ارز گراف چیست؟ | پروتکل The Graph، ایندکسرها و ۵ ریسک GRT

فرض کنید کتابخانه‌ای با میلیون‌ها کتاب دارید که هیچ فهرستی ندارد. برای پیدا کردن یک جمله باید همه کتاب‌ها را ورق بزنید. بلاکچین‌ها هم وضع مشابهی دارند: همه تراکنش‌ها در آن‌ها ثبت است، ولی پیدا کردن اینکه یک کاربر در یک سال اخیر چه معامله‌هایی در یک صرافی غیرمتمرکز داشته، بدون فهرست بسیار کند است. ارز گراف توکن پروتکلی است که همین فهرست را برای بلاکچین‌ها می‌سازد. در این درس سازنده، فناوری، کاربردها، توکنومیکس، اعتبار، عوامل اثرگذار بر آینده، خرید، کیف پول و ریسک‌های GRT را با داده‌های آبان ۱۴۰۵ مرور می‌کنیم. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

ارز گراف چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

The Graph یک پروتکل غیرمتمرکز برای فهرست‌بندی (Indexing) و جست‌وجوی داده بلاکچین‌هاست و توکن آن GRT نام دارد. در فارسی معمولا به آن ارز گراف می‌گویند. واژه گراف در فارسی معنای ریاضی و نمودار هم دارد، پس منظور در این درس فقط همین پروژه و توکن GRT است.

برنامه‌هایی که روی بلاکچین ساخته می‌شوند، مثل صرافی‌های غیرمتمرکز و بازارهای NFT، باید داده را سریع به کاربر نشان دهند: موجودی، تاریخچه معامله، قیمت استخرها و غیره. خواندن مستقیم این داده از بلاکچین کند و پرهزینه است. پیش از این پروژه، هر تیم باید سرور فهرست‌بندی خودش را می‌ساخت و همین سرور به یک نقطه متمرکز تبدیل می‌شد.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

این پروتکل یک بازار باز ساخته است: توسعه‌دهنده یک ساب‌گراف (Subgraph) تعریف می‌کند و در آن مشخص می‌کند چه داده‌ای از کدام قرارداد هوشمند خوانده شود. ایندکسرها این داده را پردازش و ذخیره می‌کنند و برنامه‌ها با زبان پرس‌وجوی GraphQL آن را دریافت می‌کنند.

ارز گراف توکن بازاری است که در آن ایندکسرها داده بلاکچین‌ها را فهرست‌بندی می‌کنند و برنامه‌ها برای دریافت سریع این داده هزینه می‌پردازند.

سازنده ارز گراف کیست و گراف مال کجاست؟

پروژه را یانیو تال (Yaniv Tal)، براندون رامیرز (Brandon Ramirez) و یانیس پولمان (Jannis Pohlmann) در سال ۲۰۱۸ شروع کردند. تال و رامیرز پیش از آن در شرکت نرم‌افزاری MuleSoft روی ابزارهای API کار کرده بودند و ایده‌شان ساختن یک لایه داده برای وب ۳ بود.

امروز چند نهاد پشت پروژه کار می‌کنند. شرکت Edge & Node که تیم اصلی سازنده در سال ۲۰۲۰ راه انداخت، در آمریکاست و یانیو تال مدیرعامل آن است. بنیاد گراف (The Graph Foundation) هم یک نهاد غیرانتفاعی است که بر توسعه شبکه و خزانه نظارت دارد. چند تیم مستقل دیگر هم با کمک‌هزینه بنیاد روی کد پروتکل کار می‌کنند. پس جواب کوتاه پرسش «گراف مال کجاست» این است: تیم سازنده آمریکایی است، ولی خدمات شبکه را ایندکسرهای مستقل در کشورهای مختلف ارائه می‌دهند.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

شبکه گراف چطور کار می‌کند؟

The Graph بلاکچین جداگانه و روش اجماع خودش را ندارد. قراردادهای هوشمند پروتکل از سال ۲۰۲۴ روی لایه ۲ آربیتروم اجرا می‌شوند تا کارمزد کمتر باشد و توکن GRT روی اتریوم و آربیتروم وجود دارد. چهار نقش اصلی در شبکه هست:

• ایندکسر (Indexer): سرورهایی که ساب‌گراف‌ها را پردازش و به درخواست‌ها پاسخ می‌دهند. هر ایندکسر باید GRT وثیقه بگذارد و اگر داده نادرست بدهد، بخشی از وثیقه‌اش جریمه می‌شود.
• دلیگیتور (Delegator): دارندگان GRT که توکن خود را به ایندکسرها می‌سپارند و در پاداش سهم می‌گیرند، بدون اینکه سرور اجرا کنند.
• کیوریتور (Curator): کسانی که با گذاشتن GRT روی یک ساب‌گراف نشان می‌دهند آن داده ارزشمند است و ایندکسرها را به آن جذب می‌کنند.
• توسعه‌دهنده: کسی که ساب‌گراف می‌سازد یا برای دریافت داده هزینه کوئری می‌پردازد.

صفحه شبکه در Graph Explorer در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ تعداد ایندکسرها را ۸۸ و تعداد دلیگیتورها را بیش از ۱۶۷ هزار نشان می‌داد. عرضه کل در همین صفحه حدود ۱۱٫۶۸ میلیارد GRT و نرخ انتشار سالانه ۲٫۱۷ درصد بود.

ارتقای Horizon و پایان سرویس میزبانی

تا سال ۲۰۲۴ بخش بزرگی از ساب‌گراف‌ها روی سرویس متمرکز تیم سازنده اجرا می‌شد که Hosted Service نام داشت. این سرویس در ژوئن ۲۰۲۴ بسته شد و ساب‌گراف‌ها به شبکه غیرمتمرکز منتقل شدند. در دسامبر ۲۰۲۵ ارتقای Horizon روی شبکه اصلی فعال شد. این ارتقا سازوکار استیک و پرداخت را به قطعه‌هایی تبدیل کرد که سرویس‌های داده دیگر، مثل جریان زنده داده و API توکن‌ها، هم بتوانند از آن‌ها استفاده کنند.

کاربردهای ارز گراف

توکن GRT در این پروتکل چند نقش مشخص دارد:

1. وثیقه ایندکسر: ایندکسرها برای ارائه خدمت باید GRT استیک کنند و این وثیقه پشتوانه صداقت آن‌هاست.
2. دلیگیت: دارندگان GRT با سپردن توکن به ایندکسرها در پاداش انتشار و کارمزدها سهم می‌گیرند.
3. هزینه کوئری: برنامه‌ها برای دریافت داده هزینه می‌پردازند که در نهایت به GRT تبدیل و به ایندکسرها پرداخت می‌شود.
4. سیگنال کیوریتور: کیوریتورها با GRT ساب‌گراف‌های مفید را مشخص می‌کنند و از کارمزد آن‌ها سهم می‌گیرند.

بسیاری از برنامه‌های دیفای برای نمایش داده در سایت و اپ خود از ساب‌گراف استفاده می‌کنند. طبق وبلاگ رسمی پروژه، این شبکه تا اوایل ۲۰۲۶ بیش از ۱٫۲۷ تریلیون کوئری پاسخ داده و بیش از ۶۰ شبکه بلاکچینی را پشتیبانی می‌کند.

توکنومیکس ارز گراف

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

توکنومیکس (Tokenomics) یعنی قواعدی که تعیین می‌کند یک توکن چطور ساخته و پخش می‌شود. قواعد GRT این‌هاست:

• عرضه اولیه: هنگام راه‌اندازی در سال ۲۰۲۰، ۱۰ میلیارد GRT ساخته شد. در فروش عمومی اکتبر ۲۰۲۰ حدود ۴۰۰ میلیون GRT به ارزش ۱۲ میلیون دلار فروخته شد.
• انتشار: مستندات رسمی نرخ هدف را ۳ درصد در سال اعلام می‌کند که به‌عنوان پاداش به ایندکسرها می‌رسد. Graph Explorer در آبان ۱۴۰۵ نرخ فعلی را ۲٫۱۷ درصد نشان می‌داد.
• سوزاندن: ۱ درصد هزینه کوئری‌ها، ۱ درصد مالیات کیوریشن و ۰٫۵ درصد مالیات دلیگیت سوزانده می‌شود. طبق همین اکسپلورر تا امروز حدود ۱٫۵ میلیارد GRT سوخته است.
• عرضه فعلی: حدود ۱۱٫۶۸ میلیارد GRT و سقف ثابتی وجود ندارد.

عرضه GRT سقف ندارد و هر سال کمی بیشتر می‌شود؛ سوزاندن کارمزدها فقط بخشی از این انتشار را جبران می‌کند.

آیا ارز گراف کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده

اعتبار یک پروژه را باید با داده سنجید. داده‌های اصلی درباره ارز گراف این‌هاست:

• سابقه: شبکه اصلی از دسامبر ۲۰۲۰ کار می‌کند و کد پروتکل متن‌باز است.
• سرمایه‌گذاران: پروژه پیش از فروش عمومی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر شناخته‌شده سرمایه جذب کرده بود.
• تمرکز: بخشی از تقاضای داده هنوز از راه درگاه‌های تیم‌های اصلی وارد شبکه می‌شود و تعداد ایندکسرهای فعال حدود ۹۰ عدد است.
• وضعیت حقوقی: تا آبان ۱۴۰۵ پرونده‌ای از کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) علیه GRT گزارش نشده است.

کلاهبرداری با نام این پروژه هم دیده می‌شود: سایت‌های جعلی دلیگیت که کیف پول را خالی می‌کنند و ایردراپ تقلبی GRT. دلیگیت را فقط از Graph Explorer رسمی انجام دهید. الگوهای رایج را در درس کلاهبرداری رمزارز بخوانید.

آینده ارز گراف؛ عوامل اثرگذار

هیچ‌کس نمی‌تواند قیمت آینده GRT را با اطمینان بگوید و ما هم عددی پیش‌بینی نمی‌کنیم. عواملی که مسیر آینده گراف را شکل می‌دهند:

1. درآمد کوئری: رشد هزینه‌ای که برنامه‌ها برای داده می‌پردازند، مهم‌ترین نشانه تقاضای واقعی است.
2. سرویس‌های Horizon: اگر سرویس‌های داده تازه روی این زیرساخت جذب شوند، کاربرد GRT گسترده‌تر می‌شود.
3. هوش مصنوعی: تیم پروژه روی ارائه داده بلاکچین به عامل‌های هوش مصنوعی تمرکز کرده است.
4. رقابت: سرویس‌های متمرکز ارائه داده بلاکچین، اغلب ارزان‌تر و ساده‌ترند.
5. چرخه بازار: درس چرخه بازار کریپتو نشان می‌دهد آلت کوین‌ها معمولا هم‌جهت با کل بازار حرکت می‌کنند.

برای دنبال کردن روند کوتاه‌مدت بازار، تحلیل روزانه ارز دیجیتال را ببینید.

خرید گراف از کجا؟

برای خرید GRT دو راه دارید. صرافی‌های ایرانی مثل صرافی نوبیتکس و صرافی والکس معمولا ارز گراف را با تومان یا تتر عرضه می‌کنند. صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین هم بازار GRT دارند. بعضی صرافی‌های خارجی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند و ممکن است حساب را مسدود کنند.

فهرست کامل را در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال ببینید و مراحل کلی را در راهنمای خرید ارز دیجیتال بخوانید. نمودار لحظه‌ای را هم در صفحه قیمت ارز گراف دنبال کنید. هنگام برداشت، دقت کنید GRT روی شبکه اتریوم یا آربیتروم ارسال می‌شود و کیف پول مقصد باید همان شبکه را پشتیبانی کند. جزئیات را در درس شبکه انتقال ببینید.

کیف پول و استیکینگ ارز گراف

GRT یک توکن ERC-20 است و هر کیف پول سازگار با اتریوم، مثل متامسک، و کیف پول‌های سخت‌افزاری لجر و ترزور آن را نگه می‌دارند. برای دلیگیت روی آربیتروم به کمی ETH روی همین شبکه برای کارمزد نیاز دارید. اصول نگهداری را در درس کیف پول ارز دیجیتال بخوانید.

نزدیک‌ترین گزینه به استیکینگ (Staking) در این پروتکل دلیگیت است. در Graph Explorer یک ایندکسر را انتخاب می‌کنید و GRT را به او می‌سپارید. هنگام سپردن ۰٫۵ درصد مبلغ سوزانده می‌شود و برای پس گرفتن توکن باید ۲۸ دوره، یعنی حدود ۲۶ روز، صبر کنید. بازده به عملکرد و کارمزد ایندکسر بستگی دارد و ثابت نیست. سازوکار کلی را در درس استیکینگ ببینید.

۵ ریسک سرمایه‌گذاری روی ارز گراف

• نوسان شدید: GRT فاصله زیادی تا سقف تاریخی سال ۲۰۲۱ دارد و در دوره‌های کوتاه ریزش‌های تند داشته است.
• تورم دائمی: عرضه سقف ندارد و انتشار سالانه، اگر تقاضا رشد نکند، فشار فروش می‌سازد.
• رقابت متمرکز: سرویس‌های داده متمرکز برای بسیاری از تیم‌ها ساده‌تر و ارزان‌ترند.
• ریسک ایندکسر: انتخاب ایندکسر ضعیف یعنی پاداش کمتر و دوره انتظار طولانی برای خروج.
• کلاهبرداری: سایت‌های جعلی دلیگیت و ایردراپ تقلبی دارندگان GRT را هدف می‌گیرند.

فقط مبلغی را وارد بازار کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.

تفاوت ارز گراف و چین لینک

هر دو پروژه زیرساخت داده برای وب ۳ هستند، ولی جهت کارشان فرق دارد. The Graph داده‌ای را که روی بلاکچین ثبت شده می‌خواند و برای برنامه‌ها مرتب می‌کند. چین لینک (Chainlink) داده‌های بیرونی مثل قیمت ارزها را به قرارداد هوشمند می‌رساند. به همین دلیل این دو بیشتر مکمل هم‌اند تا رقیب مستقیم.

برای آشنایی با بلاکچینی که بیشتر ساب‌گراف‌ها روی آن ساخته شده‌اند، درس اتریوم چیست را بخوانید. فهرست همه درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.

نکات کلیدی این درس

• ارز گراف توکن پروتکل The Graph است که داده بلاکچین‌ها را فهرست‌بندی می‌کند.
• ایندکسرها با وثیقه GRT داده را ارائه می‌دهند و دلیگیتورها توکن را به آن‌ها می‌سپارند.
• عرضه اولیه ۱۰ میلیارد بود و حالا حدود ۱۱٫۶۸ میلیارد GRT است و سقف ندارد.
• از ژوئن ۲۰۲۴ سرویس متمرکز بسته شد و از دسامبر ۲۰۲۵ ارتقای Horizon فعال است.
• دلیگیت ۰٫۵ درصد کسر دارد و آزادسازی آن حدود ۲۶ روز طول می‌کشد.

جمع‌بندی

ارز گراف به یکی از زیرساخت‌های پرکاربرد وب ۳ گره خورده است: شبکه‌ای که داده بلاکچین‌ها را برای برنامه‌ها قابل جست‌وجو می‌کند. انتقال کامل به شبکه غیرمتمرکز و ارتقای Horizon دامنه آن را گسترش داده است. در مقابل، تورم دائمی، رقابت سرویس‌های متمرکز و وابستگی ارزش توکن به درآمد واقعی کوئری را باید جدی بگیرید. وضعیت زنده شبکه را در Graph Explorer و جزئیات پروژه را در سایت رسمی The Graph ببینید.