ماینری که فقط یک دستگاه دارد، اگر تنها کار کند ممکن است سالها بدون پیدا کردن حتی یک بلاک بماند. استخر ماینینگ برای همین مشکل ساخته شده است: توان محاسباتی هزاران ماینر را کنار هم میگذارد و پاداش هر بلاک را میان آنها تقسیم میکند تا درآمد هر نفر کوچکتر ولی منظم شود. در این درس سازوکار استخر، مفهوم شیر، چهار روش اصلی تقسیم پاداش، کارمزدها، یک مثال عددی درآمد و شش معیار انتخاب استخر ماینینگ را میبینید. با اسمارت اف ایکس همراه باشید.
استخر ماینینگ چیست؟
استخر ماینینگ (Mining Pool) یا استخر استخراج، سروری است که ماینرهای مختلف به آن وصل میشوند و با هم روی پیدا کردن بلاک بعدی کار میکنند. ماینینگ یعنی حل یک معمای محاسباتی برای اضافه کردن بلاک تازه به بلاکچین و گرفتن پاداش آن؛ مقدمه این فرایند را در درس استخراج ارز دیجیتال بخوانید. در شبکههایی که با سازوکار اثبات کار کار میکنند، مثل بیتکوین، لایتکوین و دوجکوین، پاداش هر بلاک فقط به ماینری میرسد که آن را پیدا کرده است.
استخر این رقابت همه یا هیچ را به درآمد تدریجی تبدیل میکند. هر عضو بخشی از کار را انجام میدهد، اپراتور استخر کار انجامشده را اندازه میگیرد و وقتی یکی از اعضا بلاک را پیدا کرد، پاداش به نسبت سهم هر نفر پخش میشود. اپراتور برای این خدمت کارمزدی بین صفر تا حدود ۴ درصد برمیدارد.
استخر ماینینگ نوسان درآمد را کم میکند و درآمد نامنظم چندساله را به پرداخت روزانه تبدیل میکند؛ مقدار درآمد مورد انتظار تقریبا ثابت میماند و فقط کارمزد اپراتور از آن کم میشود.
چرا ماینر انفرادی به استخر ماینینگ نیاز دارد؟

شانس پیدا کردن بلاک به سهم شما از کل نرخ هش شبکه بستگی دارد. نرخ هش یعنی تعداد حدسهایی که همه ماینرها در هر ثانیه برای حل معمای بلاک میزنند. نرخ هش بیتکوین در سال ۲۰۲۵ از ۱۰۰۰ اگزاهش در ثانیه گذشت؛ هر اگزاهش برابر یک میلیون تراهش است.
فرض کنید یک ماینر ۲۰۰ تراهشی دارید:
- سهم شما از شبکه: ۲۰۰ تقسیم بر یک میلیارد تراهش، یعنی دو دهمیلیونیم.
- شبکه بیتکوین روزانه حدود ۱۴۴ بلاک میسازد.
- احتمال اینکه در یک روز بلاکی پیدا کنید حدود ۰٫۰۰۰۰۲۹ است؛ یعنی بهطور میانگین هر ۹۵ سال یک بلاک.
از هاوینگ آوریل ۲۰۲۴ پاداش هر بلاک ۳٫۱۲۵ بیتکوین بهعلاوه کارمزد تراکنشهاست؛ جزئیات این کاهش پاداش را در درس هاوینگ ببینید. این میانگین یعنی ممکن است فردا بلاک پیدا کنید یا تا پایان عمر دستگاه هیچ بلاکی پیدا نکنید، در حالی که قبض برق هر ماه میرسد. همین نوسان دلیل اصلی پیدایش استخر ماینینگ است.
استخر ماینینگ چطور کار میکند؟ شیر و سختی آن

چون بلاکها خیلی کم پیدا میشوند، اپراتور کار هر ماینر را با مفهومی به نام شیر (Share) اندازه میگیرد. شیر هشی است که شرط سادهتری از شرط شبکه را برآورده میکند؛ هر دستگاه در دقیقه دهها شیر میفرستد و تعداد شیرها نشان میدهد چقدر کار کرده است.
کار استخر در پنج مرحله انجام میشود:
- ساخت قالب بلاک: اپراتور تراکنشهای در انتظار را انتخاب میکند و قالب بلاک بعدی را میسازد.
- ارسال کار: قالب با پروتکلی به نام Stratum برای همه ماینرها فرستاده میشود و هر دستگاه بازه جداگانهای از عددها را امتحان میکند.
- ارسال شیر: هر هشی که از سختی شیر عبور کند به استخر فرستاده و ثبت میشود.
- پیدا شدن بلاک: اگر یکی از شیرها شرط کامل شبکه را هم برآورده کند، بلاک پیدا شده و استخر آن را در شبکه منتشر میکند.
- تقسیم پاداش: پاداش بلاک به کیف پول استخر واریز میشود و با روش پرداخت همان استخر میان اعضا پخش میشود.
سختی شیر برای هر دستگاه جداگانه و خودکار تنظیم میشود که به آن سختی متغیر (Vardiff) میگویند. شیری که دیر برسد، یعنی بعد از اینکه بلاک قبلی پیدا شده، شیر کهنه (Stale) نام دارد و پاداشی نمیگیرد.
هر بلاک خودش یک شیر هم حساب میشود، ولی از میان میلیونها شیر فقط یکی شرط کامل بلاک را دارد. شیرها اثبات میکنند که دستگاه شما واقعا کار کرده است.
روشهای تقسیم پاداش در استخر ماینینگ

روش پرداخت تعیین میکند ریسک بدشانسی را چه کسی تحمل کند: شما یا اپراتور استخر. چهار روش رایج اینها هستند:
- PPS (پرداخت به ازای هر شیر): استخر برای هر شیر معتبر مبلغ ثابتی میپردازد، چه بلاک پیدا شود چه نشود. مبنای این مبلغ فقط پاداش پایه بلاک است و ریسک بدشانسی با اپراتور است.
- FPPS (پرداخت کامل به ازای هر شیر): مانند PPS است و میانگین کارمزد تراکنشها هم به مبلغ هر شیر اضافه میشود. بیشتر استخرهای بزرگ بیتکوین همین روش را دارند.
- PPLNS (پرداخت بر اساس N شیر آخر): فقط وقتی پول میگیرید که استخر بلاک پیدا کند. پاداش بر اساس سهم شما از N شیر آخر پیش از پیدا شدن بلاک تقسیم میشود. کارمزد کمتر است، ولی درآمد روزانه بالا و پایین میرود.
- سولو (Solo): به استخر وصل میشوید ولی سهمی تقسیم نمیشود. اگر دستگاه شما بلاک را پیدا کند تقریبا کل پاداش را میگیرید و اگر پیدا نکند چیزی دریافت نمیکنید.
| روش پرداخت | زمان پرداخت | کارمزد معمول | نوسان درآمد |
|---|---|---|---|
| PPS | برای هر شیر، بدون انتظار | ۲ تا ۴ درصد | بسیار کم |
| FPPS | برای هر شیر، همراه سهم کارمزد تراکنش | ۲ تا ۴ درصد | بسیار کم |
| PPLNS | فقط پس از پیدا شدن بلاک توسط استخر | صفر تا ۲ درصد | متوسط |
| سولو | فقط اگر دستگاه شما بلاک پیدا کند | ۰٫۵ تا ۲ درصد | بسیار زیاد |
PPLNS برای جلوگیری از پرش میان استخرها (Pool Hopping) طراحی شد؛ رفتاری که در آن ماینرها در لحظه مناسب استخر را عوض میکردند تا سهم بیشتری بگیرند.
کارمزد استخر ماینینگ و حداقل برداشت
کارمزد استخر درصدی از درآمد شماست که اپراتور برمیدارد. در روشهای PPS و FPPS این کارمزد بیشتر است، چون اپراتور حتی در روزهایی که بلاکی پیدا نمیکند باید به اعضا پول بدهد و برای این کار ذخیره نگه میدارد.
سه هزینه دیگر هم از درآمد کم میشود:
- حداقل برداشت: بیشتر استخرها تا وقتی موجودی شما به حد مشخصی، مثلا ۰٫۰۰۵ بیتکوین، نرسد پرداخت نمیکنند. ماینر کوچک ممکن است چند هفته منتظر بماند.
- کارمزد برداشت: بعضی استخرها هزینه تراکنش برداشت را از موجودی شما کم میکنند.
- شیرهای کهنه و ردشده: اگر سرور استخر از شما دور باشد، درصد بیشتری از شیرها دیر میرسند. نرخ رد بالای ۱ درصد یعنی بخشی از کار دستگاه هدر میرود.
کارمزد ۱ درصدی با روش PPLNS همیشه ارزانتر از کارمزد ۲٫۵ درصدی با FPPS نیست. درآمد خالص چند هفته را کنار هم بگذارید و بعد تصمیم بگیرید.
مثال عددی: درآمد یک دستگاه در استخر ماینینگ

اعداد زیر فرضیاند و فقط روش محاسبه را نشان میدهند. درآمد هر تراهش در روز را هش پرایس (Hashprice) مینامند. این عدد با قیمت بیتکوین، کارمزد تراکنشها و سختی شبکه تغییر میکند.
قدم اول، درآمد ناخالص: دستگاه ۲۰۰ تراهشی با هش پرایس ۰٫۰۵ دلار، روزانه ۱۰ دلار درآمد ناخالص دارد.
قدم دوم، کارمزد استخر: در روش FPPS با کارمزد ۲٫۵ درصد، روزانه ۰٫۲۵ دلار کم میشود و ۹٫۷۵ دلار میماند.
قدم سوم، هزینه برق: دستگاهی با توان ۳٫۴ کیلووات، روزانه حدود ۸۲ کیلوواتساعت برق مصرف میکند. با برق کیلوواتی ۰٫۰۵ دلار، هزینه روزانه حدود ۴٫۱ دلار است.
قدم چهارم، سود خالص: حدود ۵٫۶۵ دلار در روز، یا حدود ۱۷۰ دلار در ماه.
با روش PPLNS و کارمزد ۱ درصد، میانگین درآمد ماهانه کمی بیشتر میشود. در عوض ممکن است یک هفته ۵۰ درصد بالاتر و هفته بعد ۴۰ درصد پایینتر از میانگین دریافت کنید.
سهم کارمزد استخر در این مثال کمتر از ۵ درصد سود خالص است. قیمت برق و هش پرایس اثر بسیار بیشتری روی سوددهی دارند.
تفاوت استخر ماینینگ با ماینینگ ابری
در استخر ماینینگ دستگاه مال خود شماست و فقط توانش را با بقیه به اشتراک میگذارید. در ماینینگ ابری دستگاهی ندارید و توان محاسباتی را از یک شرکت اجاره میکنید.
| ویژگی | استخر ماینینگ | ماینینگ ابری |
|---|---|---|
| مالکیت دستگاه | با خود ماینر | با شرکت اجارهدهنده |
| هزینه برق و نگهداری | با ماینر | داخل قیمت قرارداد |
| کنترل روی دستگاه | کامل؛ استخر را هر زمان میتوانید عوض کنید | ندارید |
| ریسک اصلی | خرابی دستگاه و افت هش پرایس | کلاهبرداری و قرارداد زیانده |
| شفافیت | شیرها و نرخ هش در داشبورد قابل بررسی است | به گزارش شرکت وابستهاید |
سایتهایی که بدون دستگاه، با عنوان «استخر» سود ثابت روزانه وعده میدهند، ماینینگ ابری یا طرح هرمی هستند. استخر واقعی فقط کار دستگاه شما را اندازه میگیرد و پاداشی بیشتر از سهم آن پرداخت نمیکند.
اتصال دستگاه به استخر ماینینگ با پروتکل Stratum
Stratum پروتکل ارتباط ماینر و استخر است. برای اتصال دستگاه، در پنل مدیریت ماینر سه فیلد را پر میکنید:
- آدرس استخر (URL): نشانی سرور استخر که با stratum+tcp شروع میشود و شماره پورت دارد. نزدیکترین سرور منطقهای را انتخاب کنید.
- نام کارگر (Worker): معمولا نام حساب شماست که یک نقطه و شماره دستگاه به آن اضافه میشود.
- رمز: در بیشتر استخرها این فیلد اهمیتی ندارد و حرف x را در آن مینویسند. در استخرهای سولو گاهی بهجای نام حساب، آدرس کیف پول بیتکوین شما وارد میشود.
دو یا سه آدرس پشتیبان هم وارد کنید تا با قطع سرور اصلی، دستگاه خودکار به سرور بعدی برود.
نسخه اول Stratum رمزنگاری ندارد و کسی که به مسیر اینترنت شما دسترسی داشته باشد میتواند بخشی از توان دستگاه را به حساب خودش منتقل کند. نسخه دوم، یعنی Stratum V2، ارتباط را رمزنگاری میکند، داده کمتری مصرف میکند و به ماینر اجازه میدهد تراکنشهای بلاک را خودش انتخاب کند. مشخصات این پروتکل در سایت رسمی Stratum V2 منتشر شده است.
تمرکز استخرها و ریسک آن برای بیت کوین
بیتکوین برای غیرمتمرکز بودن طراحی شده، ولی امروز بیشتر بلاکها را چند استخر بزرگ پیدا میکنند. در سال ۲۰۲۵ دو استخر بزرگ، یعنی Foundry USA و AntPool، با هم حدود نیمی از بلاکها را پیدا کردند. در نسخه اول Stratum اپراتور تعیین میکند کدام تراکنشها وارد بلاک شوند، پس چند اپراتور محدود میتوانند جلوی تایید تراکنشهای خاصی را بگیرند.
استخری با بیش از نیمی از نرخ هش در تئوری میتواند حمله ۵۱ درصدی انجام دهد و تراکنشهای تاییدشده را برگرداند. این خطر یک بار جدی شد: در ژوئن ۲۰۱۴ سهم استخر GHash.io برای مدت کوتاهی از ۵۰ درصد گذشت و ماینرها با ترک آن استخر، سهمش را پایین آوردند.
قدرت اپراتور استخر ماینینگ موقت است. نرخ هش متعلق به ماینرهاست و هر ماینر در چند دقیقه میتواند استخر خود را عوض کند.
۶ معیار انتخاب استخر ماینینگ

- روش پرداخت متناسب با شما: اگر هزینه ثابت ماهانه دارید و درآمد پایدار میخواهید، FPPS مناسبتر است. اگر نوسان را تحمل میکنید و مدت طولانی در یک استخر میمانید، PPLNS کارمزد کمتری دارد.
- کارمزد واقعی: کارمزد اعلامشده را کنار نحوه محاسبه کارمزد تراکنشها ببینید. بعضی استخرها با کارمزد پایین، سهم کارمزد تراکنش را پرداخت نمیکنند.
- حداقل برداشت و هزینه آن: حد برداشت پایین برای ماینر کوچک مهم است. بعضی استخرها برداشت از طریق شبکه لایتنینگ را هم پشتیبانی میکنند که کارمزد برداشت را تقریبا صفر میکند.
- سرور نزدیک و نرخ رد پایین: تاخیر کمتر یعنی شیرهای کهنه کمتر. نرخ رد را بعد از یکی دو روز کار در داشبورد بررسی کنید.
- امنیت حساب: تایید دومرحلهای، قفل آدرس برداشت و امکان ساخت لینک فقطخواندنی برای دیدن آمار، از نشانههای یک استخر جدی هستند.
- شفافیت و سابقه: استخری که فهرست بلاکهای پیداشده، شانس هر دور و نرخ هش کل را عمومی نشان میدهد قابل بررسی است.
اشتباههای رایج ماینرها در استخر ماینینگ
- جابهجایی مکرر در روش PPLNS: هر بار که استخر را عوض میکنید، سهم شما از N شیر آخر استخر قبلی ناتمام میماند.
- مقایسه فقط بر اساس کارمزد: نرخ رد بالا یا محاسبه ناقص کارمزد تراکنش میتواند از اختلاف کارمزد دو استخر بیشتر باشد.
- بررسی نکردن نرخ هش ثبتشده: نرخ هشی که دستگاه نشان میدهد را با نرخ هش ثبتشده در داشبورد استخر مقایسه کنید. اختلاف بیش از ۳ تا ۵ درصد در چند روز یعنی مشکلی در شبکه، دستگاه یا استخر وجود دارد.
- رمز تکراری و نبود تایید دومرحلهای: اگر کسی وارد حساب استخر شما شود، آدرس برداشت را عوض میکند و درآمد چند هفته را برداشت میکند.
نکات کلیدی این درس
- استخر ماینینگ توان محاسباتی ماینرها را جمع میکند و پاداش بلاک را به نسبت کار هر عضو تقسیم میکند.
- سهم هر ماینر با تعداد شیرها سنجیده میشود؛ شیر هشی است که از سختی سادهتر استخر عبور کرده است.
- FPPS درآمد پایدار با کارمزد ۲ تا ۴ درصد میدهد و PPLNS کارمزد کمتر و نوسان بیشتری دارد.
- در محاسبه سود، هزینه برق و هش پرایس مهمتر از کارمزد استخر هستند.
- Stratum V2 ارتباط ماینر و استخر را رمزنگاری میکند و انتخاب تراکنشها را به ماینر برمیگرداند.
جمعبندی
استخر ماینینگ ابزاری برای مدیریت شانس است. ماینر کوچک با پیوستن به استخر، پاداش بزرگ و نامطمئن بلاک را با درآمد کوچک و منظم عوض میکند و کارمزد اندکی میپردازد. پیش از انتخاب، روش پرداخت را با وضعیت مالی خود هماهنگ کنید، سود خالص را با هزینه برق حساب کنید و امنیت و شفافیت استخر را بررسی کنید.
سوالات متداول درباره استخر ماینینگ
۵ سوالآیا با یک دستگاه ماینر هم میتوان در استخر ماینینگ درآمد داشت؟
بله. استخر سهم هر دستگاه را حتی اگر کوچک باشد با شیرها اندازه میگیرد و پرداخت میکند. سوددهی بیشتر به قیمت برق، بازده دستگاه و هش پرایس بستگی دارد.
برای ماینر تازهکار کدام روش پرداخت مناسبتر است؟
FPPS معمولا انتخاب سادهتری است، چون درآمد روزانه تقریبا ثابت است و محاسبه سود و زیان را آسان میکند. PPLNS برای ماینری مناسب است که مدت طولانی در یک استخر میماند و نوسان هفتگی را تحمل میکند.
آیا استخر ماینینگ میتواند سهم ماینر را کمتر از واقعیت حساب کند؟
در تئوری بله. به همین دلیل نرخ هش دستگاه را با نرخ هش ثبتشده در داشبورد مقایسه کنید و درآمد را با ماشینحسابهای مستقل هش پرایس بسنجید.
ماینینگ ادغامی در استخر چیست؟
بعضی ارزها با یک الگوریتم استخراج میشوند و استخر میتواند با همان کار برای هر دو شبکه بلاک بسازد. مثلا استخرهای لایتکوین همزمان دوجکوین هم استخراج میکنند و ماینر بدون مصرف برق اضافه، پاداش هر دو ارز را میگیرد.
آیا برای عضویت در استخر ماینینگ احراز هویت لازم است؟
به سیاست هر استخر بستگی دارد. استخرهای بزرگ معمولا ساخت حساب با ایمیل و گاهی احراز هویت میخواهند. در بعضی استخرهای سولو، آدرس کیف پول نقش نام کاربری را دارد و ثبتنامی لازم نیست.




