فرض کنید می‌خواهید ۲۰ دلار تتر برای دوستتان بفرستید و کارمزد انتقال بیشتر از یک دلار شود. به همین دلیل بسیاری از کاربران سراغ شبکه‌هایی رفتند که انتقال را در کسری از ثانیه و با هزینه‌ای ناچیز انجام می‌دهند و سولانا شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. در این درس سطح مبتدی با توکن SOL، اثبات تاریخچه، سرعت و کارمزد واقعی، کیف پول‌های رایج، استیکینگ (Staking) و انتخاب شبکه درست هنگام واریز آشنا می‌شوید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
سولانا چیست و چه کسی آن را ساخت؟
سولانا (Solana) یک بلاکچین لایه ۱ است. بلاکچین دفتر حسابی است که هزاران کامپیوتر در دنیا نسخه یکسانی از آن را نگه می‌دارند و هیچ شرکتی به تنهایی آن را کنترل نمی‌کند. لایه ۱ یعنی شبکه پایه‌ای که تراکنش‌ها مستقیم روی آن ثبت می‌شوند، مثل بیت کوین و اتریوم. اگر با این مفهوم تازه آشنا شده‌اید، درس اتریوم چیست مقدمه خوبی برای مقایسه است.
توکن اصلی این شبکه SOL نام دارد. هر تراکنش روی این شبکه کارمزدی به SOL دارد. اعتبارسنج‌ها، یعنی کامپیوترهایی که تراکنش‌ها را بررسی و ثبت می‌کنند، برای شرکت در شبکه باید SOL قفل کنند. پس SOL هم سوخت شبکه است و هم پشتوانه امنیت آن.
طراح اصلی شبکه آناتولی یاکوونکو (Anatoly Yakovenko) است؛ مهندسی که پیش از آن سال‌ها در شرکت کوالکام (Qualcomm) کار کرده بود. او ایده را در سال ۲۰۱۷ در یک وایت پیپر منتشر کرد و شبکه اصلی در مارس ۲۰۲۰ به صورت نسخه آزمایشی عمومی شروع به کار کرد. امروز یک بنیاد در سوئیس توسعه شبکه را پشتیبانی می‌کند و چند تیم مستقل نرم‌افزار اعتبارسنج آن را می‌نویسند.
سولانا یک بلاکچین لایه ۱ است که هدفش ثبت همه تراکنش‌ها روی خود شبکه پایه با سرعت بالا و کارمزد کم است.
اثبات تاریخچه سولانا به زبان ساده
در هر بلاکچین، کامپیوترهای شبکه باید روی ترتیب تراکنش‌ها توافق کنند. هر کامپیوتر ساعت خودش را دارد و نمی‌شود به ساعت دیگران اعتماد کرد، پس هماهنگی زمان زیادی می‌گیرد.
اثبات تاریخچه (Proof of History) راه‌حل این شبکه است. یک تابع هش، که از هر ورودی یک رشته کد ثابت و غیرقابل پیش‌بینی می‌سازد، پشت سر هم اجرا می‌شود و هر خروجی ورودی مرحله بعد است. چون این کار فقط به ترتیب و یکی یکی انجام می‌شود، شماره هر هش نشان می‌دهد چه مقدار زمان گذشته است. تراکنشی که بین هش ۲۰۰ و ۳۰۰ ثبت شده، بدون بحث بعد از تراکنش هش ۱۰۰ آمده است.
مثل نوبت شماره‌دار بانک: کارمندها برای فهمیدن ترتیب مشتری‌ها لازم ندارند با هم صحبت کنند، چون شماره نوبت ترتیب را روشن می‌کند.
اثبات تاریخچه خودش تعیین نمی‌کند چه کسی بلاک بسازد. این کار با اثبات سهام انجام می‌شود: هر اعتبارسنج به نسبت مقدار SOL که پشت آن قفل شده، شانس ساخت بلاک و وزن رای دارد. ترکیب این دو باعث می‌شود شبکه هر حدود ۰٫۴ ثانیه یک بلاک تازه بسازد.
سرعت و کارمزد سولانا با عدد واقعی
عددهای تبلیغاتی ظرفیت نظری‌اند. عددهای واقعی شبکه در سال ۲۰۲۶ تقریبا این‌ها هستند:
- زمان هر بلاک: حدود ۴۰۰ میلی‌ثانیه، یعنی کمتر از نیم ثانیه.
- تعداد تراکنش: چند هزار تراکنش در ثانیه که بخش بزرگی از آن رای اعتبارسنج‌هاست.
- زمان نهایی شدن: تراکنش در کمتر از یک ثانیه تایید اولیه می‌گیرد، ولی نهایی شدن کامل آن، یعنی زمانی که دیگر به هیچ وجه برنمی‌گردد، حدود ۱۳ ثانیه طول می‌کشد.
- کارمزد پایه: ۵ هزار لمپورت برای هر امضا، یعنی ۰٫۰۰۰۰۰۵ SOL. لمپورت کوچک‌ترین واحد SOL است و هر SOL یک میلیارد لمپورت دارد.
در زمان شلوغی می‌توانید کارمزد اولویت هم بپردازید؛ حتی با آن، هزینه یک انتقال یا تبادل ساده معمولا کمتر از یک سنت است.
قطعی‌های شبکه سولانا و ارتقاهای تازه
در سال‌های اول، شبکه چند بار به طور کامل متوقف شد. در سپتامبر ۲۰۲۱ هجوم ربات‌ها برای خرید یک توکن تازه، شبکه را حدود ۱۷ ساعت از کار انداخت. در سال ۲۰۲۲ دست کم سه توقف کامل رخ داد: اواخر آوریل به دلیل سیل تراکنش ربات‌های خرید NFT، اول ژوئن به دلیل یک باگ نرم‌افزاری، و اواخر سپتامبر به دلیل تنظیم اشتباه یک اعتبارسنج. هر بار اعتبارسنج‌ها شبکه را با هماهنگی دستی دوباره راه انداختند.
توقف‌های طولانی بعدی در فوریه ۲۰۲۳ و فوریه ۲۰۲۴ اتفاق افتاد؛ آخری حدود ۵ ساعت طول کشید. از آن زمان تا هنگام نوشتن این درس، توقف کامل دیگری در تولید بلاک گزارش نشده است.
دو ارتقای مهم برای کم کردن این ریسک در جریان است:
- فایردنسر (Firedancer): نرم‌افزار اعتبارسنج دومی که شرکت جامپ کریپتو (Jump Crypto) از صفر نوشته است. وقتی اعتبارسنج‌ها از دو نرم‌افزار مستقل استفاده کنند، یک باگ دیگر نمی‌تواند کل شبکه را متوقف کند. نسخه ترکیبی آن از سال ۲۰۲۴ و نسخه کامل آن هم به تازگی روی شبکه اصلی آمده است.
- آلپنگلو (Alpenglow): بازنویسی روش اجماع شبکه که فعال شدنش روی شبکه اصلی در مراحل پایانی است. هدف آن کوتاه کردن زمان نهایی شدن تراکنش از حدود ۱۳ ثانیه به حدود ۱۵۰ میلی‌ثانیه است. جزئیات فنی آن را در مستندات رسمی شبکه ببینید.
سابقه قطعی این شبکه واقعی است و هنگام نگه داشتن SOL یا استفاده از برنامه‌های آن باید این ریسک را در نظر بگیرید.
کاربردهای سولانا در دیفای، NFT، میم کوین و پرداخت
کارمزد کم، کارهایی را ممکن کرده که روی شبکه‌های گران‌تر صرفه ندارد:
- دیفای. دیفای یعنی خدمات مالی بدون واسطه مثل صرافی غیرمتمرکز، وام و استخر نقدینگی که با قرارداد هوشمند کار می‌کنند. پایه این خدمات را در درس دیفای ببینید.
- NFT. NFT توکنی یکتاست که مالکیت یک اثر دیجیتال یا یک دارایی را نشان می‌دهد. ساخت هر NFT روی این شبکه هزینه بسیار کمی دارد.
- میم کوین. ساخت یک توکن تازه چند دقیقه طول می‌کشد و هزینه کمی دارد. به همین دلیل در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ هزاران میم کوین روی این شبکه ساخته شد؛ بیشترشان در مدت کوتاهی بی‌ارزش شدند.
- پرداخت و استیبل کوین. استیبل کوین ارز دیجیتالی است که ارزشش به دلار گره خورده، مثل USDC و USDT. انتقال این توکن‌ها در کمتر از یک ثانیه انجام می‌شود و چند شرکت پرداخت بزرگ هم از آن استفاده می‌کنند.
قرارداد هوشمند در این شبکه معمولا با زبان برنامه‌نویسی Rust نوشته می‌شود. توکن‌ها هم با استاندارد SPL ساخته می‌شوند که معادل ERC-20 در اتریوم است.
کیف پول سولانا و نکات امنیتی
برای نگه داشتن SOL به یک کیف پول غیرحضانتی نیاز دارید؛ کیف پولی که کلید خصوصی آن فقط دست خود شماست. دو کیف پول رایج‌تر این‌ها هستند:
- فانتوم (Phantom): پرکاربردترین کیف پول این شبکه، به صورت افزونه مرورگر و اپلیکیشن موبایل.
- سولفلر (Solflare): کیف پولی با بخش استیکینگ ساده که با کیف پول سخت‌افزاری هم کار می‌کند.
هر دو کیف پول هنگام ساخت یک عبارت بازیابی ۱۲ یا ۲۴ کلمه‌ای به شما می‌دهند. این عبارت تنها راه برگرداندن دارایی است. اصول نگهداری آن را در درس کیف پول ارز دیجیتال به طور کامل توضیح داده‌ایم. چند نکته امنیتی مهم:
- کیف پول را فقط از سایت رسمی یا فروشگاه رسمی اپلیکیشن نصب کنید. نسخه‌های جعلی فانتوم در نتایج جست‌وجو زیاد دیده می‌شوند.
- NFT و توکن‌های ناشناسی که خودبه‌خود در کیف پول ظاهر می‌شوند معمولا طعمه کلاهبرداری‌اند؛ روی لینکشان کلیک نکنید.
- پیش از امضای هر تراکنش، تغییر موجودی را که کیف پول نشان می‌دهد بخوانید.
استیکینگ SOL؛ بازده، دوره قفل و انتخاب اعتبارسنج
استیکینگ یعنی قفل کردن توکن برای کمک به امنیت شبکه و گرفتن پاداش. در این شبکه لازم نیست خودتان اعتبارسنج راه بیندازید؛ SOL خود را به یک اعتبارسنج واگذار می‌کنید. توکن‌ها در کیف پول شما می‌مانند و اعتبارسنج نمی‌تواند آن‌ها را جابه‌جا کند.
پاداش از تورم شبکه و کارمزدها می‌آید. تورم شبکه یعنی ساخته شدن SOL تازه که هر سال کمتر می‌شود و در سال ۲۰۲۶ حدود ۴ درصد بوده است. بازده سالانه استیکینگ SOL در همین سال بسته به اعتبارسنج حدود ۵ تا ۷ درصد گزارش شده است. با کاهش تورم، این عدد هم به مرور پایین می‌آید.
زمان در شبکه به دوره‌هایی به نام اپوک تقسیم می‌شود که هر کدام حدود ۲ روز طول می‌کشد. واگذاری و لغو آن در پایان اپوک اعمال می‌شود، بنابراین بعد از درخواست برداشت باید حدود ۲ روز صبر کنید. هنگام انتخاب اعتبارسنج به سه چیز نگاه کنید: کمیسیون پایین، سابقه آنلاین بودن و سهم کم از کل شبکه.
اگر می‌خواهید SOL استیک‌شده همچنان قابل معامله باشد، روش دیگری هم هست که توکن رسید می‌دهد. سازوکار و ریسک‌های آن را در درس لیکوئید استیکینگ بخوانید.
مقایسه سولانا و اتریوم
هر دو شبکه بستر قرارداد هوشمند هستند و برای مقیاس‌پذیری دو مسیر متفاوت رفته‌اند. اتریوم لایه ۱ را کندتر ولی بسیار غیرمتمرکز نگه می‌دارد و بار تراکنش‌ها را به شبکه‌های لایه ۲ می‌سپارد. سولانا همه چیز را روی یک لایه سریع انجام می‌دهد و در عوض سخت‌افزار قوی‌تری از اعتبارسنج‌ها می‌خواهد.
| معیار | سولانا | اتریوم (لایه ۱) |
|---|---|---|
| زمان هر بلاک | حدود ۰٫۴ ثانیه | ۱۲ ثانیه |
| نهایی شدن تراکنش | حدود ۱۳ ثانیه؛ هدف آلپنگلو حدود ۰٫۱۵ ثانیه | حدود ۱۳ تا ۱۵ دقیقه |
| کارمزد معمول | کمتر از یک سنت | متغیر؛ در شلوغی بالا می‌رود |
| روش مقیاس‌پذیری | یک لایه سریع | لایه ۲ و رول‌آپ‌ها |
| زبان قرارداد هوشمند | Rust | Solidity |
| تعداد اعتبارسنج | بیش از هزار | صدها هزار |
| توقف کامل تولید بلاک | چند بار بین ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ | تاکنون رخ نداده |
اتریوم سابقه طولانی‌تر و بیشترین ارزش قفل‌شده در دیفای را دارد و بسیاری از کاربران هر دو شبکه را برای کارهای متفاوت استفاده می‌کنند.
شش ریسک سرمایه‌گذاری روی سولانا
- قطعی شبکه. در زمان توقف نمی‌توانید دارایی خود را جابه‌جا کنید.
- نوسان شدید قیمت. SOL در ریزش‌های بازار معمولا بیشتر از بیت کوین افت می‌کند. در بازار نزولی ۲۰۲۲ بیش از ۹۰ درصد از سقف خود پایین آمد.
- میم کوین و کلاهبرداری. در کلاهبرداری خروج سریع، سازنده نقدینگی را برمی‌دارد و خریداران با توکن بی‌ارزش می‌مانند.
- سایت و کیف پول جعلی. امضای یک تراکنش مخرب کافی است تا همه دارایی کیف پول منتقل شود.
- تمرکز اعتبارسنج‌ها. سخت‌افزار گران، اجرای اعتبارسنج را برای افراد عادی سخت می‌کند.
- اشتباه در شبکه انتقال. انتخاب شبکه اشتباه هنگام واریز ممکن است دارایی را برای همیشه گم کند.
پیش از خرید، قیمت و نوسان اخیر را در صفحه قیمت سولانا ببینید و فقط مبلغی را وارد کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.
انتخاب شبکه انتقال هنگام واریز SOL به صرافی
یکی از رایج‌ترین ضررهای کاربران تازه‌کار، انتخاب شبکه اشتباه هنگام واریز و برداشت است. بعضی صرافی‌ها SOL را روی شبکه‌های دیگر مثل BEP20 هم عرضه می‌کنند که آدرسش شکل دیگری دارد.
برای برداشت SOL به فانتوم یا سولفلر این چهار قدم را رعایت کنید:
- در صفحه برداشت صرافی، شبکه Solana یا SOL را انتخاب کنید.
- آدرس درست را بشناسید: ۳۲ تا ۴۴ کاراکتر حروف و عدد که با 0x شروع نمی‌شود. آدرس شروع‌شده با 0x مال شبکه‌های سازگار با اتریوم است.
- اگر صرافی برای واریز ممو (Memo) یا تگ خواسته، آن را حتما وارد کنید.
- اول یک مبلغ کوچک آزمایشی بفرستید و بعد از رسیدن آن، باقی را منتقل کنید.
همین قاعده برای تتر هم صدق می‌کند. USDT روی این شبکه یک توکن SPL است و فقط باید با شبکه Solana فرستاده شود. جزئیات کامل این موضوع و شش اشتباه رایج را در درس شبکه انتقال ببینید. یادتان باشد کیف پول برای ثبت هر توکن مقدار کمی SOL لازم دارد، پس همیشه چند صدم SOL برای کارمزد در کیف پول نگه دارید.
نکات کلیدی این درس
- سولانا یک بلاکچین لایه ۱ است که آناتولی یاکوونکو طراحی کرد و شبکه اصلی آن از ۲۰۲۰ کار می‌کند.
- اثبات تاریخچه یک ساعت مشترک است و اثبات سهام تعیین می‌کند چه کسی بلاک بسازد.
- هر بلاک حدود ۰٫۴ ثانیه و کارمزد معمول کمتر از یک سنت است.
- شبکه بین ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ چند بار متوقف شد؛ فایردنسر و آلپنگلو برای پایداری و سرعت بیشتر آمده‌اند.
- بازده استیکینگ SOL در ۲۰۲۶ حدود ۵ تا ۷ درصد بوده و برداشت حدود ۲ روز طول می‌کشد.
- هنگام واریز SOL فقط شبکه Solana را انتخاب کنید و اول مبلغ آزمایشی بفرستید.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
سولانا نشان داد یک بلاکچین لایه ۱ می‌تواند تراکنش را در کسری از ثانیه و با کارمزدی کمتر از یک سنت ثبت کند و به همین دلیل بستر محبوب دیفای، میم کوین و پرداخت با استیبل کوین شده است. سابقه قطعی شبکه، نوسان شدید SOL و کلاهبرداری‌های میم کوین هم واقعی‌اند. پیش از استفاده، کیف پول را از منبع رسمی نصب کنید، عبارت بازیابی را امن نگه دارید، هنگام واریز شبکه درست را انتخاب کنید و فقط با بخشی از سرمایه وارد شوید.
سوالات متداول درباره سولانا
۵ سوالفرق سولانا و SOL چیست؟
سولانا نام شبکه بلاکچین است و SOL توکن اصلی آن. در صرافی هم همین توکن SOL خرید و فروش می‌شود.
کارمزد انتقال SOL چقدر است؟
کارمزد پایه ۰٫۰۰۰۰۰۵ SOL برای هر امضاست. با کارمزد اولویت هم هزینه یک انتقال معمولا کمتر از یک سنت می‌شود.
بهترین کیف پول برای SOL کدام است؟
فانتوم و سولفلر رایج‌ترین کیف پول‌های نرم‌افزاری‌اند. برای مبلغ بزرگ، اتصال یکی از آن‌ها به کیف پول سخت‌افزاری امن‌تر است.
آیا استیکینگ SOL ریسک دارد؟
توکن در کیف پول شما می‌ماند، ولی در دوره برداشت حدود ۲ روز نمی‌توانید آن را بفروشید و افت قیمت SOL می‌تواند بیشتر از پاداش استیکینگ باشد.
آیا شبکه سولانا هنوز قطع می‌شود؟
آخرین توقف کامل شبکه در فوریه ۲۰۲۴ رخ داد و از آن زمان تا هنگام نوشتن این درس توقف کاملی گزارش نشده است.
