استلار چیست؟ | شبکه پرداخت ۵ ثانیه‌ای، لومن XLM و ریسک‌ها

کارگری را تصور کنید که در کشوری دیگر کار می‌کند و هر ماه بخشی از حقوقش را برای خانواده می‌فرستد. با حواله بانکی معمولی چند روز طول می‌کشد و بخش زیادی از پول صرف کارمزد و تبدیل ارز می‌شود. استلار برای کوتاه کردن همین مسیر ساخته شد: شبکه‌ای که پول را در چند ثانیه و با کارمزدی کمتر از یک سنت از یک کشور به کشور دیگر می‌برد. در این درس سازنده، فناوری، کاربردها، توکنومیکس، اعتبار، عوامل اثرگذار بر آینده، خرید و کیف پول XLM را با داده‌های آبان ۱۴۰۵ مرور می‌کنیم. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

استلار چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

استلار (Stellar) یک بلاکچین لایه ۱ است که توکن اصلی آن لومن (Lumen) نام دارد و نمادش XLM است. بلاکچین دفتر حسابی است که نسخه یکسانی از آن روی کامپیوترهای زیادی نگه داشته می‌شود و هیچ شخصی به‌تنهایی نمی‌تواند سابقه آن را عوض کند. اگر این مفهوم برایتان تازه است، اول درس ارز دیجیتال چیست را بخوانید.

هدف اصلی این شبکه ارزان کردن جابه‌جایی پول است، به‌ویژه برای افرادی که حساب بانکی ندارند یا مبالغ کوچک می‌فرستند. هر کسی می‌تواند روی این بلاکچین یک دارایی صادر کند، مثلا یک دلار دیجیتال یا یک توکن یورو، و صرافی داخلی شبکه این دارایی‌ها را به هم تبدیل می‌کند. لومن در این میان نقش پل را دارد: اگر بازار مستقیمی بین دو ارز نباشد، تبدیل از راه XLM انجام می‌شود.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

استلار شبکه‌ای برای پرداخت و حواله است که پول را در حدود ۵ ثانیه و با کارمزد پایه ۰٫۰۰۰۰۱ XLM جابه‌جا می‌کند.

سازنده استلار کیست و مال کجاست؟

این شبکه را جد مک‌کیلب (Jed McCaleb) و جویس کیم (Joyce Kim) در سال ۲۰۱۴ راه انداختند. مک‌کیلب برنامه‌نویس آمریکایی و سازنده صرافی قدیمی مت‌گاکس و از هم‌بنیان‌گذاران ریپل بود. نسخه اول این شبکه هم از کد ریپل جدا شده بود.

نهاد پشتیبان پروژه بنیاد توسعه استلار (Stellar Development Foundation یا SDF) است، یک سازمان غیرانتفاعی آمریکایی که توسعه نرم‌افزار و رشد اکوسیستم را بر عهده دارد. پس جواب کوتاه پرسش «استلار مال کجاست» این است: بنیاد و سازندگان آن آمریکایی‌اند، ولی شبکه را اعتبارسنج‌های مستقل در کشورهای مختلف اداره می‌کنند.

شبکه استلار چطور کار می‌کند؟

هر بلاکچین روشی برای توافق دارد که به آن اجماع می‌گویند. این شبکه استخراج ندارد و از اثبات کار یا اثبات سهام هم استفاده نمی‌کند. روش آن پروتکل اجماع استلار (Stellar Consensus Protocol یا SCP) است که دیوید مازیر، استاد دانشگاه استنفورد، در سال ۲۰۱۵ طراحی کرد.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

در SCP هر اعتبارسنج خودش انتخاب می‌کند به کدام اعتبارسنج‌های دیگر اعتماد دارد. وقتی گروه‌های مورد اعتماد با هم هم‌پوشانی کافی داشته باشند، کل شبکه روی یک نسخه از دفتر حساب توافق می‌کند. به این مدل توافق فدرال بیزانسی (Federated Byzantine Agreement) می‌گویند. نتیجه، تایید سریع و مصرف انرژی بسیار کم است.

اکسپلورر StellarExpert در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ زمان بسته شدن هر لجر را حدود ۵ ثانیه و کارمزد پایه هر عملیات را ۰٫۰۰۰۰۱ XLM نشان می‌داد. لجر در این شبکه همان بلاک است. همین صفحه بیش از ۱۱ میلیون حساب و حدود ۳۵٫۴ میلیارد XLM در گردش ثبت کرده بود.

سوروبان و ارتقاهای اخیر

در فوریه ۲۰۲۴ پلتفرم سوروبان (Soroban) روی شبکه اصلی فعال شد و امکان اجرای قرارداد هوشمند را به این بلاکچین اضافه کرد. ارتقای Whisk در سپتامبر ۲۰۲۵ اجرای موازی قراردادها را آورد و ارتقای X-Ray در ژانویه ۲۰۲۶ ابزارهای اثبات دانش صفر را برای حفظ حریم خصوصی اضافه کرد. ارتقای Yardstick هم در مه ۲۰۲۶ روی دقت محاسبات و امکان مسدود کردن داده‌های آسیب‌دیده تمرکز داشت.

کاربردهای ارز استلار

بیشتر کاربردهای این شبکه به جابه‌جایی پول مربوط است:

1. حواله بین‌المللی: شرکت‌های حواله از این شبکه برای انتقال پول بین کشورها استفاده می‌کنند. همکاری با مانی‌گرام از سال ۲۰۲۱ به کاربر اجازه داد USDC روی این شبکه را در شعبه‌ها به پول نقد تبدیل کند.
2. استیبل کوین: استیبل کوین USDC و چند پول دیجیتال دیگر روی این بلاکچین صادر می‌شوند.
3. دارایی واقعی توکنی: شرکت مدیریت دارایی فرانکلین تمپلتون یک صندوق بازار پول را از سال ۲۰۲۱ روی این شبکه ثبت کرده است.
4. قرارداد هوشمند: با سوروبان پروژه‌های دیفای و پرداخت خودکار روی شبکه ساخته می‌شوند.

نقش XLM در همه این کاربردها پرداخت کارمزد، نگه داشتن حداقل موجودی حساب و پل تبدیل ارزهاست.

توکنومیکس استلار

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

توکنومیکس (Tokenomics) یعنی قواعدی که تعیین می‌کند یک توکن چطور ساخته و پخش می‌شود. تاریخچه عرضه XLM چند مرحله مهم دارد:

• عرضه اولیه: در سال ۲۰۱۴، ۱۰۰ میلیارد XLM ساخته شد و هیچ استخراجی در کار نبود.
• تورم قدیم: تا سال ۲۰۱۹ شبکه سالانه ۱ درصد تورم داشت که با رای حساب‌ها توزیع می‌شد. در اکتبر ۲۰۱۹ این تورم با ارتقای پروتکل حذف شد.
• سوزاندن: در نوامبر ۲۰۱۹ بنیاد حدود ۵۵ میلیارد XLM از ذخایر خود را سوزاند و کل عرضه به حدود ۵۰ میلیارد رسید.
• در گردش: طبق اکسپلورر در آبان ۱۴۰۵ حدود ۳۵٫۴ میلیارد XLM در گردش بود. بخش بزرگی از بقیه در حساب‌های بنیاد برای رشد اکوسیستم نگه داشته می‌شود.
• کارمزد: کارمزدها به یک استخر جدا می‌روند و به کسی پاداش داده نمی‌شوند.

از سال ۲۰۱۹ هیچ XLM تازه‌ای ساخته نمی‌شود و عرضه فقط با آزاد شدن ذخایر بنیاد در بازار تغییر می‌کند.

آیا استلار کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده

اعتبار یک پروژه را باید با داده سنجید. داده‌های اصلی درباره این پروژه این‌هاست:

• سابقه: شبکه از سال ۲۰۱۴ کار می‌کند و کد آن متن‌باز است.
• باگ تورم ۲۰۱۷: در آوریل ۲۰۱۷ یک باگ اجازه داد حدود ۲٫۲۵ میلیارد XLM اضافه ساخته شود. باگ همان زمان رفع شد و بنیاد معادل آن را از ذخایرش سوزاند. گزارش عمومی این ماجرا در سال ۲۰۱۹ بحث زیادی درباره شفافیت به راه انداخت.
• تمرکز مالکیت: بنیاد هنوز بخش بزرگی از عرضه را نگه می‌دارد و منتقدان آن را نقطه ضعف می‌دانند.
• وضعیت حقوقی: کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) پرونده‌ای علیه XLM باز نکرده است. یک تراست سرمایه‌گذاری XLM متعلق به گری‌اسکیل (Grayscale) هم در بازار خارج از بورس آمریکا معامله می‌شود.

کلاهبرداری با نام این پروژه هم دیده می‌شود: ایردراپ جعلی لومن، سایت‌های تقلبی کیف پول و توکن‌های هم‌نام. هر کسی روی این شبکه می‌تواند دارایی صادر کند، پس پیش از دریافت هر توکن، صادرکننده آن را بررسی کنید. الگوهای رایج را در درس کلاهبرداری رمزارز بخوانید.

آینده استلار؛ عوامل اثرگذار

هیچ‌کس نمی‌تواند قیمت آینده XLM را با اطمینان بگوید و ما هم عددی پیش‌بینی نمی‌کنیم. عواملی که مسیر آینده این شبکه را شکل می‌دهند قابل دنبال کردن‌اند:

1. رشد استیبل کوین‌ها: هر چه پرداخت با دلار دیجیتال روی این شبکه بیشتر شود، استفاده از آن هم بیشتر می‌شود.
2. دارایی واقعی توکنی: ورود صندوق‌ها و موسسات مالی بیشتر نشانه مهمی است.
3. سوروبان: تعداد پروژه‌های فعال قرارداد هوشمند نشان می‌دهد شبکه فراتر از پرداخت رشد می‌کند یا نه.
4. آزادسازی ذخایر بنیاد: سرعت ورود XLM از حساب‌های بنیاد به بازار روی عرضه اثر دارد.
5. چرخه بازار: آلت کوین‌ها معمولا هم‌جهت با کل بازار حرکت می‌کنند که در درس چرخه بازار کریپتو توضیح داده شده است.

برای دنبال کردن روند کوتاه‌مدت بازار، تحلیل روزانه ارز دیجیتال را ببینید.

خرید استلار از کجا؟

برای خرید XLM دو راه دارید. صرافی‌های ایرانی آن را با تومان یا تتر عرضه می‌کنند، مثل صرافی نوبیتکس و صرافی والکس. صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین هم بازار XLM دارند. بعضی صرافی‌های خارجی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند و ممکن است حساب را مسدود کنند.

فهرست کامل را در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال ببینید و مراحل کلی را در راهنمای خرید ارز دیجیتال بخوانید. نمودار و تغییرات لحظه‌ای را هم در صفحه قیمت استلار دنبال کنید.

هنگام برداشت XLM از صرافی، علاوه بر آدرس، فیلد ممو (Memo) را دقیق وارد کنید. صرافی‌ها برای تشخیص حساب شما به ممو نیاز دارند و جا انداختن آن ممکن است دارایی را گم کند. جزئیات را در درس شبکه انتقال ببینید.

کیف پول XLM و استیکینگ (Staking)

کیف پول‌های رایج این شبکه Lobstr و Freighter هستند و کیف پول‌های سخت‌افزاری لجر هم XLM را پشتیبانی می‌کنند. هر حساب برای فعال شدن به حداقل موجودی ۱ XLM نیاز دارد و هر دارایی یا پیشنهاد اضافه در حساب، ۰٫۵ XLM دیگر قفل می‌کند. عبارت بازیابی تنها راه برگرداندن دارایی است. اصول نگهداری را در درس کیف پول ارز دیجیتال بخوانید.

این شبکه استیکینگ بومی ندارد، چون اجماع آن به قفل کردن توکن وابسته نیست. سرویس‌هایی که برای XLM سود استیکینگ وعده می‌دهند، آن را در استخر نقدینگی یا وام‌دهی به کار می‌گیرند و ریسک خودشان را دارند.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری روی استلار

• نوسان شدید: XLM فاصله زیادی تا سقف تاریخی ژانویه ۲۰۱۸ دارد و در دوره‌های کوتاه جهش و ریزش تند داشته است.
• تمرکز ذخایر: بخش بزرگی از عرضه در اختیار بنیاد است.
• رقابت: ریپل، استیبل کوین‌ها روی شبکه‌های دیگر و شبکه‌های پرداخت بانکی برای همین بازار رقابت می‌کنند.
• تمرکز اعتبارسنج‌ها: تعداد اعتبارسنج‌های اصلی شبکه محدود است و چند سازمان بزرگ نقش پررنگی دارند.
• خطای ممو و کلاهبرداری: جا انداختن ممو یا دریافت توکن جعلی می‌تواند دارایی را از بین ببرد.

فقط مبلغی را وارد بازار کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.

تفاوت استلار و ریپل

دو پروژه یک ریشه مشترک دارند و هر دو برای پرداخت بین کشورها طراحی شده‌اند. تفاوت اصلی در بازار هدف است. ریپل بیشتر روی بانک‌ها و موسسات مالی تمرکز دارد و شرکت ریپل مقدار زیادی XRP در اختیار دارد. پشت XLM یک بنیاد غیرانتفاعی است و تمرکز آن روی افراد، حواله‌های کوچک و صادرکنندگان استیبل کوین است.

برای آشنایی با شبکه‌ای که از ابتدا برای قرارداد هوشمند ساخته شد، درس اتریوم چیست را بخوانید. فهرست همه درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.

نکات کلیدی این درس

• XLM را جد مک‌کیلب و جویس کیم در سال ۲۰۱۴ ساختند و بنیاد توسعه استلار از آن پشتیبانی می‌کند.
• اجماع SCP استخراج ندارد و هر لجر را در حدود ۵ ثانیه می‌بندد.
• تورم XLM از سال ۲۰۱۹ حذف شده و کل عرضه حدود ۵۰ میلیارد است.
• استیکینگ بومی ندارد و هر حساب به حداقل ۱ XLM نیاز دارد.
• هنگام برداشت از صرافی وارد کردن ممو ضروری است.

جمع‌بندی

ارز استلار یکی از قدیمی‌ترین شبکه‌های پرداخت در بازار کریپتوست که با کارمزد بسیار کم و تایید چند ثانیه‌ای، برای حواله و استیبل کوین کاربرد پیدا کرده است. سوروبان و ارتقاهای اخیر دامنه آن را به قرارداد هوشمند و دارایی واقعی توکنی گسترش داده‌اند. در مقابل، تمرکز ذخایر در دست بنیاد و رقابت سنگین را باید جدی بگیرید. وضعیت زنده شبکه را در اکسپلورر StellarExpert و جزئیات پروژه را در سایت رسمی استلار ببینید.