سلستیا چیست؟ | لایه دسترسی‌پذیری داده، ارز TIA و ۶ ریسک

فرض کنید یک فروشگاه کوچک بخواهد دفتر فروشش را رسمی کند. ثبت هر قلم در یک دفترخانه گران و شلوغ هزینه زیادی دارد. راه ارزان‌تر این است که فروشگاه حساب‌ها را خودش ببندد و فقط خلاصه‌ای از اسناد را جایی عمومی بگذارد که هر کس بتواند ببیند. سلستیا همین نقش «تابلوی عمومی داده» را برای بلاکچین‌های دیگر بازی می‌کند. در این درس از اسمارت اف ایکس با سازنده این شبکه، روش کار آن، توکنومیکس (Tokenomics)، اعتبار، خرید، کیف پول و ریسک‌های TIA آشنا می‌شوید.

سلستیا چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

سلستیا (Celestia) یک بلاکچین ماژولار است. در بلاکچین‌های قدیمی مثل اتریوم یک شبکه همه کارها را با هم انجام می‌دهد: اجرای تراکنش، توافق روی ترتیب آن‌ها و نگه داشتن داده. در طراحی ماژولار این کارها از هم جدا می‌شوند و هر لایه یک کار را انجام می‌دهد. اگر با پایه‌های این حوزه آشنا نیستید، درس ارز دیجیتال چیست را اول بخوانید.

این شبکه فقط دو کار انجام می‌دهد: ترتیب داده‌ها را مشخص می‌کند و تضمین می‌کند داده برای همه در دسترس باشد. به این کار دسترسی‌پذیری داده (Data Availability) می‌گویند. اجرای تراکنش‌ها به عهده شبکه‌های دیگر است، معمولا رول‌آپ‌ها؛ یعنی شبکه‌هایی که تراکنش‌ها را بیرون از لایه اصلی پردازش می‌کنند و فقط داده را منتشر می‌کنند. درس بلاکچین لایه ۲ این مفهوم را توضیح می‌دهد.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

مشکلی که این پروژه حل می‌کند، هزینه بالای انتشار داده است. رول‌آپ‌ها باید داده تراکنش‌ها را جایی منتشر کنند تا هر کس بتواند درستی آن را بررسی کند. انتشار این داده روی شبکه‌های همه‌منظوره گران است و سلستیا جایی ارزان‌تر و مخصوص همین کار می‌سازد.

سلستیا داده شبکه‌های دیگر را مرتب و برای همه در دسترس نگه می‌دارد و اجرای تراکنش را به خود آن شبکه‌ها می‌سپارد؛ نتیجه، راه‌اندازی ارزان‌تر بلاکچین تازه است.

سازنده سلستیا کیست و این پروژه مال کجاست؟

ایده این شبکه از پژوهش مصطفی البسام (Mustafa Al-Bassam) آمد؛ پژوهشگری که در دانشگاه کالج لندن روی مقیاس‌پذیری بلاکچین کار می‌کرد. او در سال ۲۰۱۹ مقاله LazyLedger را منتشر کرد و همان سال پروژه‌ای با همین نام راه افتاد. چند هم‌بنیان‌گذار دیگر هم به او پیوستند و پروژه در سال ۲۰۲۱ نام سلستیا را گرفت.

توسعه را شرکت Celestia Labs پیش می‌برد و بنیاد سلستیا (Celestia Foundation) مدیریت ذخیره توکن و برنامه‌های حمایتی را دارد. پروژه چند دور جذب سرمایه داشته که آخرین دور بزرگ آن حدود ۱۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ بود. شبکه اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۳ راه افتاد. پس جواب کوتاه پرسش «سلستیا مال کجاست» این است: ایده در لندن شکل گرفت و تیم سازنده آن بین‌المللی است.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

شبکه سلستیا چطور کار می‌کند؟

این شبکه با اثبات سهام (Proof of Stake) کار می‌کند و بر پایه ابزار Cosmos SDK و موتور اجماع CometBFT ساخته شده است. اعتبارسنج‌ها (Validator) بلاک می‌سازند و دارندگان TIA توکن خود را به آن‌ها می‌سپارند.

نوآوری اصلی، نمونه‌برداری از دسترسی‌پذیری داده (Data Availability Sampling) است. گره‌های سبک لازم نیست کل بلاک را دانلود کنند. هر کدام چند تکه کوچک تصادفی را بررسی می‌کنند و اگر همه تکه‌ها در دسترس باشند، با احتمال بسیار بالا کل داده هم در دسترس است. هر چه این گره‌ها بیشتر شوند، شبکه می‌تواند بلاک‌های بزرگ‌تری را با امنیت نگه دارد.

رول‌آپ‌ها داده خود را در قالب «بلاب» (Blob) با تراکنشی به نام PayForBlobs منتشر می‌کنند و کارمزد آن را با TIA می‌پردازند. ارتقای Lotus در سال ۲۰۲۵ تورم را کم کرد و ارتقای Matcha بلاک‌ها را بزرگ‌تر کرد و تورم را دوباره پایین آورد.

اکسپلورر Celenium در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ این وضعیت را نشان می‌داد:

• زمان میانگین بلاک: حدود ۲٫۹ ثانیه.
• عرضه کل: حدود ۱٫۱۸ میلیارد TIA.
• TIA استیک‌شده: حدود ۴۶۵ میلیون.
• حجم بلاب‌های روزانه: حدود ۴۹۰ گیگابایت.
• اعتبارسنج‌های فعال: ۹۸.

کاربردهای ارز سلستیا

مهم‌ترین کاربرد ارز سلستیا پرداخت کارمزد انتشار داده است. هر رول‌آپی که داده‌اش را روی این شبکه می‌گذارد، باید TIA خرج کند. هر چه رول‌آپ‌های بیشتری از شبکه استفاده کنند، تقاضای این کارمزد بیشتر می‌شود.

• استیکینگ (Staking): دارندگان TIA توکن را به اعتبارسنج‌ها می‌سپارند، امنیت شبکه را تأمین می‌کنند و پاداش می‌گیرند.
• رأی‌گیری: پیشنهادهای تغییر شبکه، مثل کاهش تورم، با رأی دارندگان توکن استیک‌شده تصویب می‌شود.
• توکن کارمزد رول‌آپ‌ها: بعضی رول‌آپ‌ها TIA را به عنوان توکن پرداخت کارمزد خودشان هم پذیرفته‌اند.

توکنومیکس سلستیا

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

عرضه اولیه TIA یک میلیارد واحد بود و سقف ثابتی ندارد. شبکه برای پاداش استیکینگ توکن تازه می‌سازد. تورم در سال اول ۸ درصد بود و بعد از ارتقاهای سال ۲۰۲۵ به حدود ۲٫۵ درصد رسید. طبق اسناد رسمی، این نرخ هر سال کمی کم می‌شود تا به کف ۱٫۵ درصد برسد.

توزیع آغازین این‌طور بود: ۲۶٫۷۹ درصد برای توسعه و اکوسیستم، ۱۹٫۶۷ درصد سرمایه‌گذاران دور A و B، ۱۵٫۹ درصد سرمایه‌گذاران اولیه، ۱۷٫۶۴ درصد تیم اولیه و ۲۰ درصد سهم عمومی. از سهم عمومی، ۷٫۴۱ درصد در ایردراپ آغازین و تست‌نت پخش شد. سهم سرمایه‌گذاران و تیم با یک سال قفل و بعد آزادسازی تدریجی وارد بازار شد و آزادسازی‌های بزرگ از اکتبر ۲۰۲۴ فشار فروش زیادی ساخت. برای فهم این مفاهیم، درس توکنومیکس چیست را بخوانید.

آیا سلستیا کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده

این پروژه یک شبکه فعال با کد متن‌باز است که از اکتبر ۲۰۲۳ بلاک تولید می‌کند و رول‌آپ‌های واقعی داده‌شان را روی آن منتشر می‌کنند. تا آبان ۱۴۰۵ هک بزرگی روی خود شبکه گزارش نشده است. در اروپا هم یک محصول بورسی (ETN) با پشتوانه TIA عرضه شده است.

در کنار این، انتقادهایی هم مطرح شده است. ارزش توکن از اوج خود افت سنگینی داشت و بخشی از آن به آزادسازی سهم سرمایه‌گذاران نسبت داده شد. از یک صندوق سرمایه‌گذاری به خاطر فروش پاداش استیکینگ توکن‌های قفل‌شده‌اش انتقاد شد و در ژوئیه ۲۰۲۵ بنیاد باقی‌مانده سهم آن را حدود ۶۲٫۵ میلیون دلار خرید. کلاهبرداری‌های رایج از نوع ایردراپ‌های جعلی و سایت‌هایی‌اند که عبارت بازیابی کیف پول را می‌خواهند. درس روش‌های کلاهبرداری ارز دیجیتال نشانه‌های آن‌ها را توضیح می‌دهد.

آینده سلستیا؛ عوامل اثرگذار

آینده این شبکه به تعداد رول‌آپ‌هایی بستگی دارد که داده‌شان را روی آن منتشر می‌کنند و کارمزد واقعی می‌پردازند. رقابت با لایه‌های داده دیگر و کاهش هزینه بلاب در خود اتریوم هم مهم است. تورم تازه، آزادسازی باقی‌مانده سهم‌ها و حال کلی بازار در چرخه بازار کریپتو هم روی ارزش TIA اثر دارند. هیچ عدد قیمتی را نمی‌شود با اطمینان پیش‌بینی کرد.

خرید سلستیا از کجا؟

ارز سلستیا در صرافی‌های ایرانی مثل والکس با تومان و تتر معامله می‌شود. پیش از خرید از نوبیتکس یا هر صرافی دیگر، فهرست بازارهایش را ببینید. در صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین هم این توکن فهرست شده است. مقایسه صرافی‌ها در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال آمده و مراحل کلی خرید را در راهنمای خرید ارز دیجیتال می‌خوانید.

بعضی صرافی‌های خارجی دسترسی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند.

هنگام برداشت، شبکه Celestia را انتخاب کنید. آدرس این شبکه با celestia1 شروع می‌شود. بعضی صرافی‌ها برای برداشت، فیلد یادداشت (Memo) هم دارند که برای کیف پول شخصی معمولا خالی می‌ماند. درس شبکه انتقال ارز دیجیتال اشتباه‌های رایج را توضیح می‌دهد. قیمت سلستیا را می‌توانید زنده در سایت ببینید.

کیف پول و استیکینگ سلستیا

این شبکه یک اپ کیف پول رسمی واحد ندارد و کیف پول‌های اکوسیستم کازماس مثل Keplr و Leap رایج‌ترین گزینه‌ها هستند. کیف پول‌های سخت‌افزاری هم از TIA پشتیبانی می‌کنند. کیف پول را فقط از سایت رسمی سازنده‌اش نصب کنید. مبانی را در درس کیف پول ارز دیجیتال ببینید.

استیکینگ از داخل همین کیف پول‌ها انجام می‌شود: یک اعتبارسنج انتخاب می‌کنید و TIA را به آن می‌سپارید. پاداش به نرخ تورم و کمیسیون اعتبارسنج بستگی دارد. برای خارج کردن توکن از استیک باید یک دوره انتظار چند هفته‌ای را بگذرانید و در این مدت پاداشی نمی‌گیرید. اگر اعتبارسنج خطای جدی کند، بخشی از توکن جریمه می‌شود. جزئیات کلی در درس استیکینگ چیست آمده است.

ریسک‌های سلستیا

• تقاضای کم کارمزد: درآمد کارمزد شبکه هنوز در برابر پاداش استیکینگ کوچک است.
• تورم بی‌سقف: شبکه هر سال توکن تازه می‌سازد و دارنده‌ای که استیک نکند سهمش رقیق می‌شود.
• آزادسازی توکن: سهم توسعه و اکوسیستم هنوز به تدریج وارد بازار می‌شود.
• رقابت: لایه‌های داده دیگر و بلاب‌های ارزان اتریوم برای جذب همین رول‌آپ‌ها رقابت می‌کنند.
• تمرکز سهام: بخش بزرگی از توکن نزد سرمایه‌گذاران و بنیاد است.
• ایردراپ جعلی: پیام‌هایی که وعده TIA رایگان می‌دهند، معمولا دام سرقت کیف پول‌اند.

فقط مبلغی را وارد کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.

تفاوت سلستیا و اتریوم

اتریوم بلاکچینی همه‌منظوره است که قرارداد هوشمند اجرا می‌کند و از سال ۲۰۲۴ با بلاب‌ها فضای داده ارزان‌تری هم به رول‌آپ‌ها می‌دهد. شبکه TIA فقط روی داده تمرکز دارد و قرارداد هوشمند را روی لایه اصلی اجرا نمی‌کند. به همین دلیل گاهی رقیب اتریوم و گاهی مکمل آن دیده می‌شود.

فهرست همه درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال آمده است.

نکات کلیدی این درس

• این شبکه بلاکچینی ماژولار است که فقط داده را مرتب و در دسترس نگه می‌دارد و از اکتبر ۲۰۲۳ کار می‌کند.
• ایده آن از پژوهش مصطفی البسام در لندن آمد و Celestia Labs آن را توسعه می‌دهد.
• عرضه اولیه یک میلیارد TIA بود، سقف ندارد و تورم در آبان ۱۴۰۵ حدود ۲٫۵ درصد است.
• Keplr و Leap کیف پول‌های رایج‌اند و آدرس با celestia1 شروع می‌شود.
• تقاضای واقعی کارمزد و رقابت با اتریوم مهم‌ترین پرسش‌های آینده این شبکه‌اند.

جمع‌بندی

این پروژه اولین شبکه بزرگی بود که لایه داده را از بقیه کارهای بلاکچین جدا کرد و راه‌اندازی رول‌آپ را ارزان‌تر کرد. فناوری آن جدی است، ولی ارزش توکن به این بستگی دارد که درآمد کارمزد بتواند در برابر تورم و آزادسازی‌ها رشد کند. پیش از خرید، جدول آزادسازی و نرخ تورم را بدانید و کیف پول را فقط از منبع رسمی نصب کنید. وضعیت زنده شبکه را در اکسپلورر Celenium و جزئیات پروژه را در سایت رسمی سلستیا ببینید.