بورس تهران یک تالار دارد، ساعت کاری مشخصی دارد و پایان هر روز یک قیمت رسمی اعلام می‌کند. بازار ارز هیچ‌کدام از این‌ها را ندارد و با این حال روزانه چند تریلیون دلار در آن جابه‌جا می‌شود. دلیلش این است که فارکس یک بازار فرابورس است. در این درس سطح مبتدی می‌بینیم این ساختار یعنی چه، قیمت در آن چطور ساخته می‌شود، چه تفاوتی با بورس دارد و معامله‌گر خرد باید حواسش به چه چیزهایی باشد. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
بازار فرابورس چیست؟
بازار فرابورس بازاری است که معامله در آن مستقیم بین دو طرف انجام می‌شود، بدون اینکه سفارش‌ها به یک تالار یا سامانه‌ی مرکزی برود. در متن‌های انگلیسی به آن over the counter یا به اختصار OTC می‌گویند.
در بورس، همه‌ی خریداران و فروشندگان سفارش خود را به یک جا می‌فرستند و همان‌جا قیمت واحدی برای همه ساخته می‌شود. در بازار فرابورس چنین نقطه‌ی مشترکی وجود ندارد. به‌جای آن، شبکه‌ای از بانک‌ها، موسسات مالی و بروکرها با هم در ارتباط‌اند و هر کدام قیمت خودش را اعلام می‌کند.
بزرگ‌ترین بازار مالی جهان، یعنی بازار ارز، کاملا فرابورسی است و هیچ صرافی مرکزی برای آن وجود ندارد. همین ویژگی توضیح می‌دهد چرا قیمت یورو به دلار روی دو پلتفرم مختلف، در یک لحظه کمی با هم فرق دارد.
چهار لایه بازار فرابورس ارز
نبود تالار مرکزی به این معنا نیست که بازار بی‌نظم است. بازار فرابورس ارز ساختار روشنی دارد و قیمت در چهار لایه از بالا به پایین منتقل می‌شود.
- بانک‌های بزرگ جهانی. بیشترین حجم معامله اینجاست و قیمت از همین لایه شروع می‌شود. سازوکار این لایه در درس بازار بین‌بانکی آمده است.
- بانک‌ها و موسسات کوچک‌تر. قیمت را از لایه‌ی بالا می‌گیرند و برای مشتریان خود کمی روی آن حاشیه می‌گذارند.
- بروکرها و تامین‌کنندگان نقدینگی. قیمت چند منبع را جمع می‌کنند و از میان آن‌ها یک نرخ نهایی می‌سازند.
- معامله‌گر خرد. همان نرخ نهایی را روی پلتفرم می‌بیند و با همان معامله می‌کند.
هرچه از لایه‌ی اول دورتر شوید، فاصله‌ی خرید و فروش کمی بیشتر می‌شود. معنی این فاصله در درس بید و اسک توضیح داده شده است.
تفاوت بازار فرابورس و بورس در شش ستون
هر دو بازار واقعی و قانونی‌اند و تفاوتشان در محل انجام معامله است. جدول زیر شش تفاوت اصلی را کنار هم می‌گذارد.
| ویژگی | بورس | بازار فرابورس |
|---|---|---|
| محل معامله | یک تالار یا سامانه‌ی مرکزی | شبکه‌ای از بانک‌ها و بروکرها |
| قیمت | یک قیمت رسمی برای همه | قیمت هر تامین‌کننده کمی متفاوت است |
| ساعت کار | ساعت مشخص روزانه | شبانه‌روزی در پنج روز هفته |
| قرارداد | اندازه و شرایط استاندارد | اندازه و شرایط قابل توافق |
| تضمین معامله | اتاق پایاپای میان دو طرف می‌ایستد | طرف مقابل شما همان بروکر یا بانک است |
| حجم اعلامی | حجم واقعی کل بازار | فقط حجم همان تامین‌کننده |
ستون آخر برای تحلیل اهمیت زیادی دارد. اندیکاتور حجم روی نمودار فارکس، حجم کل بازار را نشان نمی‌دهد و فقط تعداد معاملات همان بروکر را می‌شمارد. روش درست استفاده از این عدد در درس حجم معاملات آمده است.
قیمت در بازار فرابورس چطور ساخته می‌شود؟
فرض کنید سه بروکر در یک لحظه برای یورو به دلار سه عدد نزدیک ولی متفاوت نشان می‌دهند. سه عامل این اختلاف را می‌سازند.
منبع نقدینگی. هر بروکر از مجموعه‌ی متفاوتی از بانک‌ها قیمت می‌گیرد. میانگین این قیمت‌ها با میانگین بروکر دیگر دقیقا یکی نیست.
حاشیه‌ی افزوده. بعضی بروکرها چند واحد به فاصله‌ی خرید و فروش اضافه می‌کنند و درآمدشان از همین است. بعضی دیگر این حاشیه را برنمی‌دارند و در عوض کمیسیون می‌گیرند. تفاوت این دو مدل در درس مدل اجرای بروکر بررسی شده است.
سرعت انتقال. فاصله‌ی سرور بروکر تا تامین‌کننده، قیمت را چند میلی‌ثانیه عقب‌تر نشان می‌دهد. در لحظه‌های پرنوسان همین تاخیر کوچک به اسلیپیج و گاهی به ری‌کوت می‌رسد.
اختلاف چند واحدی میان بروکرها عادی است؛ اختلاف بزرگ و پایدار با بقیه‌ی بازار نشانه‌ی قیمت‌سازی است.
کدام بازارها فرابورسی هستند؟
فارکس تنها بازار فرابورس نیست. جدول زیر چند بازار آشنا را بر اساس همین تقسیم‌بندی مرتب می‌کند.
| بازار | ساختار | نکته‌ی مهم برای معامله‌گر |
|---|---|---|
| جفت ارزها | فرابورس | قیمت هر بروکر کمی فرق دارد |
| قرارداد مابه‌التفاوت | فرابورس | قرارداد میان شما و بروکر بسته می‌شود |
| طلای جهانی | فرابورس | نرخ مرجع از بازار لندن می‌آید |
| آتی ارز | بورسی | قرارداد استاندارد با قیمت رسمی |
| سهام شرکت‌ها | بورسی | حجم واقعی و قیمت پایانی رسمی دارد |
ساختار قرارداد مابه‌التفاوت در درس قرارداد مابه‌التفاوت و تفاوت معامله‌ی نقدی با آتی در درس بازار اسپات توضیح داده شده است. طلا هم با همین منطق معامله می‌شود و جزئیاتش در درس معامله طلا آمده.
مزیت‌های بازار فرابورس برای معامله‌گر خرد
همین ساختار باز، چند مزیت عملی ایجاد می‌کند که بازار ارز را برای سرمایه‌های کوچک در دسترس کرده است.
- دسترسی شبانه‌روزی. بازار از دوشنبه بامداد تا جمعه شب باز است، چون همیشه جایی از جهان در ساعت کاری قرار دارد.
- اندازه‌ی دلخواه معامله. حجم قرارداد استاندارد و تحمیلی نیست و با حساب‌های کوچک هم می‌شود شروع کرد. انواع این حساب‌ها در درس انواع حساب فارکس آمده است.
- هزینه‌ی پایین ورود. رقابت میان بروکرها فاصله‌ی خرید و فروش را در جفت ارزهای اصلی بسیار کم کرده است.
- تنوع ابزار. ارز، طلا، نفت و شاخص‌ها روی یک پلتفرم و با یک حساب در دسترس‌اند.
سه ریسک ویژه بازار فرابورس
نبود نهاد مرکزی، بخشی از مسئولیت را به خود معامله‌گر منتقل می‌کند. سه ریسک زیر مخصوص همین ساختارند.
ریسک طرف مقابل. در بورس، اتاق پایاپای میان دو طرف می‌ایستد و اجرای معامله را تضمین می‌کند. در بازار فرابورس طرف مقابل شما همان بروکر است، پس سلامت مالی او مستقیم روی دارایی شما اثر می‌گذارد.
کیفیت اجرای سفارش. سرعت و قیمت اجرا بین بروکرها یکسان نیست و این تفاوت در دقیقه‌های انتشار اخبار مهم بزرگ‌تر می‌شود.
نبود قیمت مرجع. وقتی قیمت رسمی واحدی وجود ندارد، تنها راه داوری درباره‌ی یک نرخ، مقایسه‌ی آن با چند منبع دیگر است.
هر سه ریسک با انتخاب درست کارگزار کم می‌شوند. فهرست کارگزاران بررسی‌شده در صفحه‌ی بروکرهای فارکس در دسترس است.
چطور یک بروکر فرابورسی را بررسی کنیم؟
چهار چیز را پیش از واریز پول بررسی کنید. این کار یک ساعت وقت می‌گیرد و جلوی بیشتر مشکلات را می‌گیرد.
- مجوز. شماره‌ی مجوز را در سایت خود نهاد ناظر جست‌وجو کنید، نه در سایت بروکر. فهرست نهادهای ناظر در صفحه‌ی رگولاتورها آمده است.
- تفکیک حساب مشتری. پول مشتری باید جدا از حساب عملیاتی شرکت نگهداری شود.
- مدل اجرا. بپرسید سفارش به تامین‌کننده می‌رود یا در داخل پوشش داده می‌شود.
- سابقه‌ی برداشت. تجربه‌ی کاربران درباره‌ی سرعت برداشت، مهم‌ترین نشانه‌ی عملی سلامت یک بروکر است.
نقدینگی بازار فرابورس در ساعات مختلف
چون بازار فرابورس یک تالار ندارد، نقدینگی آن از جمع شدن بانک‌های فعال در هر ساعت ساخته می‌شود. وقتی بانک‌های بیشتری در ساعت کاری باشند، سفارش‌ها راحت‌تر پر می‌شوند و فاصله‌ی خرید و فروش کمتر است.
| بازه | وضعیت نقدینگی | اثر عملی |
|---|---|---|
| ساعات آسیا | متوسط | دامنه‌ی نوسان کمتر، حرکت آرام‌تر |
| ساعات اروپا | بالا | فاصله‌ی خرید و فروش کم، اجرای روان |
| هم‌پوشانی اروپا و آمریکا | بیشترین | بیشترین حجم و بزرگ‌ترین حرکت‌های روز |
| پایان روز معاملاتی | کم | فاصله‌ی خرید و فروش باز می‌شود |
همان جفت ارز در ساعت کم‌نقدینگی هزینه‌ی بیشتری برای ورود و خروج دارد. به همین دلیل بسیاری از معامله‌گران ساعت‌های پرحجم را برای اجرای سفارش انتخاب می‌کنند. انتخاب بازه‌ی زمانی مناسب برای تحلیل هم در درس تایم فریم بررسی شده است.
بازار فرابورس چطور بر قیمت‌ها نظارت می‌شود؟
در نبود تالار مرکزی، نظارت از دو مسیر انجام می‌شود. مسیر اول، نهاد ناظر هر کشور است که بروکر را موظف می‌کند سفارش مشتری را با بهترین قیمت در دسترس اجرا کند و سوابق اجرا را نگه دارد. مسیر دوم، خود رقابت بازار است: اگر قیمت یک تامین‌کننده از بقیه فاصله بگیرد، مشتریان و تامین‌کنندگان دیگر سریع از او فاصله می‌گیرند.
برای معامله‌گر خرد، نتیجه‌ی عملی ساده است. گزارش اجرای سفارش‌ها و میانگین لغزش قیمت را از بروکر بخواهید و هر چند وقت یک بار نرخ خودتان را با یک منبع مستقل مقایسه کنید.
شش اشتباه رایج درباره بازار فرابورس
بیشتر این برداشت‌ها از مقایسه‌ی ناخودآگاه با بورس می‌آیند.
- قیمت بروکر من اشتباه است. اختلاف چند واحدی ذات این بازار است و به منبع نقدینگی برمی‌گردد.
- حجم روی نمودار، حجم کل بازار است. آن عدد فقط حجم همان تامین‌کننده را می‌شمارد.
- فرابورس یعنی غیرقانونی. بزرگ‌ترین بازار مالی جهان با همین ساختار کار می‌کند و زیر نظر نهادهای ناظر است.
- نرخ پایان روز رسمی است. هر پلتفرم نرخ بسته شدن خودش را ثبت می‌کند و این عدد میان بروکرها فرق دارد.
- سفارش من حتما به بازار جهانی می‌رود. این موضوع به مدل اجرای بروکر بستگی دارد.
- بازار شبانه‌روزی یعنی همیشه یکسان. نقدینگی در ساعات مختلف تفاوت زیادی دارد و فاصله‌ی خرید و فروش با آن تغییر می‌کند.
نکات کلیدی این درس
- بازار فرابورس یعنی معامله‌ی مستقیم میان دو طرف، بدون تالار یا سامانه‌ی مرکزی.
- قیمت در چهار لایه از بانک‌های بزرگ تا معامله‌گر خرد منتقل می‌شود.
- هر تامین‌کننده قیمت خودش را می‌سازد، پس نرخ واحد رسمی وجود ندارد.
- حجم نمایش‌داده‌شده روی نمودار فارکس، حجم همان بروکر است.
- مهم‌ترین ریسک این ساختار، طرف مقابل بودن بروکر است و با بررسی مجوز کم می‌شود.
اسمارت اف ایکس؛ مرجع مقایسه و انتخاب بهترین خدمات مالی
اسمارت اف ایکس همراه هوشمند شما در مسیر معامله‌گری است؛ ما ابزار، دانش و تحلیل‌های پیشرفته را در اختیار شما می‌گذاریم تا با اطمینان و هوشمندی، تصمیمات سرمایه‌گذاری بهتر و به‌روزتری بگیرید.
برخی از مزایای همکاری با اسمارت اف ایکس شامل موارد زیر است:
- بررسی بی‌طرفانه: بروکرها و بسترهای معاملاتی را بر اساس واقعیت‌ها و بدون جانبداری بررسی می‌کنیم تا انتخاب آگاهانه‌ای داشته باشید.
- رشد سواد مالی: محتوای آموزشی و تحلیلی جامع تهیه می‌کنیم تا مهارت‌های لازم برای فعالیت موفق در بازارهای مالی را کسب کنید.
- تهیه مقالات جدید: با تمرکز بر دانش روز، مقالات آموزشی و تحلیلی به‌روز منتشر می‌کنیم.
- پایبندی به اصل شفافیت: نظرات و بازخوردهای کاربران را بدون حذف یا ویرایش منتشر می‌کنیم.
💬 اگر سوالی دارید یا نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از راه‌های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلگرام پشتیبانی: smartfxsupport
- ایمیل پشتیبانی: support@smartfxac.com
جمع‌بندی
بازار فرابورس ساختاری است که بازار ارز را شبانه‌روزی، در دسترس و کم‌هزینه کرده و در عوض، انتخاب طرف مقابل را به خود معامله‌گر سپرده است. اگر یک جمله از این درس بماند، همین باشد: در این بازار شما با بروکر معامله می‌کنید، پس بررسی بروکر بخشی از تحلیل است. برای شروع، قیمت یک جفت ارز را همین امروز روی دو پلتفرم مختلف کنار هم ببینید و اندازه‌ی اختلاف را یادداشت کنید.
سوالات متداول درباره بازار فرابورس
۵ سوالبازار فرابورس با بورس چه فرقی دارد؟
در بورس همه‌ی سفارش‌ها به یک سامانه‌ی مرکزی می‌روند و یک قیمت رسمی ساخته می‌شود. در بازار فرابورس معامله مستقیم میان دو طرف انجام می‌شود و هر تامین‌کننده قیمت خودش را اعلام می‌کند.
آیا بازار فرابورس قانونی است؟
بله. بازار جهانی ارز، بزرگ‌ترین بازار مالی دنیا، کاملا فرابورسی است و بروکرهای آن در کشورهای مختلف زیر نظر نهادهای ناظر فعالیت می‌کنند.
چرا قیمت دو بروکر یکی نیست؟
چون هر بروکر از مجموعه‌ی متفاوتی از بانک‌ها قیمت می‌گیرد، ممکن است حاشیه‌ای روی آن بگذارد و سرعت انتقال داده‌اش هم فرق می‌کند. اختلاف چند واحدی طبیعی است.
حجم معاملات فارکس را از کجا ببینم؟
عدد روی پلتفرم فقط حجم همان بروکر است. برای تصویر کلی‌تر باید از داده‌های تجمیعی یا گزارش‌های دوره‌ای نهادهای بین‌المللی استفاده کرد.
ریسک اصلی معامله در بازار فرابورس چیست؟
ریسک طرف مقابل. پول نزد بروکر است و اتاق پایاپای میان شما و او نمی‌ایستد، پس مجوز معتبر و تفکیک حساب مشتری اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
