اندیکاتور ورتکس با دو خط سبز و قرمز نشان میدهد کدام طرف بازار، خریداران یا فروشندگان، حرکت قویتری دارد. این ابزار سقف هر کندل را با کف کندل قبلی و کف هر کندل را با سقف کندل قبلی مقایسه میکند و از همین مقایسه دو خط VI+ و VI- را میسازد. در این آموزش اندیکاتور ورتکس فرمول، تنظیمات هر سبک معامله، چهار سیگنال اصلی، یک استراتژی با عدد مشخص روی طلا و EURUSD و مقایسه آن با ADX و آرون را میخوانید. آموزشهای دیگر تحلیل تکنیکال را در اسمارت اف ایکس دنبال کنید.
اندیکاتور ورتکس چیست
اندیکاتور ورتکس، که در منابع لاتین با نام Vortex Indicator یا بهاختصار VI شناخته میشود، یک اندیکاتور روندنماست که اتین بوتس (Etienne Botes) و داگلاس سیپمن (Douglas Siepman) در ژانویه ۲۰۱۰ معرفی کردند. واژه ورتکس به معنی گرداب است. این دو تحلیلگر ایده اولیه را از مشاهدات ویکتور شاوبرگر (Viktor Schauberger)، طبیعتشناس اتریشی، درباره حرکت گردابی آب گرفتند و آن را با مفهوم حرکت جهتدار ولز وایلدر (J. Welles Wilder) ترکیب کردند. اگر با مفهوم اندیکاتور و دستهبندی آنها آشنا نیستید، اول درس اندیکاتور چیست را بخوانید.
اندیکاتور vortex در یک پنجره جدا زیر نمودار قیمت رسم میشود و دو خط دارد. خط VI+ قدرت حرکت رو به بالا را میسنجد و خط VI- قدرت حرکت رو به پایین را. هر دو خط حول عدد ۱ نوسان میکنند و در بیشتر بازارها بین ۰٫۶ و ۱٫۴ میمانند. هر وقت VI+ بالای VI- باشد، خریداران دست بالا را دارند و هر وقت VI- بالاتر باشد، فروشندگان.
کاربرد اصلی اندیکاتور ورتکس سه چیز است: تشخیص جهت روند، پیدا کردن نقطه احتمالی شروع روند تازه با تقاطع دو خط، و سنجیدن قدرت روند با فاصله بین خطوط. این اندیکاتور روی همه بازارها از فارکس و طلا تا سهام و ارز دیجیتال و روی همه تایم فریمها کار میکند.
اندیکاتور ورتکس دو خط VI+ و VI- دارد؛ خطی که بالاتر است، جهت غالب بازار را نشان میدهد.
فرمول اندیکاتور ورتکس: محاسبه VI+ و VI-

محاسبه اندیکاتور ورتکس چهار مرحله دارد و برای هر کندل تکرار میشود:
- حرکت رو به بالا (VM+): قدر مطلق فاصله سقف کندل فعلی تا کف کندل قبلی.
- حرکت رو به پایین (VM-): قدر مطلق فاصله کف کندل فعلی تا سقف کندل قبلی.
- دامنه واقعی (TR): بزرگترین عدد میان سه فاصله؛ سقف تا کف همین کندل، سقف تا بسته شدن کندل قبلی، و کف تا بسته شدن کندل قبلی.
- دو خط ورتکس: جمع VM+ در ۱۴ کندل اخیر تقسیم بر جمع TR همان ۱۴ کندل میشود VI+، و جمع VM- تقسیم بر همان عدد میشود VI-.
یک مثال عددی روی طلا: کندل قبلی سقف ۴۰۰۸ و کف ۳۹۹۶ دارد و کندل فعلی سقف ۴۰۱۲ و کف ۴۰۰۰. حرکت رو به بالا برابر است با ۴۰۱۲ منهای ۳۹۹۶، یعنی ۱۶ دلار. حرکت رو به پایین برابر است با فاصله ۴۰۰۰ تا ۴۰۰۸، یعنی ۸ دلار. حالا فرض کنید جمع VM+ در ۱۴ کندل اخیر ۲۱۰، جمع VM- برابر ۱۴۰ و جمع TR برابر ۱۷۵ باشد. VI+ میشود ۲۱۰ تقسیم بر ۱۷۵، یعنی ۱٫۲۰، و VI- میشود ۱۴۰ تقسیم بر ۱۷۵، یعنی ۰٫۸۰. فاصله ۰٫۴ بین دو خط نشانه برتری روشن خریداران است.
منطق فرمول ساده است. در روند صعودی، هر کندل سقف بالاتری میسازد و سقف تازه از کف کندل قبلی فاصله زیادی میگیرد، پس VM+ بزرگ میشود. تقسیم بر دامنه واقعی هم عدد را نسبی میکند تا ورتکس طلا و ورتکس EURUSD با هم قابل مقایسه باشند. چون فرمول فقط جمع ساده دارد و هیچ هموارسازی ندارد، خطوط روی کندل بستهشده ثابت میمانند و ریپینت نمیکنند.
تنظیمات اندیکاتور ورتکس برای اسکالپ، روزانه و سوئینگ

اندیکاتور ورتکس فقط یک ورودی دارد: دوره، یعنی تعداد کندلهایی که جمع میشوند. در شبیهساز اسمارت اف ایکس، تریدینگویو و بیشتر نسخههای متاتریدر پیشفرض آن ۱۴ است. جدول زیر تنظیمات اندیکاتور ورتکس را برای سه سبک رایج نشان میدهد:
| سبک معامله | تایم فریم رایج | دوره پیشنهادی | رفتار خطوط |
|---|---|---|---|
| اسکالپ | یک تا پنج دقیقه | ۷ تا ۱۰ | سریع، تقاطع زیاد، سیگنال کاذب بیشتر |
| روزانه | ۱۵ دقیقه تا یک ساعته | ۱۴ | تعادل بین سرعت و پایداری |
| سوئینگ | چهار ساعته و روزانه | ۲۱ تا ۳۰ | نرم و کند، فقط روندهای بزرگ را نشان میدهد |
در تصویر بالا، روی یک نمودار مشترک، دوره ۷ شش بار تقاطع داده و دورههای ۱۴ و ۲۱ هر کدام چهار بار. دوره ۲۱ خطوط را نرمتر و به هم نزدیکتر کرده است. قاعده عملی این است که دوره را با طول نوسانهای همان نماد هماهنگ کنید. اگر روندهای معنادار طلا روی نمودار یک ساعته معمولا ۲۰ تا ۳۰ کندل طول میکشند، دوره ۱۴ تا ۲۱ انتخاب منطقی است. دوره کمتر از ۷ خطوط را به نویز تبدیل میکند.
روش خواندن اندیکاتور ورتکس
برای خواندن اندیکاتور ورتکس سه چیز را با هم ببینید: کدام خط بالاتر است، فاصله دو خط چقدر است و خطوط در چه جهتی حرکت میکنند.
- VI+ بالای VI-: فشار خرید غالب است و روند صعودی یا دستکم برتری خریداران برقرار است.
- VI- بالای VI+: فشار فروش غالب است.
- فاصله زیاد بین دو خط، مثلا VI+ نزدیک ۱٫۲ و VI- نزدیک ۰٫۸: روند قوی است. بسیاری از معاملهگران عبور خط اصلی از ۱٫۱ را نشانه روند جدی میدانند.
- دو خط درهم و نزدیک عدد ۱: بازار رنج است و تقاطعها اعتبار کمی دارند.
- کم شدن فاصله دو خط در وسط روند: حرکت رو به ضعف است و احتمال اصلاح یا تثبیت بالا میرود.
در همه این حالتها، ورتکس وضعیت گذشته و فعلی را توصیف میکند. هیچ اندیکاتوری قیمت آینده را پیشبینی نمیکند و ورتکس هم ابزاری برای سنجیدن احتمال است.
فاصله بین VI+ و VI- قدرت روند را نشان میدهد؛ هرچه دو خط از هم دورتر باشند، روند قویتر است.
سیگنال خرید و فروش با اندیکاتور ورتکس

چهار سیگنال اصلی اندیکاتور ورتکس اینها هستند:
- تقاطع صعودی. وقتی VI+ از پایین خط VI- را قطع کند، سیگنال خرید صادر میشود. این سادهترین و رایجترین سیگنال ورتکس است.
- تقاطع نزولی. وقتی VI- از پایین خط VI+ را قطع کند، سیگنال فروش صادر میشود.
- تقاطع همراه با باز شدن فاصله. تقاطعی که در چند کندل بعد فاصله دو خط را بیشتر کند، معتبرتر است. اگر خط بالایی از ۱٫۱ عبور کند و خط پایینی زیر ۰٫۹ برود، روند تایید شده است.
- شکست سقف یا کف کندل تقاطع. برای کم کردن سیگنال کاذب، بعد از تقاطع صبر کنید تا قیمت سقف کندل تقاطع را برای خرید یا کف آن را برای فروش بشکند. این روش ورود با تاخیر است و در بخش استراتژی با عدد توضیح داده شده است.
در تصویر بالا دو تقاطع اول در محدوده رنج آمدهاند. تقاطع صعودی اول بعد از چند کندل با تقاطع نزولی خنثی شد و هیچ کدام حرکت معناداری نساختند. تقاطع سوم با شروع روند صعودی همراه شد و فاصله دو خط پس از آن مرتب بیشتر شد. به همین دلیل تقاطع را وقتی جدی بگیرید که در چند کندل بعد خطوط از هم فاصله بگیرند.
استراتژی ورتکس با مثال روی طلا و EURUSD
این استراتژی ورتکس تقاطع را با ورود تاخیری و حد ضرر بر پایه ATR ترکیب میکند و پنج قاعده دارد:
- تقاطع VI+ و VI- در جهت معامله رخ دهد.
- قیمت سقف کندل تقاطع را برای خرید یا کف آن را برای فروش بشکند؛ ورود با همین شکست است.
- حد ضرر پشت آخرین کف یا سقف نوسانی و دستکم به اندازه ۱٫۵ برابر ATR با دوره ۱۴.
- هدف اول ۱٫۵ برابر ریسک.
- خروج کامل با تقاطع برعکس یا با رسیدن قیمت به حد ضرر متحرک.
مثال طلا (XAUUSD، یک ساعته، دوره ۱۴):
| مرحله | عدد | توضیح |
|---|---|---|
| کندل تقاطع | سقف ۴۰۱۸ | VI+ برابر ۱٫۰۴ و VI- برابر ۰٫۹۷ |
| ورود | ۴۰۱۹ | شکست سقف کندل تقاطع در کندل بعدی |
| حد ضرر | ۴۰۰۴ | زیر آخرین کف، ۱۵ دلار فاصله (حدود ۱٫۵ برابر ATR برابر ۱۰) |
| هدف اول | ۴۰۴۱٫۵ | ۱٫۵ برابر ریسک، یعنی ۲۲٫۵ دلار |
| شرط خروج | تقاطع برعکس | یا برخورد قیمت به حد ضرر متحرک |
مثال EURUSD (چهار ساعته، دوره ۱۴): فرض کنید قیمت چند روز بین ۱٫۱۱۲۰ و ۱٫۱۱۷۵ رنج بوده است. VI+ خط VI- را رو به بالا قطع میکند و سقف کندل تقاطع ۱٫۱۱۸۰ است. ورود با شکست این سقف در ۱٫۱۱۸۲ انجام میشود، حد ضرر زیر کف محدوده در ۱٫۱۱۴۵ است، یعنی ۳۷ پیپ، و هدف اول ۱٫۱۲۳۸، یعنی ۵۶ پیپ بالاتر. اگر VI+ در طول حرکت بالای ۱٫۱ بماند، میتوانید بخشی از معامله را نگه دارید و حد ضرر را زیر کفهای تازه بالا بیاورید.
در تصویر واقعی شبیهساز پایین همین درس، روی نمودار چهار ساعته طلا، در روزهای پایانی اکتبر VI- نزدیک قیمت ۳۹۹۰ از VI+ عبور کرد و قیمت در کندلهای بعدی تا حدود ۳۸۷۰ پایین آمد. در ۳ نوامبر تقاطع برعکس با یک کندل صعودی بزرگ از حدود ۳۹۳۵ تا ۴۰۲۰ رخ داد و VI+ به حدود ۱٫۲۵ و VI- به حدود ۰٫۷۵ رسید. برای اندازه گرفتن فاصله حد ضرر، درس میانگین دامنه واقعی را ببینید. این عددها برای آموزش منطق استراتژی هستند و نتیجه هر معامله به مدیریت سرمایه شما بستگی دارد.
ترکیب اندیکاتور ورتکس با اندیکاتورهای دیگر
اندیکاتور ورتکس جهت و قدرت نسبی روند را نشان میدهد و در بازار رنج سیگنال کاذب زیادی میدهد. سه ترکیب رایج این ضعف را جبران میکنند:
- ورتکس و میانگین متحرک: سیگنال خرید ورتکس را وقتی بپذیرید که قیمت بالای میانگین متحرک ۵۰ یا ۲۰۰ باشد و سیگنال فروش را وقتی که قیمت زیر آن است. این فیلتر بیشتر تقاطعهای خلاف روند اصلی را حذف میکند. جزئیات را در درس میانگین متحرک ببینید.
- ورتکس و ADX: ورتکس جهت را نشان میدهد و ADX قدرت روند را. تقاطع ورتکس وقتی ADX بالای ۲۰ تا ۲۵ است، شانس بیشتری برای ادامه دارد و تقاطع در ADX زیر ۲۰ معمولا در رنج رخ داده است.
- ورتکس و چندلیر اگزیت: ورتکس نقطه ورود را میدهد و چندلیر اگزیت حد ضرر متحرک را بر پایه ATR تعیین میکند. روش آن را در درس اندیکاتور چندلیر اگزیت بخوانید.
ورتکس را با DI+ و DI- همزمان به کار نبرید. هر دو از یک ایده حرکت جهتدار ساخته شدهاند و کنار هم تایید تازهای نمیدهند.
ورتکس بهتر است یا ADX و آرون

ADX (شاخص میانگین جهتدار) و آرون دو رقیب اصلی اندیکاتور ورتکس هستند، چون هر سه برای تشخیص روند ساخته شدهاند. ورتکس از نظر ایده به سیستم DI+ و DI- وایلدر نزدیک است. در سیستم وایلدر سقف با سقف قبلی و کف با کف قبلی مقایسه میشود و نتیجه چند بار هموار میشود. ورتکس سقف را با کف قبلی میسنجد و فقط جمع ساده دارد، برای همین خطوطش زودتر از ADX به تغییر جهت واکنش نشان میدهند.
آرون زمان را میشمارد و میگوید آخرین سقف و کف چند کندل پیش ثبت شدهاند؛ برای همین روی هر سقف تازه به ۱۰۰ میپرد. ورتکس فاصله قیمت را اندازه میگیرد و حرکت نرمتری دارد. اگر دنبال شروع روند بعد از رنج هستید، آرون سریعتر است. اگر میخواهید بدانید روندی که شروع شده چقدر قدرت دارد، ADX اطلاعات بهتری میدهد. ورتکس بین این دو قرار میگیرد و جهت و قدرت نسبی را در یک نگاه نشان میدهد. درسهای اندیکاتور ADX و اندیکاتور آرون هر دو رقیب را کامل توضیح میدهند.
مزایا و معایب اندیکاتور ورتکس
| مزایا | معایب |
|---|---|
| فرمول ساده با یک ورودی | در بازار رنج تقاطع کاذب زیاد دارد |
| جهت و قدرت نسبی روند را با هم نشان میدهد | یک کندل خبری بزرگ تا ۱۴ کندل روی عدد اثر میگذارد |
| زودتر از ADX به تغییر روند واکنش نشان میدهد | سطح ثابت جهانی ندارد و عددها از نمادی به نماد دیگر فرق میکنند |
| روی کندل بستهشده ریپینت نمیکند | نقطه حد ضرر و هدف مشخصی نمیدهد |
| در همه بازارها و تایم فریمها قابل استفاده است | در متاتریدر بهصورت پیشفرض نصب نیست |
۵ اشتباه رایج در کار با اندیکاتور ورتکس
- معامله با هر تقاطع. بیشتر تقاطعها در رنج رخ میدهند. تقاطعی را بپذیرید که در چند کندل بعد فاصله دو خط را بیشتر کند.
- ورود پیش از بسته شدن کندل. خطوط تا پایان کندل جابهجا میشوند و تقاطع وسط کندل ممکن است با بسته شدن آن از بین برود. صبر کنید کندل بسته شود.
- کوتاه کردن بیحساب دوره. دوره ۵ یا ۷ روی نمودار یک ساعته خطوط را پرنوسان میکند. دوره را با طول نوسان همان نماد تنظیم کنید.
- نادیده گرفتن روند تایم فریم بالاتر. تقاطع صعودی روی نمودار ۱۵ دقیقهای، وقتی VI- روی نمودار چهار ساعته بالاتر است، معمولا فقط یک اصلاح کوتاه است.
- تکیه به ورتکس بهتنهایی. ورتکس حد ضرر و هدف نمیدهد. آن را با ساختار قیمت، میانگین متحرک یا ATR ترکیب کنید و مدیریت سرمایه را کنار نگذارید.
نصب اندیکاتور ورتکس در متاتریدر و تریدینگویو
در تریدینگویو اندیکاتور ورتکس بهصورت داخلی وجود دارد:
- نمودار نماد مورد نظر را باز کنید و روی دکمه Indicators در نوار بالا بزنید.
- در کادر جستوجو عبارت Vortex را بنویسید و Vortex Indicator را انتخاب کنید.
- روی نام اندیکاتور در پنجره پایین دوبار کلیک کنید و در بخش Inputs مقدار Length را تنظیم کنید؛ پیشفرض ۱۴ است.
- در تب Style میتوانید رنگ VI+ و VI- را عوض کنید تا با نمودار شما هماهنگ باشند.
در متاتریدر ۴ و ۵ ورتکس جزو اندیکاتورهای پیشفرض نیست و باید فایل آن را اضافه کنید:
- در متاتریدر از منوی File گزینه Open Data Folder را باز کنید و به پوشه MQL5 و سپس Indicators بروید (در متاتریدر ۴ پوشه MQL4).
- فایل اندیکاتور Vortex را که از بخش Code Base خود متاتریدر گرفتهاید، در این پوشه کپی کنید.
- متاتریدر را ببندید و دوباره باز کنید، یا در پنجره Navigator روی Indicators راستکلیک کنید و Refresh را بزنید.
- اندیکاتور را از Navigator روی نمودار بکشید و در تب Inputs دوره را روی ۱۴ بگذارید.
پیش از اجرای هر فایل اندیکاتور، منبع آن را بشناسید و فقط فایلهای بخش رسمی Code Base را نصب کنید. برای آشنایی بیشتر با تعریف استاندارد این ابزار، صفحه Vortex Indicator در Investopedia را هم ببینید.
امتحان اندیکاتور ورتکس در شبیهساز رایگان

بهترین راه یاد گرفتن اندیکاتور ورتکس دیدن رفتار آن روی نمودار واقعی است. در شبیهساز معاملاتی اسمارت اف ایکس میتوانید «شاخص ورتکس» را از گروه «روند» به نمودار اضافه کنید، دوره را عوض کنید و بدون ریسک پول واقعی سیگنالها را امتحان کنید. این اندیکاتور را در شبیهساز رایگان امتحان کنید. برای تمرین، ۲۰ تقاطع آخر طلا روی نمودار چهار ساعته را علامت بزنید و بشمارید چند تا در رنج آمدهاند و چند تا شروع روند بودهاند.
نکات کلیدی این درس
- اندیکاتور ورتکس را بوتس و سیپمن در سال ۲۰۱۰ معرفی کردند و دو خط VI+ و VI- دارد که حول عدد ۱ نوسان میکنند.
- VI+ جمع فاصله سقف تا کف قبلی و VI- جمع فاصله کف تا سقف قبلی است که هر دو بر جمع دامنه واقعی تقسیم میشوند.
- دوره پیشفرض در شبیهساز و بیشتر پلتفرمها ۱۴ است؛ برای اسکالپ ۷ تا ۱۰ و برای سوئینگ ۲۱ تا ۳۰.
- تقاطع صعودی سیگنال خرید و تقاطع نزولی سیگنال فروش است؛ فاصله بیشتر بین خطوط یعنی روند قویتر.
- در رنج، خطوط نزدیک ۱ درهم میروند و تقاطعها کماعتبارند.
- ورتکس زودتر از ADX واکنش نشان میدهد و نرمتر از آرون حرکت میکند.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معاملهگری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیلهای پیشرفته را در اختیار شما میگذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایهگذاری بهتر و بهروزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بیطرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیتها و بدون جانبداری بررسی میکنیم تا انتخاب آگاهانهای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه میکنیم تا مهارتهای لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی بهروز منتشر میکنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر میکنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید از راههای ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمعبندی
اندیکاتور ورتکس با یک مقایسه ساده کار میکند: سقف هر کندل تا کف کندل قبلی و کف هر کندل تا سقف کندل قبلی. جمع این فاصلهها در ۱۴ کندل، تقسیم بر دامنه واقعی، دو خط VI+ و VI- را میسازد که جهت غالب و قدرت نسبی روند را نشان میدهند. سیگنال اصلی تقاطع دو خط است و اعتبارش وقتی بیشتر میشود که فاصله خطوط بعد از تقاطع باز شود. در بازار رنج، ورتکس سیگنال کاذب زیادی میدهد، پس آن را با میانگین متحرک یا ADX فیلتر کنید و حد ضرر را با ATR بسنجید. پیش از استفاده در حساب واقعی، استراتژی را در شبیهساز امتحان کنید.
سوالات متداول درباره اندیکاتور ورتکس
۵ سوالاندیکاتور ورتکس چیست و چه کاربردی دارد؟
اندیکاتور ورتکس یک ابزار روندنماست که با دو خط VI+ و VI- نشان میدهد حرکت رو به بالا یا رو به پایین قویتر است. از آن برای تشخیص جهت روند، پیدا کردن شروع روند تازه با تقاطع خطوط و سنجیدن قدرت روند با فاصله دو خط استفاده میشود.
VI+ و VI- در اندیکاتور ورتکس یعنی چه؟
VI+ خط مثبت ورتکس است و جمع فاصله سقف هر کندل تا کف کندل قبلی را نسبت به دامنه واقعی نشان میدهد. VI- خط منفی ورتکس است و همین کار را برای فاصله کف هر کندل تا سقف کندل قبلی انجام میدهد. VI+ بالاتر یعنی برتری خریداران و VI- بالاتر یعنی برتری فروشندگان.
بهترین تنظیمات اندیکاتور ورتکس کدام است؟
تنظیم استاندارد دوره ۱۴ است و برای معامله روزانه روی تایم فریم ۱۵ دقیقه تا یک ساعته مناسب است. برای اسکالپ دوره ۷ تا ۱۰ و برای سوئینگ روی نمودار چهار ساعته و روزانه دوره ۲۱ تا ۳۰ رایج است. دوره کوتاهتر سیگنال بیشتر و کاذبتری میدهد.
استراتژی ورتکس برای طلا چگونه است؟
یک استراتژی ورتکس رایج برای طلا این است که بعد از تقاطع VI+ و VI- صبر کنید تا قیمت سقف کندل تقاطع را بشکند، حد ضرر را زیر آخرین کف و دستکم ۱٫۵ برابر ATR بگذارید و هدف اول را ۱٫۵ برابر ریسک بگیرید. فیلتر میانگین متحرک ۵۰ سیگنالهای خلاف روند را کم میکند.
آیا اندیکاتور ورتکس ریپینت میکند؟
ورتکس روی کندلهای بستهشده ریپینت نمیکند، چون فرمولش فقط جمع ساده کندلهای گذشته است. مقدار کندل در حال شکلگیری تا بسته شدن آن تغییر میکند، پس تقاطع را بعد از بسته شدن کندل معتبر بدانید.




