تزوس چیست؟ | بلاکچین خودارتقا با ۲۱ ارتقا و ارز XTZ

فرض کنید گوشی شما هر چند ماه یک بار به‌روزرسانی شود، ولی پیش از نصب، خود کاربران رای بدهند که نسخه تازه را می‌خواهند یا نه. تزوس بلاکچینی است که دقیقا با همین ایده ساخته شد: قواعد شبکه با رای دارندگان توکن عوض می‌شود و برای هر تغییر، شبکه دو تکه نمی‌شود. در این درس با سازنده پروژه، روش اجماع و بیکینگ، ارتقاهای مهم، کاربردها، توکنومیکس، اعتبار، عوامل اثرگذار بر آینده، خرید، کیف پول و ریسک‌ها آشنا می‌شوید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

تزوس چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

تزوس (Tezos) یک بلاکچین لایه ۱ است که قرارداد هوشمند را پشتیبانی می‌کند و توکن اصلی آن XTZ نام دارد. به این توکن «تز» (tez) هم می‌گویند. اگر با مفهوم بلاکچین آشنا نیستید، اول درس ارز دیجیتال چیست را بخوانید.

در بیت کوین و اتریوم هر تغییر بزرگ به توافق غیررسمی فعالان شبکه نیاز دارد و اگر این توافق به دست نیاید، ممکن است شبکه دو شاخه شود؛ اتفاقی که به آن هاردفورک (Hard Fork) می‌گویند و نمونه‌اش جدا شدن اتریوم کلاسیک از اتریوم بود. طراحان این پروژه ارتقا را داخل خود پروتکل گذاشتند: پیشنهاد تغییر روی زنجیره ثبت می‌شود، بیکرها در چند مرحله رای می‌دهند و اگر رای کافی بیاید، نسخه تازه خودکار فعال می‌شود.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

تزوس بلاکچینی است که قواعدش را با رای دارندگان توکن و بدون دو شاخه شدن شبکه ارتقا می‌دهد.

سازنده تزوس کیست و ارز تزوس مال کجاست؟

ایده این شبکه را آرتور بریتمن (Arthur Breitman) در سال ۲۰۱۴ در دو مقاله فنی منتشر کرد و همسرش کاتلین بریتمن (Kathleen Breitman) هم از بنیان‌گذاران پروژه است. آرتور پیش‌تر در بانک‌های سرمایه‌گذاری در حوزه معاملات کمی کار می‌کرد. در ژوئیه ۲۰۱۷ پروژه یکی از بزرگ‌ترین عرضه‌های اولیه سکه (ICO) آن سال را برگزار کرد و حدود ۲۳۲ میلیون دلار جمع کرد.

بنیاد پروژه (Tezos Foundation) در شهر تسوگ سوئیس ثبت شده و بودجه توسعه را مدیریت می‌کند. بخش بزرگی از کد اصلی شبکه را شرکت فرانسوی نومادیک لبز (Nomadic Labs) می‌نویسد و شرکت‌های دیگری هم در توسعه سهم دارند. پس جواب کوتاه پرسش «ارز تزوس مال کجاست» این است: بنیاد آن سوئیسی است و تیم‌های توسعه بیشتر در اروپا کار می‌کنند. شبکه اصلی در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸ راه افتاد.

شبکه تزوس چطور کار می‌کند؟

این شبکه از روشی به نام اثبات سهام مایع (Liquid Proof of Stake) استفاده می‌کند که شاخه‌ای از اثبات سهام است. به ساختن بلاک در این شبکه «بیکینگ» (Baking) و به اعتبارسنج‌ها «بیکر» می‌گویند. هر کسی که دست‌کم ۶ هزار XTZ داشته باشد می‌تواند بیکر شود. بقیه دارندگان دو راه دارند:

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

• واگذاری (Delegation): توکن در کیف پول شما می‌ماند، قفل نمی‌شود و فقط حق رای آن به یک بیکر سپرده می‌شود. پاداش این روش کمتر است.
• استیک (Staking): توکن نزد بیکر قفل می‌شود و اگر بیکر خطا کند ممکن است بخشی از آن جریمه شود. در عوض، وزن این توکن در پاداش حدود سه برابر واگذاری است.

در ژانویه ۲۰۲۶ ارتقای تالین (Tallinn)، بیستمین ارتقای شبکه، زمان هر بلاک را از ۸ به ۶ ثانیه رساند. در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ هم ارتقای اوشوایا (Ushuaia) فعال شد که ظرفیت انتقال داده برای رول‌آپ‌ها را بالا برد.

عددهایی که اکسپلورر TzKT در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌داد:

• بیکرهای عمومی: ۸۵ بیکر که از کاربران دیگر توکن می‌پذیرند؛ کل بیکرهای فعال حدود ۲۰۰ است.
• سهم استیک و واگذاری: حدود ۳۱ درصد عرضه استیک و حدود ۲۸ درصد واگذار شده بود.
• زمان بلاک: ۶ ثانیه از ارتقای تالین به بعد.

کاربردهای ارز تزوس

شبکه سال‌هاست در چند حوزه مشخص فعال است:

1. هنر دیجیتال و NFT: کارمزد پایین باعث شد هنرمندان زیادی آثار خود را روی این شبکه بسازند و بازارهایی مثل objkt برای خرید و فروش این آثار شکل گرفت.
2. اتریلینک (Etherlink): یک شبکه لایه ۲ که از سال ۲۰۲۴ روی همین شبکه کار می‌کند و با ابزارهای اتریوم سازگار است. برنامه‌های دیفای بیشتر روی همین لایه ساخته می‌شوند.
3. استیکینگ: دارندگان XTZ با بیکینگ، استیک یا واگذاری در امنیت شبکه سهم می‌گیرند و پاداش دریافت می‌کنند.
4. اوراق توکنی: در سال ۲۰۲۱ بخش دارایی دیجیتال بانک سوسیته ژنرال اوراق قرضه‌ای را روی این شبکه ثبت کرد.

توکنومیکس تزوس و تورم تطبیقی

توکنومیکس (Tokenomics) یعنی قواعد ساخته شدن، پخش شدن و از بین رفتن یک توکن. XTZ سقف عرضه ندارد و هر سال مقداری توکن تازه به‌عنوان پاداش بیکرها و استیک‌کننده‌ها ساخته می‌شود:

• عرضه اولیه: هنگام راه‌اندازی در سال ۲۰۱۸ حدود ۷۶۴ میلیون XTZ ساخته شد که بیشتر آن به شرکت‌کنندگان ICO رسید و بقیه سهم بنیاد و شرکت توسعه‌دهنده اولیه شد.
• کل عرضه امروز: اکسپلورر TzKT در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ حدود ۱٫۱۲ میلیارد XTZ نشان می‌داد.
• تورم تطبیقی (Adaptive Issuance): از اوایل سال ۲۰۲۵ نرخ تولید توکن تازه به سهم استیک‌شده بستگی دارد. هدف پروتکل این است که حدود نیمی از عرضه استیک شود؛ هر چه استیک کمتر باشد پاداش بیشتر می‌شود و برعکس. نرخ این تورم در آبان ۱۴۰۵ حدود ۲٫۸ درصد بود.
• سوزاندن: بخشی از کارمزد ذخیره داده سوزانده می‌شود و تا امروز حدود ۲٫۳ میلیون XTZ از بین رفته است.

کسی که XTZ را فقط نگه دارد و استیک یا واگذار نکند، سهمش از کل عرضه با گذر زمان کمتر می‌شود.

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

آیا تزوس کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده

داوری درباره اعتبار یک پروژه با سابقه و داده قابل بررسی ممکن است. داده‌های اصلی درباره XTZ این‌هاست:

• سابقه: شبکه اصلی از ژوئن ۲۰۱۸ کار می‌کند، کد آن متن‌باز است و ۲۱ ارتقا را بدون هاردفورک پشت سر گذاشته است.
• اختلاف اولیه: پس از ICO میان بنیان‌گذاران و رئیس وقت بنیاد اختلاف افتاد و راه‌اندازی شبکه عقب افتاد. این اختلاف در سال ۲۰۱۸ با کناره‌گیری رئیس بنیاد تمام شد.
• شکایت سرمایه‌گذاران: چند شکایت گروهی در آمریکا درباره ICO ثبت شد که در سال ۲۰۲۰ با توافق ۲۵ میلیون دلاری بسته شد. در این توافق تخلفی پذیرفته نشد.
• وضعیت حقوقی در آمریکا: در مارس ۲۰۲۶ کمیسیون بورس آمریکا (SEC) و کمیسیون معاملات آتی کالا (CFTC) در یک تفسیر مشترک، XTZ را در فهرست کالاهای دیجیتال آوردند. در فوریه ۲۰۲۶ هم نخستین قرارداد آتی XTZ در یک بورس آمریکایی راه افتاد.

در مقابل، کلاهبرداری با نام این پروژه وجود دارد: سایت‌های جعلی ایردراپ، کیف پول تقلبی و گروه‌هایی که سود ثابت از بیکینگ وعده می‌دهند. این موارد به خود شبکه ربطی ندارند. الگوهای رایج را در درس کلاهبرداری رمزارز بخوانید.

آینده تزوس؛ عوامل اثرگذار

هیچ عدد قیمتی را نمی‌شود با اطمینان برای XTZ پیش‌بینی کرد و ما هم عددی نمی‌دهیم. عواملی که مسیر آینده XTZ را شکل می‌دهند قابل دنبال کردن‌اند:

1. نقشه راه Tezos X: تیم‌های توسعه این برنامه را برای سریع‌تر کردن لایه ۱ و نزدیک کردن آن به اتریلینک معرفی کرده‌اند. اجرای واقعی آن مهم‌تر از اعلامش است.
2. رشد اتریلینک: حجم دیفای و تعداد کاربران این لایه نشان می‌دهد شبکه چقدر برای برنامه‌نویس‌ها جذاب مانده است.
3. مقررات: قرار گرفتن XTZ در فهرست کالاهای دیجیتال آمریکا راه را برای محصولات مالی تازه باز می‌کند، ولی تضمینی برای تقاضا نیست.
4. چرخه بازار: آلت کوین‌ها معمولا با جهت کلی بازار حرکت می‌کنند که در درس چرخه بازار کریپتو آمده است.

برای روند کوتاه‌مدت بازار، تحلیل روزانه ارز دیجیتال را ببینید.

خرید تزوس از کجا؟

برای خرید تزوس دو راه دارید. صرافی‌های ایرانی بازار XTZ با تومان دارند و ثبت‌نامشان برای کاربر ایرانی ساده‌تر است، مثل صرافی نوبیتکس و صرافی والکس. پیش از ثبت‌نام، وجود بازار XTZ و امکان برداشت روی شبکه Tezos را در همان صرافی بررسی کنید.

صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین نقدشوندگی بیشتری دارند. بعضی صرافی‌های خارجی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند و ممکن است حساب را مسدود کنند. فهرست کامل را در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال ببینید و قیمت لحظه‌ای را در صفحه قیمت تزوس دنبال کنید.

کیف پول تزوس و استیکینگ XTZ

کیف پول‌های رایج این شبکه Temple و Kukai هستند. کیف پول‌های سخت‌افزاری مثل لجر هم XTZ را پشتیبانی می‌کنند. آدرس معمولی در این شبکه با tz1 تا tz4 شروع می‌شود. هنگام ساخت کیف پول یک عبارت بازیابی می‌گیرید که تنها راه برگرداندن دارایی است؛ اصول نگهداری آن را در درس کیف پول ارز دیجیتال بخوانید.

برای استیکینگ XTZ از داخل کیف پول یک بیکر را انتخاب می‌کنید و بعد تصمیم می‌گیرید فقط واگذار کنید یا استیک کنید. در واگذاری، توکن هر وقت بخواهید قابل جابه‌جایی است. در استیک، برای آزاد کردن توکن چند روز صبر لازم است و ریسک جریمه بیکر هم به شما می‌رسد. کارمزد بیکرها با هم فرق دارد و فهرست آن‌ها در اکسپلورر دیده می‌شود. سازوکار کلی را در درس استیکینگ ببینید.

هنگام برداشت از صرافی، شبکه Tezos را انتخاب کنید و آدرس را با دقت کپی کنید. جزئیات انتخاب شبکه را در درس شبکه انتقال ببینید.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری روی تزوس

• نوسان شدید: XTZ مانند بیشتر آلت کوین‌ها در ریزش‌های بازار بیشتر از بیت کوین افت می‌کند و هنوز بسیار پایین‌تر از سقف سال ۲۰۲۱ است.
• رقابت: شبکه‌های لایه ۱ و لایه ۲ زیادی برای همین برنامه‌نویس‌ها و کاربران رقابت می‌کنند.
• تورم بدون سقف: نگه داشتن توکن بدون استیک یا واگذاری، سهم شما را آرام‌آرام کم می‌کند.
• ریسک بیکر: در استیک، خطای بیکر ممکن است بخشی از توکن شما را از بین ببرد.
• کیف پول و سایت جعلی: نسخه‌های تقلبی کیف پول و سایت‌های ایردراپ رایج‌اند.

فقط مبلغی را وارد کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.

تفاوت تزوس و کاردانو

هر دو پروژه با فروش اولیه توکن سرمایه جمع کردند، هر دو از اثبات سهام استفاده می‌کنند و هر دو رای روی زنجیره دارند. تفاوت اصلی در سابقه این قابلیت است: این شبکه از روز اول ارتقا با رای را در پروتکل داشت، ولی کاردانو این بخش را سال‌ها بعد اضافه کرد.

فهرست درس‌های دیگر این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.

نکات کلیدی این درس

• تزوس بلاکچین لایه ۱ با قرارداد هوشمند است که از ژوئن ۲۰۱۸ کار می‌کند و بنیادش در سوئیس است.
• شبکه قواعد خود را با رای بیکرها و بدون هاردفورک ارتقا می‌دهد و تا آبان ۱۴۰۵ بیست‌ویک ارتقا داشته است.
• XTZ سقف عرضه ندارد و نرخ تورم آن به سهم استیک‌شده بستگی دارد.
• در مارس ۲۰۲۶ نام XTZ در فهرست کالاهای دیجیتال SEC و CFTC آمد.

جمع‌بندی

تزوس یکی از نخستین شبکه‌هایی بود که ارتقای خودکار با رای دارندگان را در طراحی اصلی گذاشت و در هشت سال فعالیت، ۲۱ ارتقا را بدون دو شاخه شدن شبکه اجرا کرده است. با تورم تطبیقی، سهم هر دارنده از کل عرضه به استیک کردن یا نکردن او بستگی دارد. پیش از خرید، کیف پول را از منبع رسمی نصب کنید و هنگام انتقال شبکه درست را انتخاب کنید. وضعیت زنده شبکه را در اکسپلورر TzKT و جزئیات پروژه را در سایت رسمی تزوس ببینید.