کسی که اتریوم را استیک می‌کند، سود شبکه را می‌گیرد ولی تا روزی که از صف خروج رد شود، به آن سرمایه دسترسی ندارد. لیکوئید استیکینگ راه‌حلی برای همین مشکل است: اتریوم شما استیک می‌شود و در عوض یک توکن رسید می‌گیرید که هم پاداش استیکینگ (Staking) را جمع می‌کند و هم در بازار و دیفای قابل خرید و فروش است. در این درس سطح پیشرفته، سازوکار این توکن‌ها، فرق توکن ری‌بیس و ارزش‌افزا، دلیل دیپگ در بحران ۲۰۲۲، صف برداشت، استفاده از آن‌ها به عنوان وثیقه و لوپ اهرمی را با مثال عددی می‌بینیم و ریسک هر بخش را حساب می‌کنیم. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
لیکوئید استیکینگ چیست؟
برای فهم لیکوئید استیکینگ باید اعتبارسنج را بشناسید. در شبکه‌های اثبات سهام، اعتبارسنج (Validator) نودی است که با قفل کردن سکه‌های شبکه، بلاک‌ها را تأیید می‌کند و در عوض پاداش می‌گیرد. اگر با این سازوکار آشنا نیستید، اول درس اثبات سهام را بخوانید. در اتریوم هر اعتبارسنج دست‌کم ۳۲ اتر سپرده لازم دارد و راه‌اندازی آن به سخت‌افزار و دانش فنی نیاز دارد.
لیکوئید استیکینگ (Liquid Staking) یعنی سپردن هر مقدار اتر به یک پروتکل که آن را جمع می‌کند، به اعتبارسنج‌ها می‌سپارد و به کاربر یک توکن رسید می‌دهد. به این توکن LST (Liquid Staking Token) یا توکن استیکینگ نقدشونده می‌گویند. توکن LST نشان می‌دهد شما چه سهمی از کل سپرده و پاداش‌های پروتکل دارید.
بزرگ‌ترین پروتکل این حوزه لیدو (Lido) است که توکن stETH را می‌دهد. راکت پول (Rocket Pool) با توکن rETH و چند صرافی بزرگ هم توکن‌های مشابه دارند. در سال ۲۰۲۶ سهم لیدو حدود یک‌چهارم از کل اتر استیک‌شده و نزدیک ۶۰ درصد از بخش لیکوئید استیکینگ است.
توکن LST ادعای مالکیت روی اتر استیک‌شده به‌علاوه پاداش آن است. ارزش آن به سلامت پروتکل و نقدینگی بازار ثانویه بستگی دارد.
لیکوئید استیکینگ چطور کار می‌کند؟
مسیر یک سپرده از لحظه واریز تا گرفتن پاداش چهار مرحله دارد:
- سپرده. کاربر اتر را به قرارداد هوشمند پروتکل می‌فرستد. قرارداد هوشمند برنامه‌ای روی بلاک‌چین است که بدون واسطه و طبق کد خودش اجرا می‌شود.
- واگذاری به اعتبارسنج. پروتکل سپرده‌های کوچک را جمع می‌کند و در بسته‌های ۳۲ اتری یا بزرگ‌تر به اپراتورهای نود (Node Operator) می‌دهد. اپراتور شرکت یا فردی است که سرور اعتبارسنج را اداره می‌کند.
- صدور توکن. پروتکل به نسبت سپرده، توکن LST صادر می‌کند و به کیف پول کاربر می‌فرستد.
- توزیع پاداش. پاداش شبکه هر روز محاسبه می‌شود. پروتکل سهم خودش را برمی‌دارد و بقیه را به ارزش توکن‌ها اضافه می‌کند.
کارمزد رایج حدود ۱۰ درصد از پاداش است که میان پروتکل و اپراتورها تقسیم می‌شود. اگر سود خام شبکه ۳ درصد باشد، دارنده توکن حدود ۲٫۷ درصد خالص می‌گیرد.
تفاوت لیکوئید استیکینگ با استیکینگ معمولی و ری‌استیکینگ
در استیکینگ ارز دیجیتال به روش معمولی، سکه قفل می‌شود و تا زمان خروج کاری با آن نمی‌توان کرد. ری‌استیکینگ یک قدم جلوتر می‌رود و همان سپرده را برای امنیت سرویس‌های دیگر هم گرو می‌گذارد. جدول زیر سه روش را کنار هم نشان می‌دهد:
| ویژگی | استیکینگ معمولی | لیکوئید استیکینگ | ری‌استیکینگ |
|---|---|---|---|
| حداقل سرمایه | ۳۲ اتر برای اعتبارسنج شخصی | هر مقدار | هر مقدار، از طریق پروتکل |
| نقدشوندگی | قفل تا پایان صف خروج | توکن LST قابل فروش | توکن رسید دوم، نقدینگی کمتر |
| منبع سود | پاداش شبکه | پاداش شبکه منهای کارمزد | پاداش شبکه به‌علاوه پاداش سرویس‌ها |
| لایه‌های ریسک | اسلشینگ و خطای فنی خودتان | به‌علاوه قرارداد هوشمند و دیپگ | به‌علاوه اسلشینگ سرویس‌های دیگر |
جزئیات لایه سوم را در درس ری‌استیکینگ ببینید. هر لایه سود را کمی بالا می‌برد و یک ریسک تازه روی ریسک‌های قبلی می‌گذارد.
توکن ری‌بیس و توکن ارزش‌افزا
پروتکل‌ها پاداش را به دو شکل به دارنده توکن می‌رسانند:
- توکن ری‌بیس (Rebasing). تعداد توکن در کیف پول هر روز کمی بیشتر می‌شود و قیمت هر توکن نزدیک یک اتر می‌ماند. stETH این‌طور کار می‌کند. اگر ۱۰ اتر سپرده بگذارید، ۱۰ توکن می‌گیرید و پس از یک سال با سود خالص ۲٫۷ درصد، حدود ۱۰٫۲۷ توکن دارید.
- توکن ارزش‌افزا (Reward-bearing). تعداد توکن ثابت می‌ماند و نرخ تبدیل آن به اتر بالا می‌رود. wstETH که نسخه بسته‌بندی‌شده stETH است و rETH این روش را دارند. اگر نرخ ۱٫۲۵ اتر برای هر توکن باشد، ۱۰ اتر می‌شود ۸ توکن. پس از یک سال نرخ به حدود ۱٫۲۸۴ می‌رسد و همان ۸ توکن حدود ۱۰٫۲۷ اتر ارزش دارد.
در لیکوئید استیکینگ سود هر دو روش یکسان است و تفاوت در سازگاری است. بسیاری از قراردادهای دیفای موجودی متغیر را درست حساب نمی‌کنند، برای همین در استخرهای نقدینگی و پروتکل‌های وام بیشتر نسخه ارزش‌افزا به کار می‌رود.
نرخ تبدیل و دیپگ در بحران ژوئن ۲۰۲۲
هر توکن LST دو قیمت دارد: ارزش واقعی که پروتکل از روی سپرده و پاداش حساب می‌کند و قیمتی که بازار در صرافی‌ها و استخرهای نقدینگی می‌دهد. به فاصله گرفتن قیمت بازار از ارزش واقعی، دیپگ (Depeg) می‌گویند.
در ژوئن ۲۰۲۲ برداشت از استیکینگ اتریوم هنوز ممکن نبود. پس از سقوط ترا در ماه مه، چند وام‌دهنده بزرگ کریپتو که مقدار زیادی stETH داشتند برای پرداخت بدهی مجبور به فروش شدند. استخر نقدینگی اصلی stETH و اتر از تعادل خارج شد و قیمت stETH تا حدود ۰٫۹۴ اتر پایین آمد. یعنی کسی که فوری اتر لازم داشت، حدود ۶ درصد تخفیف می‌داد.
پشتوانه توکن در تمام این مدت کامل بود. فاصله از کمبود خریدار و بسته بودن راه برداشت می‌آمد. پس از ارتقای شاپلا در آوریل ۲۰۲۳ که برداشت را باز کرد، آربیتراژگرها می‌توانستند توکن ارزان بخرند و از پروتکل اتر کامل بگیرند و قیمت به نزدیک یک برگشت.
باز بودن برداشت، دیپگ را کوچک‌تر و کوتاه‌تر می‌کند ولی در یک فروش هیجانی، تخفیف چنددرصدی هنوز ممکن است.
صف برداشت و دو راه خروج از توکن LST
دارنده توکن LST دو راه برای رسیدن به اتر دارد:
- فروش در بازار. توکن را در یک صرافی یا استخر نقدینگی به اتر تبدیل می‌کنید. این کار چند ثانیه طول می‌کشد ولی قیمت ممکن است کمی کمتر از ارزش واقعی باشد.
- درخواست برداشت از پروتکل. توکن را به پروتکل برمی‌گردانید و اتر را به نرخ واقعی می‌گیرید. پروتکل باید اعتبارسنج‌ها را از شبکه خارج کند و این درخواست وارد صف خروج اتریوم می‌شود.
طول صف خروج در لیکوئید استیکینگ و استیکینگ معمولی یکسان است و به تعداد درخواست‌ها بستگی دارد. در روزهای آرام چند روز طول می‌کشد و در دوره‌هایی که اعتبارسنج‌های زیادی هم‌زمان خارج می‌شوند، به چند هفته می‌رسد. هرچه صف طولانی‌تر باشد، تخفیف بازار ثانویه هم معمولاً بیشتر می‌شود، چون کسی که منتظر نمی‌ماند حاضر است ارزان‌تر بفروشد.
کاربرد توکن LST در دیفای
مزیت اصلی لیکوئید استیکینگ این است که سرمایه استیک‌شده بیکار نمی‌ماند. دیفای یعنی مجموعه خدمات مالی روی بلاک‌چین بدون واسطه؛ مقدمه آن را در درس دیفای چیست ببینید. رایج‌ترین کاربردهای توکن LST این‌ها هستند:
- وثیقه وام. توکن را در یک پروتکل وام مثل آوه (Aave) می‌گذارید و استیبل‌کوین یا اتر قرض می‌گیرید، در حالی که سود استیکینگ ادامه دارد.
- استخر نقدینگی. با گذاشتن جفت توکن LST و اتر در یک استخر، به جز سود استیکینگ بخشی از کارمزد معاملات را هم می‌گیرید.
- لوپ اهرمی. با وام اتر و استیک دوباره آن، حجم استیکینگ را چند برابر می‌کنید.
- ری‌استیکینگ. توکن LST را برای امنیت سرویس‌های دیگر گرو می‌گذارید و پاداش اضافه می‌گیرید.
پروتکل‌های وام برای دارایی‌های هم‌بسته مثل توکن LST و اتر معمولاً حالت ویژه‌ای دارند که سقف وام را تا ۹۰ درصد ارزش وثیقه یا بیشتر بالا می‌برد. همین عدد بالا، لوپ را جذاب و خطرناک می‌کند.
لوپ با توکن LST و ریسک لیکوئید شدن
لوپ (Looping) یعنی تکرار چرخه «وثیقه گذاشتن، وام گرفتن اتر، استیک دوباره». هدف این است که سود استیکینگ از بهره وام بیشتر باشد و این فاصله با اهرم بزرگ شود.
دو عامل این معامله را خراب می‌کند. اول، بالا رفتن بهره وام اتر. وقتی تقاضای وام اتر زیاد شود، بهره ممکن است از سود استیکینگ بیشتر شود و لوپ ضررده شود. دوم، افت نرخ توکن LST نسبت به اتر. بدهی شما به اتر است و وثیقه به توکن LST؛ اگر قیمت توکن پایین بیاید، نسبت بدهی به وثیقه بالا می‌رود و پروتکل وثیقه را با جریمه می‌فروشد. سازوکار این فروش اجباری را در درس لیکوئید شدن در کریپتو ببینید.
بعضی پروتکل‌های وام قیمت توکن را از نرخ داخلی پروتکل استیکینگ می‌خوانند و بعضی از قیمت بازار. در حالت دوم، یک دیپگ کوتاه هم می‌تواند موجی از لیکوئید شدن بسازد و فروش اجباری خودش دیپگ را عمیق‌تر کند.
مثال عددی لیکوئید استیکینگ و یک لوپ سه‌دوره
بخش اول، استیکینگ ساده. ۱۰ اتر را با سود خام ۳ درصد و کارمزد ۱۰ درصد استیک می‌کنید. سود خالص سالانه ۲٫۷ درصد یعنی ۰٫۲۷ اتر است.
بخش دوم، لوپ. برای ساده شدن حساب، سود توکن را ۳ درصد، سقف هر وام را ۷۵ درصد ارزش وثیقه و آستانه لیکوئید را ۸۰ درصد می‌گیریم:
- ۱۰ اتر توکن LST وثیقه می‌گذارید و ۷٫۵ اتر قرض می‌گیرید و استیک می‌کنید.
- ۷٫۵ توکن تازه را وثیقه می‌کنید و ۵٫۶۲۵ اتر دیگر قرض می‌گیرید.
- در دور سوم ۴٫۲۲ اتر دیگر قرض و استیک می‌شود.
در پایان حدود ۲۷٫۳ اتر وثیقه و ۱۷٫۳ اتر بدهی دارید، یعنی اهرم حدود ۲٫۷ برابر. اگر بهره وام ۲٫۵ درصد باشد، سود وثیقه ۰٫۸۲ اتر و هزینه بدهی ۰٫۴۳ اتر است و ۰٫۳۹ اتر خالص می‌ماند؛ حدود ۳٫۹ درصد روی ۱۰ اتر اولیه. اگر بهره به ۳٫۵ درصد برسد، هزینه بدهی ۰٫۶۱ اتر می‌شود و سود خالص به ۲٫۱ درصد می‌رسد، یعنی کمتر از استیکینگ ساده.
قیمت لیکوئید شدن از این رابطه به دست می‌آید: بدهی تقسیم بر وثیقه ضرب در آستانه، یعنی ۱۷٫۳ تقسیم بر ۲۷٫۳ ضرب در ۰٫۸ که حدود ۰٫۷۹ اتر می‌شود. پس این لوپ تا افت ۲۱ درصدی نرخ توکن دوام می‌آورد. حالا لوپ تهاجمی با سقف وام ۹۰ درصد و آستانه ۹۳ درصد را در نظر بگیرید که اهرم ۸ برابر می‌سازد: ۸۰ اتر وثیقه و ۷۰ اتر بدهی. قیمت لیکوئید این لوپ حدود ۰٫۹۴ اتر است، یعنی دقیقاً همان دیپگ ژوئن ۲۰۲۲ کل سرمایه را از بین می‌برد.
ریسک‌های لیکوئید استیکینگ
- ریسک قرارداد هوشمند. کل سپرده‌ها در کد پروتکل نگهداری می‌شوند. یک باگ یا حمله می‌تواند بخشی از آن‌ها را از بین ببرد.
- اسلشینگ (Slashing). اگر اپراتور نود قانون شبکه را بشکند، مثلاً با یک کلید دو بلاک متفاوت امضا کند، شبکه بخشی از سپرده را جریمه می‌کند. پروتکل‌های بزرگ این ضرر را میان همه دارندگان پخش می‌کنند.
- دیپگ. در فروش هیجانی، قیمت بازار توکن زیر ارزش واقعی می‌رود و کسی که مجبور به فروش است ضرر می‌کند.
- صف برداشت. خروج به نرخ واقعی ممکن است چند هفته طول بکشد.
- تمرکز. اگر یک پروتکل بیش از یک‌سوم کل استیکینگ را در اختیار بگیرد، اپراتورهای آن در صورت هماهنگی می‌توانند نهایی شدن بلاک‌ها را متوقف کنند. این نگرانی برای کل شبکه اتریوم مطرح است.
- لیکوئید شدن. در لوپ اهرمی، یک افت کوچک نرخ توکن یا جهش بهره وام می‌تواند وثیقه را به فروش اجباری بکشاند.
نکات کلیدی این درس
- لیکوئید استیکینگ اتر را استیک می‌کند و یک توکن رسید قابل معامله به نام LST می‌دهد.
- کارمزد رایج حدود ۱۰ درصد از پاداش است؛ سود خام ۳ درصد حدود ۲٫۷ درصد خالص می‌شود.
- توکن ری‌بیس تعداد را بالا می‌برد و توکن ارزش‌افزا نرخ تبدیل را؛ سود هر دو یکسان است.
- در ژوئن ۲۰۲۲ قیمت stETH تا حدود ۰٫۹۴ اتر پایین آمد، در حالی که پشتوانه آن کامل بود.
- لوپ اهرمی سود را بالا می‌برد ولی با بالا رفتن بهره یا افت نرخ توکن، به ضرر یا لیکوئید شدن می‌رسد.
- تمرکز سهم بزرگ در یک پروتکل، ریسکی برای کل شبکه اتریوم است.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری می‌سنجیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
لیکوئید استیکینگ مشکل قفل شدن سرمایه در استیکینگ اتریوم را حل می‌کند و به هر کسی با هر مقدار سرمایه اجازه می‌دهد پاداش شبکه را بگیرد. توکن LST در دیفای کاربرد گسترده‌ای دارد ولی هر استفاده تازه یک لایه ریسک اضافه می‌کند. اگر فقط به دنبال سود استیکینگ هستید، نگه داشتن ساده توکن یک پروتکل باسابقه کافی است. اگر سراغ لوپ می‌روید، پیش از شروع قیمت لیکوئید را حساب کنید، بهره وام را زیر نظر بگیرید و فاصله‌ای بیشتر از بدترین دیپگ تاریخی نگه دارید.
سوالات متداول درباره لیکوئید استیکینگ
۵ سوالسود لیکوئید استیکینگ اتریوم چند درصد است؟
در سال ۲۰۲۶ سود خام استیکینگ اتریوم حدود ۲٫۵ تا ۳ درصد در سال است. پس از کارمزد پروتکل، دارنده توکن LST معمولاً کمی کمتر از این عدد می‌گیرد.
آیا توکن LST همیشه برابر یک اتر است؟
ارزش واقعی آن برابر یا بیشتر از سپرده است، ولی قیمت بازار ممکن است در بحران چند درصد پایین‌تر برود، مثل ژوئن ۲۰۲۲ که stETH تا حدود ۰٫۹۴ اتر معامله شد.
فرق stETH و wstETH چیست؟
stETH توکن ری‌بیس است و تعداد آن در کیف پول بالا می‌رود. wstETH نسخه بسته‌بندی‌شده آن است که تعدادش ثابت می‌ماند و نرخ تبدیلش به اتر زیاد می‌شود. برای دیفای معمولاً wstETH به کار می‌رود.
برداشت از لیکوئید استیکینگ چقدر طول می‌کشد؟
فروش توکن در بازار چند ثانیه طول می‌کشد. برداشت مستقیم از پروتکل به طول صف خروج اتریوم بستگی دارد و از چند روز تا چند هفته متغیر است.
لوپ با توکن LST امن است؟
لوپ با اهرم کم و فاصله زیاد از قیمت لیکوئید ریسک قابل کنترلی دارد. لوپ با اهرم ۸ برابر یا بیشتر با یک دیپگ ۶ درصدی کل سرمایه را از دست می‌دهد.
