زیلیکا چیست؟ | ارز ZIL، شاردینگ و کوچ به لایه ۲ اتریوم

صف طولانی یک بانک را تصور کنید که فقط یک باجه دارد. اگر چند باجه باز شود و هر کدام بخشی از مشتری‌ها را راه بیندازد، صف خیلی زودتر کوتاه می‌شود. زیلیکا با همین ایده ساخته شد: شبکه را به چند بخش کوچک‌تر تقسیم کرد تا تراکنش‌ها هم‌زمان پردازش شوند. این پروژه در سال‌های بعد چند بار مسیرش را عوض کرد و در آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که به یک لایه ۲ اتریوم برای موسسات مالی تبدیل می‌شود. در این درس از سازنده و فناوری تا توکنومیکس، اتفاق‌های امنیتی و ریسک‌های ZIL را با داده‌های آبان ۱۴۰۵ مرور می‌کنیم. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

زیلیکا چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

زیلیکا (Zilliqa) یک بلاکچین عمومی است که توکن اصلی آن ZIL نام دارد. بلاکچین دفتر حسابی است که نسخه یکسانی از آن روی کامپیوترهای زیادی نگه داشته می‌شود. اگر این مفهوم برایتان تازه است، اول درس ارز دیجیتال چیست را بخوانید.

در سال ۲۰۱۷ شبکه‌هایی مثل بیت کوین و اتریوم فقط چند تراکنش در ثانیه را پردازش می‌کردند و در شلوغی، کارمزدها بالا می‌رفت. تیم این پروژه برای حل همین مشکل از شاردینگ (Sharding) استفاده کرد. شاردینگ یعنی تقسیم شبکه به گروه‌های کوچک‌تر که هر گروه بخشی از تراکنش‌ها را جدا پردازش می‌کند. شبکه اصلی در ژانویه ۲۰۱۹ راه افتاد و خود پروژه آن را اولین بلاکچین عمومی با شاردینگ فعال معرفی کرد.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

زیلیکا از شاردینگ شروع کرد، در سال ۲۰۲۵ به اثبات سهام رسید و در نوامبر ۲۰۲۶ تصمیم گرفت به یک لایه ۲ اتریوم برای موسسات تبدیل شود.

سازنده زیلیکا کیست و زیلیکا مال کجاست؟

این پروژه در سال ۲۰۱۷ از دل تحقیقات دانشگاه ملی سنگاپور (NUS) بیرون آمد. شینشو دونگ (Xinshu Dong) اولین مدیرعامل بود، امریت کومار (Amrit Kumar) مسئول بخش پژوهش شد و پراتیک ساکسنا (Prateek Saxena)، استاد همان دانشگاه، از طراحان ایده شاردینگ آن بود. توکن ZIL اول به شکل یک توکن روی اتریوم فروخته شد و در سال ۲۰۲۰ به شبکه اصلی خود پروژه منتقل شد.

شرکت پشتیبان پروژه Zilliqa Group Pte. Ltd. است که در سنگاپور ثبت شده است. پس جواب کوتاه پرسش «زیلیکا مال کجاست» سنگاپور است. از سال ۲۰۲۶ همکاری نزدیکی هم با شبکه اعتماد و یکپارچگی لیختن‌اشتاین (LTIN) شکل گرفته که بخش عمده آن متعلق به شرکت دولتی مخابرات لیختن‌اشتاین است.

شبکه زیلیکا چطور کار می‌کند؟

نسخه اول این شبکه ترکیبی از دو روش بود. ماینرها با اثبات کار فقط هویت خود را ثابت می‌کردند و توافق روی بلاک‌ها با روش pBFT انجام می‌شد. زبان قرارداد هوشمند اختصاصی آن هم اسکیلا (Scilla) نام داشت که برای کاهش باگ طراحی شده بود.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

در ژوئن ۲۰۲۵ ارتقای بزرگ Zilliqa 2.0 روی شبکه اصلی اجرا شد. ماینینگ و شاردینگ کنار رفت و شبکه به اثبات سهام با الگوریتم Pipelined Fast-HotStuff رسید. در این روش گروهی از اعتبارسنج‌ها با سپردن ZIL بلاک‌ها را تایید می‌کنند. ارتقای جدید سازگاری کامل با ماشین مجازی اتریوم (EVM) را هم آورد، یعنی برنامه‌های اتریومی بدون تغییر زیاد روی این شبکه اجرا می‌شوند.

اکسپلورر Blockscout این شبکه در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ میانگین زمان هر بلاک را حدود ۱ ثانیه و تعداد کل آدرس‌ها را بیش از ۳۲ میلیون نشان می‌داد. همین صفحه تعداد تراکنش روزانه را فقط ۹۲ ثبت کرده بود که نشان می‌دهد شبکه با وجود سرعت بالا، استفاده کمی دارد.

کوچ به لایه ۲ اتریوم

در ۴ نوامبر ۲۰۲۶ تیم پروژه اعلام کرد که بعد از ۹ سال اجرای بلاکچین مستقل، به یک لایه ۲ روی اتریوم با نام Zilliqa Institutional Layer تبدیل می‌شود. در این شبکه فقط کیف پول‌هایی می‌توانند تراکنش انجام دهند که هویت حقوقی آن‌ها با شناسه vLEI تایید شده باشد. ترتیب تراکنش‌ها را LTIN انجام می‌دهد و تسویه نهایی روی اتریوم ثبت می‌شود. طبق سایت رسمی، ZIL تنها توکن پروژه می‌ماند، ولی جزئیات فنی و زمان مهاجرت هنوز منتشر نشده است.

کاربردهای ارز زیلیکا

توکن ZIL در شبکه فعلی چند نقش دارد:

1. کارمزد تراکنش: کارمزد هر انتقال یا اجرای قرارداد هوشمند با ZIL پرداخت می‌شود.
2. استیکینگ (Staking): دارندگان توکن آن را به اعتبارسنج‌ها می‌سپارند و در امنیت شبکه سهیم می‌شوند.
3. برنامه‌های غیرمتمرکز: صرافی‌های غیرمتمرکز و پروژه‌های دیفای کوچکی روی این شبکه فعال‌اند.
4. بازار نهادی: برنامه آینده پروژه، ثبت دارایی‌های واقعی و معامله بین موسسات تاییدشده است.

نقش دقیق توکن در لایه ۲ تازه هنوز اعلام نشده و این موضوع برای دارندگان ZIL مهم‌ترین پرسش باز است. تا انتشار جزئیات، کاربردهای بالا فقط وضعیت فعلی شبکه را نشان می‌دهند.

توکنومیکس زیلیکا

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

توکنومیکس (Tokenomics) یعنی قواعدی که تعیین می‌کند یک توکن چطور ساخته و پخش می‌شود. عرضه ZIL این ویژگی‌ها را دارد:

• سقف عرضه: ۲۱ میلیارد ZIL و بیشتر از آن ساخته نمی‌شود.
• توزیع اولیه: حدود ۳۰ درصد به فروش اولیه و جامعه، ۴۰ درصد به پاداش شبکه و ۳۰ درصد به شرکت سازنده و تیم رسید.
• پاداش شبکه: سهم ۴۰ درصدی پاداش، اول برای ماینرها بود و بعد از ارتقای ۲۰۲۵ به اعتبارسنج‌ها و استیک‌کنندگان می‌رسد.
• در گردش: سایت‌های داده بازار در سال ۲۰۲۶ عرضه در گردش را حدود ۱۹٫۵ میلیارد ZIL نشان می‌دهند، یعنی بیش از ۹۰ درصد سقف.
• کاهش تورم: در سال ۲۰۲۳ تیم پروژه سود استیکینگ را از حدود ۱۳ درصد به حدود ۸ درصد پایین آورد تا تورم کم شود.

بیشتر سقف ۲۱ میلیاردی ZIL ساخته شده و فشار تورمی آن در مقایسه با سال‌های اول کمتر است.

آیا زیلیکا کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده

این پروژه سابقه‌ای طولانی دارد، ولی در دو سال اخیر چند اتفاق امنیتی، تغییر مدیریت و افت شدید فعالیت را پشت سر گذاشته است. داده‌های اصلی برای سنجش اعتبار آن این‌هاست:

• سابقه: شبکه از ژانویه ۲۰۱۹ کار می‌کند و کد آن متن‌باز است.
• حمله به پل X-Bridge در اوایل ۲۰۲۵: پل ارتباطی شبکه با بلاکچین‌های دیگر آسیب دید و مدتی بعد مدیرعامل وقت کنار رفت.
• نقص کیف پول لجر در ۲۰۲۶: یک نقص در اپلیکیشن این شبکه روی کیف پول لجر مورد سوءاستفاده قرار گرفت. تیم در تابستان ۲۰۲۶ تراکنش‌های قدیمی را غیرفعال کرد و ابزاری برای انتقال حساب‌های zil1 به حساب‌های 0x ساخت.
• حمله اکتبر ۲۰۲۶: پل X-Bridge و چند قرارداد توکن ZRC-2 دوباره هدف حمله قرار گرفتند. طبق اعلام تیم، ZIL بومی و شبکه EVM آسیب ندیدند و پل تا اطلاع بعدی متوقف شد.
• وضعیت حقوقی: کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) پرونده‌ای علیه ZIL باز نکرده و ETF مستقیمی هم برای آن وجود ندارد.

کلاهبرداری با نام این پروژه هم رایج است: سایت‌های جعلی مهاجرت توکن، ایردراپ تقلبی و پیام‌هایی که عبارت بازیابی کیف پول را می‌خواهند. فقط از لینک‌های سایت رسمی استفاده کنید و الگوهای رایج را در درس کلاهبرداری رمزارز بخوانید.

آینده زیلیکا؛ عوامل اثرگذار

هیچ‌کس نمی‌تواند قیمت آینده ZIL را با اطمینان بگوید و ما هم عددی پیش‌بینی نمی‌کنیم. عواملی که مسیر آینده زیلیکا را شکل می‌دهند قابل دنبال کردن‌اند:

1. جزئیات مهاجرت: اینکه ZIL در لایه ۲ چه نقشی می‌گیرد و دارندگان فعلی چطور منتقل می‌شوند.
2. جذب موسسات: تعداد شرکت‌ها و صندوق‌هایی که با شناسه vLEI وارد شبکه تازه می‌شوند.
3. جبران خسارت: نحوه رسیدگی به کاربرانی که در حمله‌های ۲۰۲۶ آسیب دیدند روی اعتماد جامعه اثر دارد.
4. بازارهای معاملاتی: حذف جفت‌ارزها در صرافی‌های بزرگ نقدشوندگی را کم می‌کند.
5. چرخه بازار: آلت کوین‌ها معمولا هم‌جهت با کل بازار حرکت می‌کنند که در درس چرخه بازار کریپتو توضیح داده شده است.

برای دنبال کردن روند کوتاه‌مدت بازار، تحلیل روزانه ارز دیجیتال را ببینید.

خرید زیلیکا از کجا؟

ZIL را می‌توانید در صرافی‌های ایرانی مثل صرافی نوبیتکس و صرافی والکس با تومان یا تتر پیدا کنید. صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین هم بازار ZIL با تتر دارند، هرچند بایننس جفت ZIL با بیت کوین را حذف کرده است. بعضی صرافی‌های خارجی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند و ممکن است حساب را مسدود کنند.

فهرست کامل را در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال ببینید و مراحل کلی را در راهنمای خرید ارز دیجیتال بخوانید. نمودار و تغییرات لحظه‌ای را هم در صفحه قیمت زیلیکا دنبال کنید.

پیش از برداشت، شبکه انتقال را با دقت انتخاب کنید. بعد از ارتقای ۲۰۲۵ بعضی صرافی‌ها آدرس 0x و بعضی آدرس zil1 می‌پذیرند و انتخاب اشتباه ممکن است دارایی را گم کند. جزئیات را در درس شبکه انتقال ببینید.

کیف پول و استیکینگ زیلیکا

بعد از ارتقای ۲۰۲۵ هر کیف پول سازگار با EVM مثل متامسک می‌تواند ZIL را روی شبکه EVM آن نگه دارد. دارندگان حساب‌های قدیمی zil1 باید با ابزار رسمی مهاجرت، موجودی خود را به یک حساب 0x منتقل کنند. اصول نگهداری را در درس کیف پول ارز دیجیتال بخوانید.

این شبکه استیکینگ بومی دارد. از درگاه رسمی استیکینگ می‌شود ZIL را به اعتبارسنج‌ها سپرد، چه به شکل معمولی که اصل پول قفل می‌ماند و چه به شکل نقدشونده که در ازای آن توکن رسید دریافت می‌کنید. با اعلام کوچ به لایه ۲، آینده استیکینگ هم به جزئیاتی بستگی دارد که هنوز منتشر نشده است.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری روی زیلیکا

• ابهام مهاجرت: نقش ZIL در لایه ۲ تازه و زمان‌بندی انتقال هنوز روشن نیست.
• سابقه امنیتی: سه اتفاق امنیتی در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ اعتماد کاربران را کاهش داده است.
• فعالیت کم: تراکنش روزانه شبکه بسیار پایین است و پروژه‌های فعال کمی دارد.
• نقدشوندگی: حذف جفت‌ارزها در صرافی‌های بزرگ خرید و فروش را سخت‌تر می‌کند.
• نوسان شدید: ZIL فاصله بسیار زیادی تا سقف تاریخی سال ۲۰۲۱ دارد و افت‌های عمیقی داشته است.

فقط مبلغی را وارد بازار کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.

تفاوت زیلیکا و اتریوم

زیلیکا در ابتدا رقیب سریع‌تر اتریوم معرفی می‌شد و حالا قرار است خودش روی اتریوم اجرا شود. اتریوم بزرگ‌ترین شبکه قرارداد هوشمند است و هزاران پروژه فعال دارد. ZIL با بلاک‌های سریع‌تر و کارمزد کمتر شروع کرد، ولی نتوانست کاربران و برنامه‌نویس‌های کافی جذب کند.

برای آشنایی بیشتر با شبکه میزبان آینده این پروژه، درس اتریوم چیست را بخوانید. فهرست همه درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.

نکات کلیدی این درس

• پروژه در سال ۲۰۱۷ در سنگاپور و با پژوهشگران دانشگاه ملی سنگاپور شروع شد.
• این شبکه با شاردینگ آغاز کرد و از ژوئن ۲۰۲۵ با اثبات سهام و سازگاری EVM کار می‌کند.
• سقف عرضه ZIL ۲۱ میلیارد است و بیش از ۹۰ درصد آن در گردش است.
• در سال ۲۰۲۶ پل X-Bridge آسیب دید و از یک نقص در اپلیکیشن لجر سوءاستفاده شد.
• پروژه در نوامبر ۲۰۲۶ کوچ به لایه ۲ اتریوم برای موسسات را اعلام کرد.

جمع‌بندی

این شبکه یکی از اولین پروژه‌هایی بود که شاردینگ را روی شبکه اصلی اجرا کرد و بعدها با ارتقای ۲۰۲۵ به اثبات سهام و EVM رسید. فعالیت کم، اتفاق‌های امنیتی و تصمیم تازه برای تبدیل شدن به لایه ۲ اتریوم، این پروژه را در مرحله‌ای پرابهام قرار داده است. پیش از هر تصمیمی، اطلاعیه‌های رسمی درباره مهاجرت را دنبال کنید. وضعیت زنده شبکه را در اکسپلورر زیلیکا و خبرهای پروژه را در سایت رسمی زیلیکا ببینید.