راگ پال چیست؟ | ۳ نوع کلاهبرداری و ۷ نشانه پیش از خرید توکن

قیمت یک توکن تازه در چند روز ده برابر می‌شود، گروه تلگرامی آن هر ساعت شلوغ‌تر می‌شود و بعد در یک دقیقه نمودار به صفر می‌رسد. اسم این اتفاق راگ پال است، یعنی کلاهبرداری خروجی که در آن سازنده‌ی یک پروژه‌ی کریپتو پول خریداران را برمی‌دارد و پروژه را رها می‌کند. در این درس سازوکار، انواع، یک مثال عددی، پرونده‌های مشهور و هفت نشانه‌ی هشدار پیش از خرید توکن را می‌بینید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

راگ پال چیست؟

راگ پال (Rug Pull) به معنای «کشیدن فرش از زیر پا» است. در بازار ارز دیجیتال به کلاهبرداری‌ای گفته می‌شود که در آن تیم سازنده یک توکن را تبلیغ می‌کند، سرمایه‌ی خریداران را جمع می‌کند و بعد با برداشتن پول، فروختن یکجای سهم خود یا بستن امکان فروش، ارزش توکن را تقریبا به صفر می‌رساند.

راگ پال بیشتر در صرافی‌های غیرمتمرکز رخ می‌دهد. صرافی غیرمتمرکز (DEX) بازاری است که بدون واسطه و با قرارداد هوشمند کار می‌کند و هر کسی می‌تواند بدون اجازه در آن توکن تازه لیست کند. همین آزادی، ساخت یک توکن تقلبی را به کاری چنددقیقه‌ای با هزینه‌ی چند دلار تبدیل کرده است. تفاوت این صرافی‌ها با صرافی‌های معمولی را در درس صرافی متمرکز و غیرمتمرکز ببینید.

کسی که توکن را ساخته همان کسی است که می‌تواند پول خریداران را بردارد. پس اعتماد به سازنده مهم‌ترین ریسک هر توکن تازه است.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

طبق برآورد شرکت‌های تحلیل بلاکچین، فقط در سال ۲۰۲۱ حدود ۲٫۸ میلیارد دلار از راه راگ پال از دست سرمایه‌گذاران رفت؛ بیش از یک‌سوم درآمد کل کلاهبرداری‌های کریپتو در آن سال. با رواج میم کوین‌ها و سکوهایی که ساخت توکن را با چند کلیک ممکن می‌کنند، تعداد این پرونده‌ها بالا ماند.

راگ پال چطور اتفاق می‌افتد؛ نقش استخر نقدینگی

در صرافی غیرمتمرکز دفتر سفارش وجود ندارد. معامله با یک استخر نقدینگی (Liquidity Pool) انجام می‌شود؛ صندوقی که دو دارایی، مثلا توکن تازه و اتر، را کنار هم نگه می‌دارد. خریدار اتر به استخر واریز می‌کند و توکن می‌گیرد و فروشنده برعکس عمل می‌کند. قیمت را نسبت این دو دارایی تعیین می‌کند. جزئیات این مدل را در درس بازارساز خودکار بخوانید.

سازنده‌ای که استخر را می‌سازد، در ازای دارایی‌هایی که واریز کرده توکنی به نام LP Token می‌گیرد. این توکن سند سهم او از استخر است و هر وقت بخواهد می‌تواند با آن سهمش را از هر دو دارایی پس بگیرد. اگر سازنده تنها تامین‌کننده‌ی نقدینگی باشد، تمام استخر در اختیار اوست.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

1. ساخت توکن: سازنده توکن را می‌سازد و بخش بزرگی از عرضه را نگه می‌دارد.
2. ساخت استخر: توکن را با اتر یا تتر در یک صرافی غیرمتمرکز جفت می‌کند.
3. تبلیغ و ورود خریداران: با وعده‌ی رشد سریع، خریداران اتر وارد استخر می‌کنند و قیمت چند برابر می‌شود.
4. برداشت: سازنده با LP Token کل استخر را خالی می‌کند یا سهم بزرگ خود را یکجا می‌فروشد.

سه نوع راگ پال: سخت، نرم و کشیدن نقدینگی

نتیجه‌ی همه‌ی انواع راگ پال یکی است، ولی روش و سرعت اجرا فرق دارد و همین تفاوت راه تشخیص را تعیین می‌کند.

نوع سخت (Hard Rug): سازنده از اول کد مخرب در قرارداد هوشمند توکن می‌گذارد؛ کدی که به او اجازه می‌دهد توکن تازه بسازد، فروش را برای دیگران ببندد یا مالیات فروش را تا ۱۰۰ درصد بالا ببرد. قرارداد هوشمند برنامه‌ای است که روی بلاکچین اجرا می‌شود و رفتارش را همان کد نوشته‌شده تعیین می‌کند؛ توضیح کامل آن در درس قرارداد هوشمند آمده است.

کشیدن نقدینگی (Liquidity Pull): سازنده نقدینگی استخر را برمی‌دارد. توکن در کیف پول خریداران می‌ماند، ولی طرف مقابلی برای فروش آن وجود ندارد و قیمت در چند دقیقه به نزدیک صفر می‌رسد.

نوع نرم (Soft Rug): تیم سهم خود را در چند هفته آرام می‌فروشد، کم‌کم از شبکه‌های اجتماعی کنار می‌رود و پروژه را رها می‌کند. اثبات نیت کلاهبرداری در این نوع سخت‌تر است.

نسخه‌ی متمرکز همین کلاهبرداری را خروج پلتفرم (Exit Scam) می‌نامند: صرافی یا طرح سرمایه‌گذاری برداشت کاربران را می‌بندد و مدیرانش ناپدید می‌شوند.

مثال عددی: کشیدن نقدینگی از یک استخر

استخرهای رایج با فرمول حاصل‌ضرب ثابت کار می‌کنند، یعنی حاصل‌ضرب مقدار دو دارایی ثابت می‌ماند. اعداد مثال زیر فرضی‌اند.

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

قدم اول: ساخت استخر. سازنده ۵۰ اتر و ۵ میلیون توکن در استخر می‌گذارد. قیمت هر توکن ۰٫۰۰۰۰۱ اتر است و همه‌ی LP Tokenها را سازنده در اختیار دارد.

قدم دوم: خرید کاربران. بعد از چند روز تبلیغ، خریداران روی هم ۱۵۰ اتر وارد استخر می‌کنند. حالا استخر ۲۰۰ اتر و ۱٫۲۵ میلیون توکن دارد و قیمت هر توکن به ۰٫۰۰۰۱۶ اتر رسیده، یعنی ۱۶ برابر. خریداران ۳٫۷۵ میلیون توکن دارند و روی کاغذ سود بزرگی می‌بینند.

قدم سوم: برداشت. سازنده با LP Token همه‌ی ۲۰۰ اتر و ۱٫۲۵ میلیون توکن را بیرون می‌کشد. سود او ۱۵۰ اتر است و تمام این مبلغ پول خریداران بود. توکن‌های خریداران در کیف پولشان می‌ماند، ولی استخری برای فروش آن‌ها وجود ندارد.

سودی که روی صفحه‌ی کیف پول می‌بینید فقط وقتی واقعی است که استخر کافی برای فروش آن وجود داشته باشد.

هانی‌پات؛ توکنی که فقط خریدنی است

هانی‌پات (Honeypot) رایج‌ترین شکل نوع سخت است. قرارداد هوشمند خرید را برای همه آزاد می‌گذارد و فروش را فقط برای کیف پول‌های سازنده ممکن می‌کند. چون هیچ خریداری نمی‌تواند بفروشد، نمودار فقط بالا می‌رود و همین نمودار سبز خریداران تازه را جذب می‌کند.

نسخه‌ی پنهان‌تر آن مالیات قابل تغییر است. در روزهای اول مالیات فروش ۵ درصد است و بعد سازنده با یک تراکنش آن را به ۹۹ درصد می‌رساند. اگر در کد قرارداد تابعی برای تغییر مالیات، ساخت توکن تازه یا لیست سیاه کیف پول‌ها هست و مالکیت قرارداد هنوز دست سازنده است، ریسک توکن بالاست.

راگ پال‌های مشهور از ۲۰۲۱ تا امروز

توکن اسکوئید (SQUID): این توکن در پاییز ۲۰۲۱ با استفاده از شهرت یک سریال پرطرفدار عرضه شد و قیمتش در چند روز از کمتر از یک سنت به بیش از ۲۸۰۰ دلار رسید، در حالی که خریداران نمی‌توانستند بفروشند. اول نوامبر سازندگان حدود ۳٫۳ میلیون دلار را برداشتند و قیمت در چند دقیقه به نزدیک صفر رسید.

انوبیس دائو (AnubisDAO): در اکتبر ۲۰۲۱ این پروژه در کمتر از یک روز حدود ۱۳ هزار اتر، نزدیک ۶۰ میلیون دلار، جمع کرد و چند ساعت بعد کل مبلغ به کیف پول دیگری منتقل شد. پروژه حتی سایت کامل نداشت.

کلکسیون Frosties: در ژانویه ۲۰۲۲ سازندگان این مجموعه‌ی NFT، یعنی توکن‌هایی که هر واحدشان یکتاست، پس از فروش کامل، حدود ۱٫۱ میلیون دلار را برداشتند و حساب‌های پروژه را بستند. دو ماه بعد دو نفر از آن‌ها در آمریکا بازداشت شدند و این یکی از اولین پرونده‌های کیفری این کلاهبرداری در بازار NFT بود.

تفاوت راگ پال با پامپ و دامپ

راگ پال و پامپ و دامپ هر دو با تبلیغ و بالا بردن قیمت شروع می‌شوند و با ضرر خریداران تمام می‌شوند. فرق آن‌ها در عامل و پایان ماجراست.

در پامپ و دامپ ممکن است سازنده‌ی پروژه از ماجرا خبر نداشته باشد؛ در راگ پال، سازنده خودش طراح نقشه است.

هفت نشانه راگ پال پیش از خرید توکن

هیچ نشانه‌ای به‌تنهایی ثابت نمی‌کند پروژه‌ای کلاهبرداری است، ولی هر چه تعداد نشانه‌ها بیشتر باشد، ریسک بالاتر است.

1. نقدینگی قفل نشده است. قفل نقدینگی یعنی LP Token در یک قرارداد زمان‌دار گذاشته شود تا سازنده تا تاریخ مشخصی نتواند آن را بردارد. قفل چندروزه تقریبا بی‌اثر است.
2. مالکیت قرارداد فعال است. اگر مالک هنوز می‌تواند توکن تازه بسازد، معامله را متوقف کند یا مالیات را تغییر دهد، ریسک نوع سخت وجود دارد.
3. فروش ممکن نیست یا مالیات فروش بالاست. اگر در صفحه‌ی معاملات فقط تراکنش خرید می‌بینید یا مالیات فروش بالای ۱۰ درصد است، احتمال هانی‌پات زیاد است.
4. عرضه در چند کیف پول متمرکز است. اگر ده کیف پول اول، به جز استخر و قرارداد قفل، بیش از نیمی از عرضه را دارند، چند نفر می‌توانند با یک فروش قیمت را از بین ببرند.
5. تیم ناشناس است و کد قرارداد تایید نشده. بدون ممیزی امنیتی و کد منتشرشده، هیچ کس نمی‌تواند رفتار قرارداد را بررسی کند.
6. وعده‌ی سود عجیب و تبلیغ هیجانی. شمارش معکوس، وعده‌ی صد برابر شدن و فشار برای خرید فوری از الگوهای ثابت این پرونده‌هاست.
7. پروژه بسیار تازه است. سایت چندروزه، وایت پیپر کپی‌شده و گروه تلگرامی که پرسش‌های انتقادی را پاک می‌کند، نشانه‌های جدی هشدارند.

سه نشانه یا بیشتر در یک توکن یعنی ریسک بسیار بالا، حتی اگر نمودار قیمت سبز باشد.

پنج قدم بررسی توکن تازه در بلاک اکسپلورر

بیشتر نشانه‌های بالا را در چند دقیقه و بدون هزینه می‌توانید بررسی کنید. ابزار اصلی بلاک اکسپلورر است؛ سایتی که همه‌ی تراکنش‌ها و قراردادهای یک بلاکچین را نمایش می‌دهد. روش کار با آن در درس بلاک اکسپلورر آمده است.

1. آدرس قرارداد را از منبع رسمی پروژه بگیرید و جست‌وجو کنید. توکن‌های تقلبی با نام و نماد مشابه زیادند.
2. تب کد قرارداد را باز کنید. تیک تایید کد (Verified) باید وجود داشته باشد. توابعی مثل mint، pause، blacklist یا setFee نشان می‌دهند مالک چه اختیاراتی دارد.
3. وضعیت مالکیت را ببینید. اگر مالکیت به آدرس صفر منتقل شده باشد (Renounced)، کسی نمی‌تواند توابع مدیریتی را اجرا کند.
4. تب دارندگان توکن را بررسی کنید. سهم ده کیف پول اول و جای LP Token را ببینید؛ LP Token باید در یک قرارداد قفل یا آدرس سوزانده‌شده باشد.
5. یک خرید و فروش آزمایشی با مبلغ خیلی کم انجام دهید. اگر فروش انجام نشد یا مبلغ دریافتی بسیار کمتر از انتظار بود، توکن را کنار بگذارید.

قفل نقدینگی و لغو مالکیت تا کجا امنیت می‌دهند

قفل نقدینگی و لغو مالکیت دو نشانه‌ی مثبت‌اند و هر کدام فقط بخشی از ریسک را پوشش می‌دهند. اگر فقط بخشی از نقدینگی قفل شده باشد، سازنده می‌تواند بقیه را بردارد و قفل یک‌ماهه هم کلاهبرداری را فقط یک ماه عقب می‌اندازد.

بعضی قراردادها مالکیت ظاهری را لغو می‌کنند ولی یک نقش مدیریتی دیگر برای سازنده باقی می‌گذارند. اگر سازنده ۴۰ درصد عرضه را داشته باشد، با قفل کامل نقدینگی هم می‌تواند با فروش یکجای سهمش قیمت را از بین ببرد. پس این دو مورد را همیشه کنار توزیع کیف پول‌ها و سابقه‌ی تیم بسنجید.

اگر گرفتار راگ پال شدید چه کنید

1. مجوزهای کیف پول را لغو کنید. اگر به قرارداد توکن یا سایت پروژه اجازه‌ی خرج کردن توکن داده‌اید، آن را از بخش مدیریت مجوزها باطل کنید.
2. شواهد را ذخیره کنید. شناسه‌ی تراکنش‌ها، آدرس قرارداد و اسکرین‌شات تبلیغات و پیام‌ها را نگه دارید.
3. مسیر پول را دنبال کنید. اگر پول به یک صرافی متمرکز رسیده باشد، گزارش به آن صرافی گاهی به مسدود شدن حساب کلاهبردار منجر می‌شود.
4. به وعده‌ی بازیابی پول اعتماد نکنید. بعد از هر راگ پال، کلاهبرداران دیگری با ادعای «بازگرداندن سرمایه» سراغ قربانیان می‌آیند و پیش‌پرداخت می‌خواهند.

راهنمای امنیت و فهرست روش‌های رایج کلاهبرداری را در صفحه‌ی امنیت و پیشگیری از کلاهبرداری در سایت رسمی اتریوم هم می‌توانید بخوانید. الگوهای دیگر را در درس کلاهبرداری رمزارز ببینید.

نکات کلیدی این درس

• راگ پال کلاهبرداری خروجی است که در آن سازنده‌ی پروژه پول خریداران را برمی‌دارد و پروژه را رها می‌کند.
• بیشتر پرونده‌ها روی توکن‌های تازه در صرافی‌های غیرمتمرکز رخ می‌دهند، چون لیست کردن توکن در آن‌ها به اجازه نیاز ندارد.
• سه نوع اصلی آن نوع سخت، کشیدن نقدینگی و نوع نرم است و خروج پلتفرم نسخه‌ی متمرکز همین کلاهبرداری است.
• هانی‌پات توکنی است که فقط خرید آن ممکن است و نمودارش به همین دلیل فقط بالا می‌رود.
• قفل نقدینگی، لغو مالکیت، توزیع کیف پول‌ها و کد تاییدشده را پیش از خرید در بلاک اکسپلورر بررسی کنید.

جمع‌بندی

راگ پال از آزادی صرافی‌های غیرمتمرکز استفاده می‌کند: هر کسی در چند دقیقه توکن می‌سازد، استخر راه می‌اندازد و با تبلیغ خریدار جذب می‌کند. سازنده‌ای که مالکیت قرارداد و LP Token را در دست دارد، هر لحظه می‌تواند پول خریداران را بردارد. با پنج بررسی ساده در بلاک اکسپلورر و یک فروش آزمایشی، بیشتر این دام‌ها را پیش از خرید می‌بینید. هر توکن تازه را پرریسک فرض کنید و فقط مبلغی وارد کنید که از دست دادن کامل آن به سرمایه‌ی اصلی شما آسیب نزند.