر می‌گذارد. در روزهای نشست سران، بیانیه را با داده واقعی بسنجید و روی تیترها با حجم کم و حد ضرر مشخص معامله کنید.