تورم ژاپن چیست و چرا بازار را تکان می‌دهد؟

تورم ژاپن چیست و چرا با بقیه فرق دارد

تورم ژاپن با شاخص قیمت مصرف‌کننده سنجیده می‌شود، همان ابزاری که در همه کشورها به کار می‌رود. اداره آمار ژاپن این رقم را هر ماه منتشر می‌کند و در آن تغییر قیمت سبدی از کالاها و خدمات نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد.

آنچه این داده را متمایز می‌کند، خود عدد نیست بلکه معنایی است که در ژاپن پیدا می‌کند. در بیشتر کشورها بالا رفتن تورم خبر بدی است و بانک مرکزی برای مهارش نرخ بهره را بالا می‌برد. در ژاپن برای دو دهه، مسئله دقیقا برعکس بود.

انتشار جمعه‌ها انجام می‌شود، حدود ساعت ۸:۳۰ صبح به وقت توکیو که برابر با نزدیک ۴ بامداد به وقت تهران است. یعنی وقتی داده منتشر می‌شود، بازار ایران هنوز خواب است و بازار جهانی در کم‌عمق‌ترین ساعت‌های خود قرار دارد.

چرا بالا رفتن قیمت در ژاپن هدف بود

برای فهم اهمیت تورم ژاپن باید بدانید چه چیزی پیش از آن رخ داده بود. پس از ترکیدن حباب دارایی در دهه نود، قیمت‌ها در ژاپن سال‌ها ثابت ماندند یا پایین آمدند.

افت قیمت‌ها در نگاه اول برای مصرف‌کننده خوب به نظر می‌رسد، ولی چرخه‌ای می‌سازد که شکستنش سخت است. وقتی مردم انتظار داشته باشند فردا همه‌چیز ارزان‌تر است، خرید امروزشان را به تعویق می‌اندازند. فروش شرکت‌ها کم می‌شود، دستمزدها راکد می‌مانند و مصرف باز هم کمتر می‌شود.

بانک مرکزی ژاپن برای شکستن این چرخه، ابزارهایی را آزمود که در آن زمان در هیچ اقتصاد بزرگ دیگری سابقه نداشت: نرخ بهره صفر، خرید گسترده دارایی و بعدها نرخ بهره منفی و هدف‌گذاری بازده اوراق.

به همین دلیل وقتی تورم ژاپن بالاخره به هدف دو درصد رسید، بازار آن را نشانه پایان یک دوره تاریخی خواند و نه یک مشکل اقتصادی.

سه نسخه‌ای که منتشر می‌شود

در اینجا یک تله رایج وجود دارد. تعریف تورم هسته در ژاپن با تعریف رایج در آمریکا و اروپا یکی نیست.

تورم کل

همه اقلام سبد را شامل می‌شود. پرنوسان‌ترین نسخه است، چون قیمت خوراک تازه و انرژی در آن دخالت دارد.

تورم هسته

نسخه رسمی ژاپن که خوراک تازه را کنار می‌گذارد. نکته مهم اینکه انرژی همچنان در آن هست، برخلاف تعریف هسته در آمریکا که هم خوراک و هم انرژی را حذف می‌کند. همین یک تفاوت باعث می‌شود عدد هسته ژاپن به قیمت جهانی نفت و گاز حساس بماند.

هسته هسته

نسخه‌ای که هم خوراک تازه و هم انرژی را کنار می‌گذارد. نزدیک‌ترین رقم به تعریف هسته در بقیه کشورها و بهترین گزینه برای سنجش فشار قیمتی داخلی.

پیامد عملی این تفاوت روشن است. وقتی خبری درباره تورم ژاپن می‌خوانید، اول ببینید از کدام نسخه حرف می‌زند. عبور عدد هسته از هدف، وقتی از جهش قیمت انرژی آمده باشد، معنای متفاوتی با عبور هسته هسته دارد.

تورم وارداتی در برابر تورم دستمزدی

پرسش اصلی که بازار در هر انتشار تورم ژاپن می‌پرسد این است: افزایش قیمت‌ها از کجا آمده است.

تورم وارداتی وقتی رخ می‌دهد که ین تضعیف شود یا قیمت جهانی انرژی بالا برود. ژاپن بخش بزرگی از انرژی و مواد غذایی خود را وارد می‌کند، پس ین ضعیف‌تر مستقیم قیمت داخلی را بالا می‌برد. این نوع تورم پایدار نیست و با آرام شدن قیمت‌های جهانی فروکش می‌کند.

تورم دستمزدی وقتی شکل می‌گیرد که شرکت‌ها حقوق کارکنان را بالا ببرند و آن هزینه به قیمت کالا و خدمات منتقل شود. این نوع تورم پایدار است، چون از تقاضای داخلی می‌آید.

بانک مرکزی ژاپن بارها گفته که فقط نوع دوم را نشانه رسیدن به هدف می‌داند. برای همین مذاکرات سالانه دستمزد که هر بهار میان اتحادیه‌های کارگری و شرکت‌های بزرگ برگزار می‌شود، برای بازار اهمیت زیادی پیدا کرده است.

زنجیره اثر بر ین

مسیر اثرگذاری تورم ژاپن بر نرخ ارز چهار حلقه دارد:

1. انتشار عدد هسته. بازار آن را با هدف دو درصد و با پیش‌بینی می‌سنجد.
2. سنجش پایداری. ترکیب اجزا نشان می‌دهد افزایش از واردات آمده یا از تقاضای داخلی.
3. بازتعریف انتظار سیاست پولی. تورم پایدار یعنی احتمال بیشتر افزایش نرخ در نشست بانک مرکزی ژاپن.
4. حرکت ین. اختلاف نرخ بهره ژاپن با آمریکا کم می‌شود و ین تقویت می‌شود.

حلقه چهارم در مورد ژاپن حساسیت ویژه‌ای دارد. چون نرخ بهره این کشور سال‌ها نزدیک صفر یا زیر آن بود، ین به ارز پایه معاملات حملی تبدیل شد. یعنی سرمایه‌گذاران با ین ارزان قرض می‌گرفتند و در دارایی‌های پربازده‌تر سرمایه‌گذاری می‌کردند.

هر نشانه‌ای از پایان نرخ پایین، این معاملات را زیر فشار می‌برد و می‌تواند حرکت‌های بزرگی در ین بسازد. برای همین تورم ژاپن امروز داده‌ای است که فراتر از مرزهای این کشور دنبال می‌شود.

شش نکته تاریخی درباره این داده

در تاریخ تورم ژاپن، سال ۲۰۱۳ نقطه چرخش بزرگی بود. در آن سال هدف تورمی دو درصد به‌طور رسمی اعلام شد و برنامه گسترده خرید دارایی آغاز شد. نتیجه‌اش تضعیف شدید ین در سال‌های بعد بود.

سال ۲۰۲۲ تورم بالاخره از هدف عبور کرد، ولی نه به شکلی که سیاست‌گذار می‌خواست. آن افزایش عمدتا از جهش قیمت جهانی انرژی و افت شدید ین می‌آمد. سال ۲۰۲۴ اما با بزرگ‌ترین افزایش دستمزد چند دهه، نشانه‌های تورم پایدار داخلی دیده شد و بانک مرکزی به نرخ بهره منفی پایان داد. جزئیات این شش نکته را در کارت‌های پایین همین صفحه آورده‌ایم.

داده توکیو، پیش‌درآمد رقم سراسری

یک نکته کاربردی که کمتر گفته می‌شود: ژاپن پیش از رقم سراسری، تورم شهر توکیو را منتشر می‌کند.

این رقم حدود یک ماه زودتر می‌آید و چون توکیو سهم بزرگی از مصرف کشور را دارد، همبستگی بالایی با عدد سراسری نشان داده است. بسیاری از تحلیل‌گران از آن به‌عنوان پیش‌بینی رقم اصلی استفاده می‌کنند.

برای معامله‌گر این یعنی دو تاریخ در تقویم به‌جای یکی. روز انتشار داده توکیو معمولا حرکت کوچک‌تری می‌سازد، ولی وقتی عدد به شکل چشمگیری از انتظار فاصله بگیرد، بازار همان‌جا انتظارش را برای رقم سراسری تنظیم می‌کند.

چطور این داده را گام‌به‌گام بخوانیم

خواندن درست تورم ژاپن چهار گام دارد.

گام اول، عدد هسته. این نسخه رسمی است و بیشترین توجه را می‌گیرد. آن را با هدف دو درصد و با ماه قبل بسنجید.

گام دوم، هسته هسته. اگر این رقم هم بالای هدف باشد، یعنی فشار قیمتی از داخل اقتصاد می‌آید و نه از انرژی وارداتی.

گام سوم، تورم خدمات. نزدیک‌ترین جزء به دستمزد. بالا رفتن پایدار آن، قوی‌ترین نشانه تورم داخلی است.

گام چهارم، نرخ ین. اگر ین در ماه‌های اخیر ضعیف شده باشد، بخشی از تورم از همان‌جا آمده و پایداری کمتری دارد.

اگر هر چهار گام یک پیام بدهند، احتمال تغییر سیاست پولی بالا می‌رود. اگر فقط عدد هسته بالا باشد و بقیه آرام، بازار معمولا آن را موقت می‌خواند.

چرا ین ضعیف برای ژاپن دو رو دارد

رابطه میان نرخ ین و تورم ژاپن دوطرفه است و همین، تحلیل را جالب می‌کند.

ین ضعیف‌تر برای صادرکنندگان بزرگ ژاپنی خبر خوبی است. خودروسازان و شرکت‌های الکترونیک وقتی درآمد ارزی‌شان را به ین تبدیل می‌کنند، سود بیشتری ثبت می‌کنند. به همین دلیل شاخص سهام توکیو در دوره‌های ین ضعیف معمولا بالا می‌رود.

همزمان، همان ین ضعیف هزینه واردات را بالا می‌برد. ژاپن تقریبا همه انرژی و بخش بزرگی از مواد غذایی خود را وارد می‌کند، پس هر افت ین مستقیم به قیمت قبض برق و سبد خرید خانوار می‌رسد.

نتیجه‌اش تنشی است که سال‌ها ادامه داشته. سیاست پولی آسان به رشد صادرات کمک می‌کند و همزمان قدرت خرید خانوار را کم می‌کند. هر بار که تورم ژاپن بالا می‌رود، این بحث دوباره زنده می‌شود که کدام سمت باید اولویت داشته باشد.

اجزای سبد و تفاوت‌های فرهنگی

ترکیب سبد مصرفی ژاپن با کشورهای غربی چند تفاوت دارد که در خواندن ارقام اهمیت پیدا می‌کند.

سهم بالای خوراک. خوراک وزن نسبتا بزرگی در سبد ژاپنی دارد، و چون بخش زیادی از آن وارداتی است، نوسان نرخ ارز سریع در این بخش دیده می‌شود.

هزینه مسکن. روش محاسبه اجاره در ژاپن محافظه‌کارانه است و تغییرات قیمت مسکن با تاخیر زیاد وارد شاخص می‌شود. همین باعث می‌شود عدد کل، آرام‌تر از واقعیت بازار مسکن حرکت کند.

قیمت‌های اداری. بخشی از قیمت‌ها مثل انرژی و برخی خدمات عمومی زیر نظر دولت‌اند و گاهی با یارانه مهار می‌شوند. در دوره‌هایی که دولت یارانه انرژی داده، عدد رسمی پایین‌تر از فشار واقعی قیمت بوده است.

این سه نکته توضیح می‌دهد چرا مقایسه مستقیم تورم ژاپن با تورم آمریکا یا اروپا همیشه دقیق نیست. سبدها متفاوت‌اند و روش‌ها هم.

جایگاه این داده در تقویم ماه

برای دیدن تصویر کامل، این رقم را کنار سه رویداد دیگر بگذارید. داده تورم شهر توکیو حدود یک ماه زودتر می‌آید و پیش‌درآمد رقم سراسری است. نشست سیاست پولی جایی است که این داده به تصمیم تبدیل می‌شود. و گزارش نظرسنجی فصلی بنگاه‌ها که تانکان نام دارد، تصویر شرکت‌های بزرگ را نشان می‌دهد.

ترتیب رایج این است که ابتدا داده توکیو انتظار را می‌سازد، سپس رقم سراسری آن را تایید یا اصلاح می‌کند، و در آخر نشست سیاست پولی تصمیم می‌گیرد. معامله‌گری که این ترتیب را می‌شناسد، غافلگیر نمی‌شود.

واکنش بازار در روز انتشار

ساعت انتشار مهم‌ترین ویژگی عملی تورم ژاپن است. حدود ۴ بامداد به وقت تهران، بازار در کم‌عمق‌ترین حالت خود قرار دارد. سشن نیویورک بسته شده و سشن اروپا هنوز باز نشده است.

نتیجه‌اش این است که همان حجم معامله، حرکت بزرگ‌تری می‌سازد. جهش‌های اولیه در چنین ساعتی اغلب اغراق‌آمیزند و با باز شدن لندن تعدیل می‌شوند.

دارایی‌هایی که بیشترین واکنش را نشان می‌دهند ین در برابر دلار، اوراق دولتی ژاپن و شاخص سهام توکیو هستند. اثر روی نرخ ین سریع‌ترین است.

سه برخورد رایج با روز انتشار

چون این رویداد پیش از شروع روز کاری ایران اتفاق می‌افتد، انتخاب‌ها محدودتر از رویدادهای دیگرند.

نگه‌داشتن پوزیشن شبانه. پرریسک‌ترین حالت. داده وقتی منتشر می‌شود که شما خواب هستید و بازار در نقدشوندگی کم حرکت می‌کند. لغزش قیمت در چنین ساعتی بیشتر از حالت عادی است.

کوچک کردن از شب قبل. پوزیشن‌های مرتبط با ین را شب قبل کم می‌کنید و حد ضرر واقعی روی پلتفرم ثبت می‌کنید. حد ضرر ذهنی در رویدادی که در خواب رخ می‌دهد هیچ کاربردی ندارد.

ورود پس از باز شدن اروپا. صبح که بیدار می‌شوید، هم داده هضم شده و هم نقدشوندگی برگشته است. ساختار روی چارت پایدارتر است و می‌توانید با ریسک کمتری تصمیم بگیرید.

روزهای نشست بانک مرکزی ژاپن و دوره‌هایی که احتمال مداخله ارزی مطرح است را هم در تقویم علامت بزنید. ارقام رسمی و جدول‌های کامل در صفحه رسمی اداره آمار ژاپن منتشر می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

تورم ژاپن چه ساعتی منتشر می‌شود

جمعه‌ها حدود ۸:۳۰ صبح به وقت توکیو، برابر با نزدیک ۴ بامداد به وقت تهران. در آن ساعت بازار جهانی کم‌عمق است و حرکت اول می‌تواند بزرگ‌تر از اندازه واقعی خبر باشد.

تعریف تورم هسته در ژاپن چیست

شاخص بدون خوراک تازه. برخلاف آمریکا، انرژی در این تعریف باقی می‌ماند و به همین دلیل عدد هسته ژاپن به قیمت جهانی نفت و گاز حساس است. برای فشار قیمتی داخلی باید نسخه هسته هسته را خواند.

چرا افت قیمت‌ها برای اقتصاد بد بود

چون مصرف‌کننده خرید را عقب می‌اندازد، فروش شرکت‌ها کم می‌شود، دستمزد راکد می‌ماند و چرخه تکرار می‌شود.

چرا مذاکرات دستمزد بهاره مهم است

چون نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها از تقاضای داخلی می‌آید یا از واردات گران. بانک مرکزی فقط نوع اول را نشانه تورم پایدار می‌داند.

چرا سبد مصرفی ژاپن با آمریکا و اروپا فرق دارد

سهم خوراک در آن بزرگ‌تر است، روش محاسبه اجاره محافظه‌کارانه‌تر است و بخشی از قیمت‌ها زیر نظر دولت و گاهی با یارانه مهار می‌شود. به همین دلیل مقایسه مستقیم ارقام دو کشور همیشه دقیق نیست.

داده توکیو چه فرقی با رقم سراسری دارد

حدود یک ماه زودتر منتشر می‌شود و فقط شهر توکیو را می‌سنجد. همبستگی بالایی با عدد سراسری دارد و برای پیش‌بینی آن به کار می‌رود.

چرا ین ضعیف برای ژاپن دو رو دارد

برای صادرکنندگان بزرگ خبر خوبی است چون درآمد ارزی‌شان به ین بیشتری تبدیل می‌شود. برای خانوار خبر بدی است چون هزینه انرژی و خوراک وارداتی بالا می‌رود.

چرا این داده روی معاملات حملی اثر می‌گذارد

چون ین سال‌ها ارز ارزان برای قرض گرفتن بود. هر نشانه‌ای از پایان نرخ پایین، این معاملات را زیر فشار می‌برد و حرکت‌های بزرگی در ین می‌سازد.