هوادار یک تیم فوتبال را تصور کنید که می‌تواند در انتخاب طرح لباس یا آهنگ ورزشگاه رای بدهد و برای این کار یک توکن دیجیتال از باشگاه خریده است. چیلیز زیرساخت همین ارتباط است: بلاکچینی که فن توکن باشگاه‌هایی مثل بارسلونا و یوونتوس روی آن ساخته میشود. در این درس با سازنده، فناوری و توکنومیکس CHZ آشنا می‌شوید و اعتبار و ریسک‌های آن را هم با داده‌های آبان ۱۴۰۵ مرور می‌کنیم. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
چیلیز چیست و چه مشکلی را حل میکند؟
چیلیز (Chiliz) یک بلاکچین مخصوص ورزش و سرگرمی است که ارز اصلی آن CHZ نام دارد. اگر با مفهوم بلاکچین و رمزارز آشنا نیستید، اول درس ارز دیجیتال چیست را بخوانید.
باشگاههای ورزشی میلیون‌ها هوادار در سراسر جهان دارند، ولی بیشتر این هواداران هیچ راه مستقیمی برای مشارکت در تصمیم‌های باشگاه ندارند. این پروژه برای باشگاه‌ها فن توکن (Fan Token) می‌سازد. فن توکن توکنی است که دارنده‌اش در نظرسنجی‌های باشگاه رای می‌دهد، جایزه می‌گیرد و به تجربه‌های ویژه هواداری دسترسی پیدا میکند. خرید و فروش این توکن‌ها در اپلیکیشن سوسیوس (Socios) با CHZ انجام میشود.
این پروژه بلاکچینی برای فن توکن‌های ورزشی است و CHZ ارزی است که برای خرید این توکن‌ها و پرداخت کارمزد شبکه به کار می‌رود.
سازنده چیلیز کیست و چیلیز مال کجاست؟
این پروژه را الکساندر دریفوس (Alexandre Dreyfus)، کارآفرین فرانسوی، در سال ۲۰۱۸ راه انداخت. او پیش از آن در صنعت بازی و سرگرمی آنلاین فعالیت داشت. فروش خصوصی توکن در ژوئن ۲۰۱۸ برگزار شد و پاری سن ژرمن و یوونتوس در همان سال اولین قراردادهای همکاری را امضا کردند. اولین فن توکن‌ها در سال ۲۰۲۰ در اپلیکیشن سوسیوس عرضه شدند.
شرکت صادرکننده توکن ابتدا HX Entertainment نام داشت و از اکتبر ۲۰۲۵ به The Chiliz Group Limited تغییر نام داد. وایت‌پیپر (Whitepaper) CHZ هم به نهاد ناظر مالی مالت (MFSA) اعلام شده است. پس جواب کوتاه پرسش «چیلیز مال کجاست» مالت است و مدیرعامل آن فرانسوی است.
شبکه چیلیز چطور کار میکند؟
CHZ ابتدا یک توکن روی اتریوم بود. در مه ۲۰۲۳ نسخه دوم شبکه با نام Chiliz Chain 2.0 راه افتاد که یک بلاکچین لایه ۱ مستقل و سازگار با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است. از آن زمان CHZ ارز بومی همین شبکه است و کارمزد تراکنش‌ها با آن پرداخت میشود.
روش اجماع شبکه اثبات اعتبار سهامی (Proof of Staked Authority یا PoSA) است. در این روش تعداد محدودی اعتبارسنج تاییدشده، که بیشتر شرکت‌ها و نهادهای شناخته‌شده‌اند، با سپردن CHZ بلاک‌ها را تولید می‌کنند. این مدل سریع و ارزان است، ولی در مقایسه با شبکه‌هایی که هر کسی می‌تواند اعتبارسنج شود، تمرکز بیشتری دارد. مفهوم پایه این روش را در درس اثبات سهام بخوانید.
اکسپلورر رسمی این شبکه در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ میانگین زمان هر بلاک را ۳ ثانیه نشان می‌داد. همین صفحه بیش از ۶۷ میلیون تراکنش، حدود ۳٫۷ میلیون آدرس کیف پول و حدود ۳۶ هزار تراکنش در روز ثبت کرده بود.
ادغام پاریبو نت
در اوت ۲۰۲۵ این پروژه با صرافی ترکیه‌ای پاریبو به توافق رسید و بلاکچین پاریبو نت در این شبکه ادغام شد. توکن PRB دارندگان آن به CHZ تبدیل شد و طبق اعلام دو شرکت، بیش از ۲۵۰ هزار کیف پول فن توکن ترکیه‌ای به این شبکه منتقل شدند.
کاربردهای ارز چیلیز
CHZ در این اکوسیستم چند نقش دارد:
- خرید فن توکن: در سوسیوس و صرافی‌ها، فن توکن باشگاه‌ها با CHZ خرید و فروش میشود.
- کارمزد شبکه: هر تراکنش روی این شبکه کارمزدی به CHZ دارد که بیشتر آن سوزانده میشود.
- استیکینگ (Staking): دارندگان CHZ آن را به اعتبارسنج‌ها می‌سپارند و از تورم سالانه پاداش می‌گیرند.
- برنامه‌های ورزشی: پروژه‌های بازی، پیشبینی ورزشی و کلکسیون دیجیتال روی این شبکه ساخته می‌شوند. برای درک پایه این برنامه‌ها درس قرارداد هوشمند را ببینید.
از سال ۲۰۲۶ بخشی از درآمد فروش فن توکن‌ها هم صرف خرید و سوزاندن CHZ میشود که در بخش بعد توضیح داده شده است.
توکنومیکس چیلیز
توکنومیکس (Tokenomics) یعنی قواعدی که تعیین میکند یک توکن چطور ساخته و پخش میشود. توکنومیکس CHZ در سال ۲۰۲۴ تغییر بزرگی کرد:
- عرضه اولیه: تا سال ۲۰۲۴ عرضه ثابت و حدود ۸٫۸۹ میلیارد CHZ بود.
- تورم کاهشی: با هارد فورک (Hard Fork) یا ارتقای اجباری Dragon8 در سال ۲۰۲۴ تورم سالانه به شبکه اضافه شد. سال اول ۸٫۸ درصد بود و طبق جدول رسمی، طی حدود ۱۴ سال به ۱٫۸۸ درصد می‌رسد و همان‌جا ثابت می‌ماند.
- تقسیم توکن تازه: ۶۵ درصد به اعتبارسنج‌ها و استیک‌کنندگان، ۱۰ درصد به صندوق جامعه و تامین‌کنندگان نقدینگی و ۲۵ درصد به توسعه اکوسیستم و هزینه‌های عملیاتی می‌رسد.
- سوزاندن کارمزد: شبکه از مدل EIP-1559 استفاده میکند و بیشتر کارمزدها سوزانده می‌شوند.
- خرید و سوزاندن: از سال ۲۰۲۶، ۱۰ درصد درآمد فروش فن توکن‌ها صرف خرید و سوزاندن CHZ میشود.
هارد فورک Pepper8 در اوت ۲۰۲۵ جدول تورم را اصلاح کرد و CHZ لازم برای ادغام پاریبو نت را هم یک بار به عرضه اضافه کرد.
CHZ از سال ۲۰۲۴ سقف ثابت ندارد و عرضه خالص آن به رقابت بین تورم کاهشی و سوزاندن کارمزد و درآمد بستگی دارد.
آیا چیلیز کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده
داده‌های اصلی برای سنجیدن اعتبار این پروژه این‌هاست:
- همکاری‌های واقعی: باشگاههای بزرگ اروپایی و چند تیم ملی فن توکن رسمی خود را روی این شبکه عرضه کرده‌اند.
- سابقه: پروژه از سال ۲۰۱۸ فعال است و شبکه مستقل آن از مه ۲۰۲۳ کار میکند.
- مقررات: وایت‌پیپر CHZ به ناظر مالی مالت اعلام شده و تیم پروژه در سال ۲۰۲۵ برای بازگشت به بازار آمریکا با کارگروه کریپتوی کمیسیون بورس آمریکا (SEC) جلسه داشت. هیچ پرونده‌ای از SEC علیه CHZ گزارش نشده و ETF مستقیمی هم برای آن وجود ندارد.
- حادثه امنیتی: در اکتبر ۲۰۲۶ کیف پول‌هایی که برای پرداخت کارمزد پل استفاده می‌شدند هدف حمله قرار گرفتند. طبق اعلام مدیرعامل، زیان حدود ۱ اتر بود و دارایی کاربران آسیب ندید.
- انتقاد: منتقدان می‌گویند ارزش بیشتر فن توکن‌ها بعد از عرضه افت کرده و تمرکز اعتبارسنج‌ها بالاست.
کلاهبرداری با نام این پروژه و فن توکن‌ها هم دیده میشود، مثل فن توکن جعلی باشگاه‌ها یا ایردراپ تقلبی CHZ. فقط فن توکن‌هایی را بخرید که باشگاه رسمی اعلام کرده و الگوهای رایج را در درس کلاهبرداری رمزارز بخوانید.
آینده چیلیز؛ عوامل اثرگذار
هیچ‌کس نمی‌تواند قیمت آینده CHZ را با اطمینان بگوید و ما هم عددی پیشبینی نمی‌کنیم. عواملی که مسیر آینده این پروژه را شکل می‌دهند قابل دنبال کردن‌اند:
- رویدادهای ورزشی: تقاضا برای فن توکن‌ها در جام جهانی و فصل‌های مهم لیگ‌ها بیشتر میشود.
- بازار آمریکا: موفقیت یا شکست بازگشت سوسیوس به آمریکا روی تعداد کاربران اثر دارد.
- میزان سوزاندن: اگر درآمد و کارمزد سوزانده‌شده از تورم سالانه بیشتر شود، عرضه کاهشی میشود.
- باشگاههای تازه: ورود تیم‌ها و لیگ‌های جدید دامنه کاربرد را گسترش می‌دهد.
- چرخه بازار: آلت کوین‌ها معمولا هم‌جهت با کل بازار حرکت می‌کنند که در درس چرخه بازار کریپتو توضیح داده شده است.
برای دنبال کردن روند کوتاه‌مدت بازار، تحلیل روزانه ارز دیجیتال را ببینید.
خرید چیلیز از کجا؟
CHZ در صرافی‌های ایرانی مثل صرافی نوبیتکس و صرافی والکس با تومان یا تتر عرضه میشود. صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین هم بازار CHZ دارند. بعضی صرافی‌های خارجی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند و ممکن است حساب را مسدود کنند.
فهرست کامل را در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال ببینید و مراحل کلی را در راهنمای خرید ارز دیجیتال بخوانید. نمودار و تغییرات لحظه‌ای را هم در صفحه قیمت چیلیز دنبال کنید.
CHZ هم روی شبکه اصلی خودش وجود دارد و هم به شکل توکن روی اتریوم و چند شبکه دیگر. هنگام برداشت، شبکه‌ای را انتخاب کنید که کیف پول مقصد پشتیبانی میکند. جزئیات را در درس شبکه انتقال ببینید.
کیف پول و استیکینگ چیلیز
برای نگهداری CHZ روی شبکه اصلی، هر کیف پول سازگار با EVM مثل متامسک کافی است و فقط باید شبکه Chiliz Chain را به آن اضافه کنید. کیف پول سخت‌افزاری لجر هم این شبکه را پشتیبانی میکند. اپلیکیشن سوسیوس یک کیف پول داخلی دارد که برای خرید فن توکن ساخته شده است. اصول نگهداری را در درس کیف پول ارز دیجیتال بخوانید.
این شبکه استیکینگ بومی دارد. دارندگان CHZ توکن خود را از طریق درگاه رسمی به یکی از اعتبارسنج‌ها می‌سپارند و سهمی از تورم سالانه را دریافت می‌کنند. طبق مستندات رسمی، سود واقعی به نرخ تورم آن سال و درصد CHZ استیک‌شده بستگی دارد.
ریسک‌های سرمایه‌گذاری روی چیلیز
- تورم: عرضه CHZ هر سال بیشتر میشود و اگر سوزاندن کم باشد، ارزش هر واحد زیر فشار است.
- وابستگی به ورزش: تقاضا به رویدادهای ورزشی و هیجان هواداران گره خورده است.
- تمرکز: تعداد اعتبارسنج‌ها کم است و یک شرکت نقش اصلی را در اکوسیستم دارد.
- مقررات: ورود به بازارهایی مثل آمریکا به نظر نهادهای ناظر بستگی دارد.
- نوسان شدید: CHZ فاصله زیادی تا سقف تاریخی سال ۲۰۲۱ دارد و افت‌های عمیقی داشته است.
فقط مبلغی را وارد بازار کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.
تفاوت چیلیز و فلو
هر دو شبکه برای ورزش و سرگرمی شناخته شده‌اند. فلو با کلکسیون‌های دیجیتال لیگ بسکتبال آمریکا و NFTهای ورزشی مشهور شد. چیلیز روی فن توکن و رای‌گیری هواداران تمرکز دارد و با باشگاههای فوتبال اروپایی همکاری میکند.
| معیار | چیلیز | فلو |
|---|---|---|
| محصول اصلی | فن توکن باشگاه‌ها | کلکسیون دیجیتال |
| اجماع | PoSA | اثبات سهام |
| سازگاری EVM | دارد | دارد (Flow EVM) |
| تمرکز ورزشی | فوتبال اروپا | بسکتبال آمریکا |
برای آشنایی با بزرگ‌ترین شبکه قرارداد هوشمند که CHZ اول روی آن ساخته شد، درس اتریوم چیست را بخوانید. فهرست همه درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.
نکات کلیدی این درس
- این پروژه را الکساندر دریفوس در سال ۲۰۱۸ ساخت و شرکت آن در مالت ثبت شده است.
- نسخه دوم شبکه از مه ۲۰۲۳ یک بلاکچین مستقل سازگار با EVM با اجماع PoSA است.
- CHZ از سال ۲۰۲۴ تورم کاهشی دارد که از ۸٫۸ درصد شروع شد و به ۱٫۸۸ درصد می‌رسد.
- بیشتر کارمزدها و ۱۰ درصد درآمد فن توکن‌ها صرف سوزاندن CHZ میشود.
- CHZ برای خرید فن توکن در سوسیوس، پرداخت کارمزد شبکه و استیکینگ به کار می‌رود.
جمع‌بندی
این پروژه با فن توکن‌ها توانسته باشگاههای بزرگ ورزشی را وارد بلاکچین کند و از سال ۲۰۲۳ شبکه مستقل خودش را دارد. تورم سالانه، وابستگی به هیجان رویدادهای ورزشی و تمرکز اعتبارسنج‌ها مهم‌ترین نکته‌هایی‌اند که باید پیش از هر تصمیمی بسنجید. وضعیت زنده شبکه را در اکسپلورر رسمی چیلیز و جزئیات پروژه را در سایت رسمی چیلیز ببینید.
سوالات متداول درباره چیلیز
۸ سوالچیلیز مال کدام کشور است؟
شرکت سازنده، The Chiliz Group Limited، در مالت ثبت شده و بنیان‌گذار آن الکساندر دریفوس فرانسوی است.
فن توکن چیست؟
فن توکن توکن دیجیتال یک باشگاه یا تیم است که به دارنده اجازه می‌دهد در نظرسنجی‌های باشگاه رای بدهد و جایزه و تجربه‌های ویژه بگیرد.
سوسیوس چه ارتباطی با چیلیز دارد؟
سوسیوس اپلیکیشن خرید و استفاده از فن توکنهاست که همان گروه سازنده CHZ آن را اداره میکند و پرداخت در آن با CHZ انجام میشود.
آیا CHZ سقف عرضه دارد؟
از سال ۲۰۲۴ سقف ثابت ندارد. تورم سالانه از ۸٫۸ درصد شروع شد و به‌تدریج به ۱٫۸۸ درصد می‌رسد، در حالی که بخشی از کارمزد و درآمد سوزانده میشود.
آیا میشود چیلیز را استیک کرد؟
بله، CHZ را میشود به اعتبارسنجهای شبکه سپرد و سهمی از تورم سالانه را گرفت. نرخ سود ثابت نیست.
آیا فن توکن‌ها همان CHZ هستند؟
خیر، هر باشگاه توکن جداگانه خودش را دارد، مثل BAR برای بارسلونا یا PSG برای پاری سن ژرمن. CHZ ارز پایه شبکه است که این توکن‌ها با آن معامله می‌شوند.
فرق چیلیز و فلو چیست؟
شبکه CHZ روی فن توکن باشگاههای فوتبال تمرکز دارد و فلو بیشتر با کلکسیون دیجیتال و NFTهای ورزشی شناخته میشود.
آینده چیلیز چطور است؟
آینده این پروژه به جذب باشگاههای تازه، بازگشت به بازار آمریکا و رابطه تورم و سوزاندن بستگی دارد. هیچ عدد قیمتی را نمیشود با اطمینان پیشبینی کرد.
