دی وای دی ایکس چیست؟ | صرافی فیوچرز و بازخرید ۷۵ درصدی DYDX

بیشتر کسانی که معامله آتی یا فیوچرز انجام می‌دهند، پولشان را به یک صرافی متمرکز می‌سپارند و اگر آن صرافی ورشکست شود یا حساب را ببندد، دستشان به دارایی نمی‌رسد. دی وای دی ایکس صرافی‌ای است که همین معاملات را بدون سپردن دارایی به یک شرکت ممکن می‌کند و هر کاربر کلید کیف پول خودش را نگه می‌دارد. در این درس با سازنده و سازوکار این صرافی، توکن DYDX و بازخرید آن، اعتبار پروژه، عوامل اثرگذار بر آینده و روش خرید و نگهداری آشنا می‌شوید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.

دی وای دی ایکس چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

دی وای دی ایکس (dYdX) یک صرافی غیرمتمرکز است که بیشتر برای معاملات دائمی (Perpetual) شناخته می‌شود. قرارداد دائمی نوعی قرارداد آتی است که تاریخ سررسید ندارد و معامله‌گر می‌تواند با اهرم، یعنی با پولی بیشتر از سرمایه خودش، روی بالا یا پایین رفتن قیمت یک دارایی معامله کند. اگر با پایه‌های بازار آشنا نیستید، اول درس ارز دیجیتال چیست را بخوانید.

مشکلی که این پروژه هدف گرفته، اعتماد به صرافی متمرکز است. در صرافی متمرکز، دارایی شما در حساب شرکت است. در این صرافی، دارایی در کیف پول و حساب روی بلاکچین می‌ماند و تسویه معامله‌ها با قواعد شفاف شبکه انجام می‌شود. توکن DYDX هم برای امنیت شبکه و رای در حاکمیت به کار می‌رود.

۵ دلار کش‌بک از هر معاملهعضویت رایگان اسمارت پلاس،
به‌همراه تحلیل و پلن روزانه.بونوس تا ۱۰۰٪تحلیل روزانه ۱۸ نمادبدون هزینهفعال‌سازی رایگان

دی وای دی ایکس صرافی غیرمتمرکز معاملات دائمی است که روی بلاکچین اختصاصی خودش کار می‌کند و دارایی کاربر نزد هیچ شرکتی نگه داشته نمی‌شود.

سازنده دی وای دی ایکس کیست و این پروژه مال کجاست؟

آنتونیو جولیانو (Antonio Juliano) این پروژه را در سال ۲۰۱۷ در آمریکا راه انداخت. او پیش‌تر در کوین‌بیس و اوبر مهندس نرم‌افزار بود. شرکت توسعه‌دهنده dYdX Trading در آمریکا ثبت شده و بنیاد dYdX در شهر تسوگ سوئیس فعالیت می‌کند. پس جواب کوتاه پرسش «ارز دی وای دی ایکس مال کجاست» این است: تیم سازنده آمریکایی است و بنیاد آن در سوئیس قرار دارد.

این صرافی چند نسخه را پشت سر گذاشته است. نسخه‌های اول و دوم روی اتریوم کار می‌کردند و نسخه سوم روی یک شبکه لایه ۲ اتریوم. توکن DYDX در اوت ۲۰۲۱ به‌صورت توکن اتریومی منتشر شد. نسخه چهارم، که امروز اصلی‌ترین نسخه است، در اواخر ۲۰۲۳ روی بلاکچین مستقل خود راه افتاد و نسخه سوم در سال ۲۰۲۴ بسته شد.

شبکه دی وای دی ایکس چطور کار می‌کند؟

نسخه چهارم یک بلاکچین اختصاصی است که با کیت توسعه کازموس (Cosmos SDK) ساخته شده و از اجماع اثبات سهام استفاده می‌کند. نکته ویژه این شبکه دفتر سفارش (Order Book) است: هر اعتبارسنج یک نسخه از سفارش‌های خرید و فروش را در حافظه نگه می‌دارد، سفارش‌ها را با هم جور می‌کند و فقط معامله‌های انجام‌شده روی بلاکچین ثبت می‌شوند. این کار سرعت را بالا و هزینه را پایین نگه می‌دارد.

تبلیغبروکر جی تی سی (GTCFX)بونوس ۱۰۰٪ روی اولین واریز۵ دلار کش‌بک به‌ازای هر لاتپشتیبانی فارسی و واریز ریالیدارای مجوز FCA و ASICثبت‌نام در GTCثبت‌نام

تعداد اعتبارسنج‌ها با رای دارندگان کم شده و در آبان ۱۴۰۵ سقف آن ۲۱ بود. کارمزد معاملات با استیبل کوین USDC پرداخت می‌شود و بخشی از آن به اعتبارسنج‌ها و استیک‌کننده‌ها می‌رسد. اگر استیبل کوین برایتان تازه است، درس استیبل کوین چیست را ببینید.

عددهایی که اکسپلورر Mintscan در ۱۷ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌داد:

• اعتبارسنج‌های فعال: ۲۱ اعتبارسنج.
• سهم استیک‌شده: حدود ۳۰٫۵ درصد کل عرضه.
• تورم شبکه: صفر درصد.
• بازده سالانه درون‌زنجیره‌ای استیک: حدود ۱٫۳ درصد.

کاربردهای دی وای دی ایکس

1. معاملات دائمی: کاربر می‌تواند روی صدها بازار با اهرم معامله کند. از سال ۲۰۲۴ امکان ساخت بازار تازه بدون اجازه مرکزی هم اضافه شد.
2. استیکینگ (Staking): دارنده DYDX توکن خود را به یک اعتبارسنج واگذار می‌کند و از کارمزد معاملات سهم می‌گیرد.
3. حاکمیت: هر تغییری در پارامترهای شبکه، مثل تعداد اعتبارسنج یا سهم بازخرید، با رای دارندگان DYDX تصویب می‌شود.
4. معاملات اسپات: در دسامبر ۲۰۲۵ معامله مستقیم سولانا اضافه شد و این بخش برای کاربران آمریکایی هم باز شد. معاملات دائمی همچنان برای کاربران آمریکا در دسترس نیست. درباره خود این شبکه درس سولانا چیست را بخوانید.

توکنومیکس دی وای دی ایکس و بازخرید DYDX

توکنومیکس (Tokenomics) یعنی قواعد ساخته شدن، پخش شدن و از بین رفتن یک توکن. اکسپلورر شبکه در آبان ۱۴۰۵ کل عرضه را یک میلیارد DYDX و تورم را صفر نشان می‌داد.

• توزیع اولیه: بخشی از توکن‌ها به کاربران قبلی صرافی هدیه شد و بخش‌های بزرگی به سرمایه‌گذاران، تیم و خزانه جامعه رسید. آزاد شدن توکن‌های تیم و سرمایه‌گذاران در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ فشار فروش زیادی ساخت.
• بازخرید (Buyback): از مارس ۲۰۲۵ بخشی از کارمزد خالص صرافی صرف خرید DYDX از بازار می‌شود. این سهم ابتدا ۲۵ درصد بود و بعد به ۷۵ درصد رسید. طبق گزارش بنیاد در اوت ۲۰۲۶، تا نیمه ۲۰۲۶ حدود ۲۲٫۳ میلیون DYDX بازخرید شده بود.
• سرنوشت توکن‌های بازخریدشده: این توکن‌ها سوزانده نمی‌شوند و در شبکه استیک می‌شوند.

برای فهم بهتر سازوکار پاداش، درس استیکینگ را ببینید.

آیا دی وای دی ایکس کلاهبرداری است؟ اعتبار با داده

داوری درباره اعتبار یک صرافی با سابقه و حوادث ثبت‌شده آن ممکن است:

تبلیغبروکر ایکس چیف (XChief)حساب سنت با کمترین سرمایهحداقل واریز ۱۰ دلاراحراز هویت ایرانی و پشتیبانی فارسیکپی ترید و ربات مجازثبت‌نام در ایکس چیفثبت‌نام

• سابقه: پروژه از سال ۲۰۱۷ فعال است و کد زنجیره نسخه چهارم متن‌باز است.
• حمله به صندوق بیمه: در نوامبر ۲۰۲۳ یک معامله‌گر با دستکاری بازار توکن YFI در نسخه سوم، حدود ۹ میلیون دلار از صندوق بیمه صرافی را خالی کرد. دارایی کاربران آسیب ندید و صرافی بعد از آن قواعد وثیقه بازارهای کم‌حجم را سخت‌تر کرد.
• توقف شبکه: در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ و هم‌زمان با ریزش شدید بازار، زنجیره به دلیل خطای نرم‌افزاری حدود ۸ ساعت از کار افتاد. جامعه پروژه برای جبران ضرر معامله‌گرانی که در این مدت لیکویید شدند، برنامه پرداخت تصویب کرد.
• محدودیت آمریکا: معاملات دائمی برای کاربران آمریکایی بسته است و فقط بخش اسپات برای آن‌ها باز شده است.

در مقابل، کلاهبرداری با نام این صرافی وجود دارد: دامنه‌های جعلی شبیه سایت اصلی، توکن‌های تقلبی هم‌نام روی شبکه‌های دیگر و پیام‌هایی که برای ایردراپ عبارت بازیابی می‌خواهند. الگوهای رایج را در درس کلاهبرداری رمزارز بخوانید.

آینده دی وای دی ایکس؛ عوامل اثرگذار

هیچ عدد قیمتی را نمی‌شود با اطمینان برای DYDX پیش‌بینی کرد و ما هم عددی نمی‌دهیم. عواملی که مسیر آینده را شکل می‌دهند:

1. رقابت: صرافی‌های غیرمتمرکز فیوچرز تازه، به‌ویژه هایپرلیکوئید، سهم بزرگی از این بازار را گرفته‌اند. بنیاد در گزارش نیمه ۲۰۲۶ از حدود ۶ هزار معامله‌گر یکتا در فصل اول و حدود ۴ هزار نفر در فصل دوم خبر داد.
2. بازخرید: اثر واقعی بازخرید به حجم کارمزد بستگی دارد و حجم کم یعنی بازخرید کم.
3. بازارهای تازه: اسپات برای کاربران آمریکایی و بازارهای دارایی واقعی از برنامه‌های اعلام‌شده‌اند.
4. چرخه بازار: حجم معاملات فیوچرز در بازار صعودی بالا و در بازار نزولی پایین می‌رود. درس چرخه بازار کریپتو را ببینید.

برای روند کوتاه‌مدت بازار، تحلیل روزانه ارز دیجیتال را دنبال کنید.

خرید دی وای دی ایکس از کجا؟

برای خرید دی وای دی ایکس دو راه اصلی دارید. صرافی‌های ایرانی مثل نوبیتکس و والکس برای کاربر ایرانی ساده‌ترند؛ پیش از ثبت‌نام، وجود بازار DYDX و شبکه برداشت را در همان صرافی بررسی کنید.

صرافی‌های خارجی مثل بایننس و کوکوین بازار DYDX با نقدشوندگی بیشتری دارند. بعضی صرافی‌های خارجی کاربران ایرانی را محدود می‌کنند و ممکن است حساب را مسدود کنند. دقت کنید که DYDX دو نسخه دارد: توکن قدیمی روی اتریوم و توکن اصلی روی زنجیره خود پروژه. فهرست صرافی‌ها را در صفحه صرافی‌های ارز دیجیتال و قیمت لحظه‌ای را در صفحه قیمت دی وای دی ایکس ببینید.

کیف پول دی وای دی ایکس و استیکینگ DYDX

زنجیره نسخه چهارم جزو شبکه‌های کازموس است و آدرس آن با dydx1 شروع می‌شود. کیف پول‌های Keplr و Leap این شبکه را پشتیبانی می‌کنند. برای معامله در خود صرافی می‌توانید کیف پول‌هایی مثل متامسک یا فانتوم را وصل کنید. اصول نگهداری عبارت بازیابی را در درس کیف پول ارز دیجیتال بخوانید.

برای استیک کردن، DYDX را روی زنجیره اصلی داشته باشید و از داخل کیف پول به یک اعتبارسنج واگذار کنید. پاداش بیشتر به USDC و از محل کارمزد معاملات پرداخت می‌شود. برای بیرون آوردن توکن از استیک باید ۲۱ روز صبر کنید و در این مدت پاداشی نمی‌گیرید. کارمزد اعتبارسنج‌ها متفاوت است و در اکسپلورر دیده می‌شود.

هنگام برداشت از صرافی دقت کنید کدام نسخه توکن را برمی‌دارید. نسخه اتریومی روی شبکه اتریوم است و نسخه اصلی روی شبکه dYdX؛ انتخاب اشتباه شبکه ممکن است دارایی را گم کند. جزئیات را در درس شبکه انتقال ببینید.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری روی دی وای دی ایکس

• نوسان شدید: DYDX بسیار پایین‌تر از سقف تاریخی خود در سال ۲۰۲۱ است و در ریزش‌ها بیشتر از بیت کوین افت می‌کند.
• رقابت: کاهش معامله‌گران و جابه‌جایی کاربران به رقیبان، درآمد کارمزد و بازخرید را کم می‌کند.
• تمرکز اعتبارسنج‌ها: ۲۱ اعتبارسنج یعنی کنترل شبکه در دست گروه کوچکی است.
• ریسک فنی: توقف ۸ ساعته اکتبر ۲۰۲۵ نشان داد خطای نرم‌افزاری ممکن است در بدترین زمان رخ دهد.
• ریسک اهرم: معامله دائمی با اهرم می‌تواند کل سرمایه را در چند دقیقه از بین ببرد.

فقط مبلغی را وارد کنید که از دست دادنش به زندگی شما آسیب نمی‌زند.

تفاوت دی وای دی ایکس و هایپرلیکوئید

هایپرلیکوئید (Hyperliquid) صرافی غیرمتمرکز فیوچرز روی بلاکچین لایه ۱ اختصاصی خودش است و در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بخش بزرگی از حجم این بازار را گرفت. هر دو پروژه دفتر سفارش روی زنجیره دارند و بخش بزرگی از کارمزد را صرف بازخرید توکن خود می‌کنند.

فهرست درس‌های این حوزه در آموزش ارز دیجیتال و مفاهیم پایه در درس دیفای آمده است.

نکات کلیدی این درس

• دی وای دی ایکس صرافی غیرمتمرکز معاملات دائمی است که آنتونیو جولیانو در سال ۲۰۱۷ راه انداخت.
• نسخه چهارم روی بلاکچین اختصاصی ساخته‌شده با کازموس کار می‌کند و در آبان ۱۴۰۵، ۲۱ اعتبارسنج داشت.
• کل عرضه یک میلیارد DYDX است و ۷۵ درصد کارمزد خالص صرف بازخرید می‌شود.
• آزادسازی DYDX از استیک ۲۱ روز طول می‌کشد.

جمع‌بندی

این پروژه از نخستین صرافی‌هایی بود که معاملات فیوچرز را بدون سپردن دارایی به یک شرکت ممکن کرد و با رفتن به زنجیره اختصاصی، اختیار شبکه را به دارندگان DYDX داد. رقابت سخت، تمرکز اعتبارسنج‌ها و وابستگی بازخرید به حجم معاملات، ریسک‌های اصلی آن‌اند. پیش از خرید، تفاوت دو نسخه توکن را بدانید و شبکه درست را انتخاب کنید. وضعیت زنده شبکه را در اکسپلورر Mintscan و جزئیات پروژه را در سایت رسمی دی وای دی ایکس ببینید.