شاخص PMI اروپا چیست و چرا بازار را تکان می‌دهد؟

شاخص PMI اروپا چیست

شاخص PMI اروپا نتیجه نظرسنجی ماهانه‌ای است که از مدیران خرید هزاران بنگاه در کشورهای منطقه یورو پرسیده می‌شود. حرف‌های PMI کوتاه‌شده Purchasing Managers Index است، یعنی شاخص مدیران خرید.

مدیر خرید کسی است که در یک شرکت تصمیم می‌گیرد چه مقدار مواد اولیه، قطعه یا خدمات سفارش داده شود. این افراد پیش از هر کس دیگری متوجه می‌شوند سفارش‌ها زیاد یا کم شده‌اند، و به همین دلیل پرسیدن از آن‌ها تصویری زودهنگام از اقتصاد می‌دهد.

این نظرسنجی را شرکت اس‌اند‌پی گلوبال اجرا می‌کند و بانک تجاری هامبورگ سفارش‌دهنده آن است. برای همین نام کامل داده در تقویم اقتصادی با پیشوند HCOB می‌آید، که همان سرنام این بانک است.

پرسش‌ها ساده‌اند. از هر مدیر می‌پرسند وضعیت سفارش‌های تازه، تولید، اشتغال، موجودی انبار و زمان تحویل تامین‌کننده نسبت به ماه گذشته بهتر شده، بدتر شده یا فرقی نکرده. پاسخ‌ها به یک عدد تبدیل می‌شوند و همان عدد را در تقویم می‌بینید.

چرا عدد پنجاه مرز اصلی است

مهم‌ترین نکته در خواندن شاخص PMI اروپا این است که بدانید چه چیزی را می‌سنجد. این عدد اندازه رشد اقتصاد را نمی‌گوید و فقط جهت تغییر نسبت به ماه قبل را نشان می‌دهد.

عدد بالای پنجاه یعنی شمار بنگاه‌هایی که بهبود گزارش کرده‌اند بیشتر از بنگاه‌هایی است که افت گزارش کرده‌اند. عدد پایین پنجاه یعنی عکس این وضعیت. هرچه عدد از پنجاه دورتر باشد، این برتری گسترده‌تر است.

از همین‌جا یک سوءبرداشت رایج شکل می‌گیرد. فرض کنید عدد ماه گذشته ۵۴ بوده و این ماه ۵۲ شده. تیتر رسانه‌ها می‌گوید شاخص افت کرد، ولی معنای واقعی‌اش این است که اقتصاد همچنان در حال رشد است و فقط سرعت گسترش کمی کم شده.

سطح‌های پایین‌تر هم معنای خودشان را دارند. عددی نزدیک ۴۵ در ادبیات بازار به انقباض عمیق تعبیر می‌شود، و ماندن چند ماهه زیر پنجاه معمولا با رکود فنی همراه است.

سه عددی که همزمان منتشر می‌شود

در هر انتشار شاخص PMI اروپا سه رقم جدا منتشر می‌شود و بازار ترکیب آن‌ها را می‌خواند.

بخش تولید

شامل کارخانه‌ها و صنایع است. این بخش بیشترین حساسیت را به تقاضای جهانی و قیمت انرژی دارد. آلمان بزرگ‌ترین وزن را در آن دارد، پس ضعف صنعت آلمان مستقیم در این رقم دیده می‌شود.

بخش خدمات

سهم بزرگ‌تری از اقتصاد منطقه یورو را می‌سازد و برای سیاست پولی وزن بیشتری دارد. دلیلش روشن است: تورم خدمات همان بخشی از تورم است که دیرتر از بقیه پایین می‌آید و بانک مرکزی اروپا با دقت دنبالش می‌کند.

شاخص ترکیبی

میانگین وزنی دو بخش بالا. همان عددی است که تیتر می‌شود و نخستین چیزی است که بازار می‌بیند.

واگرایی این دو بخش یکی از الگوهای شناخته‌شده سال‌های اخیر بوده است. بارها پیش آمده که تولید ماه‌ها زیر پنجاه بماند و خدمات بالای پنجاه، و اقتصاد منطقه در مجموع رشد بسیار کندی را ثبت کند.

چرا این نظرسنجی یورو را حرکت می‌دهد

ارزش اصلی این داده در سرعتش است. ارقام رسمی رشد اقتصادی با تاخیر چند هفته‌ای منتشر می‌شوند، ولی برآورد مقدماتی این شاخص حدود روز بیست‌وسوم همان ماه بیرون می‌آید. یعنی پیش از پایان ماه، تصویری از همان ماه دارید.

زنجیره اثرش چهار حلقه دارد:

1. انتشار زودهنگام. عدد پیش از هر داده رسمی می‌آید و بازار چیز تازه‌ای برای قیمت‌گذاری پیدا می‌کند.
2. تصحیح پیش‌بینی رشد. تحلیل‌گران برآوردشان از رشد فصلی را به‌روز می‌کنند.
3. بازتعریف مسیر سیاست پولی. اقتصاد ضعیف‌تر یعنی احتمال بیشتر کاهش نرخ بهره در نشست‌های پیش رو.
4. حرکت نرخ ارز. اختلاف نرخ بهره منطقه یورو با آمریکا جابه‌جا می‌شود و یورو با آن حرکت می‌کند.

به همین دلیل بازار گاهی به شاخص PMI اروپا بیش از داده رسمی رشد واکنش نشان می‌دهد. داده رسمی وقتی می‌آید که بازار پیشاپیش آن را از روی نظرسنجی‌ها حدس زده است.

ترتیب انتشار در روز داده

یک جزئیات مهم که بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار از آن غافل‌اند، ترتیب انتشار شاخص PMI اروپا است. ارقام کشورهای بزرگ پیش از عدد کل منطقه منتشر می‌شوند.

ابتدا داده فرانسه می‌آید، چند دقیقه بعد داده آلمان، و در آخر شاخص کل منطقه یورو. چون آلمان بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه است، رقم آن اغلب موج اول حرکت را می‌سازد و عدد کل منطقه فقط تایید یا تعدیلش می‌کند.

پیامد عملی این ترتیب روشن است. کسی که فقط ساعت انتشار عدد کل را در تقویم علامت زده، ممکن است بخش بزرگی از حرکت را از دست بدهد یا در بدترین حالت، درست وسط موج اول وارد شود.

شش نکته تاریخی درباره این شاخص

در مارس ۲۰۲۰ شاخص PMI اروپا به کمترین رقم تاریخ خود سقوط کرد. آن عدد چنان پایین بود که هیچ داده رسمی هنوز ابعاد توقف فعالیت اقتصادی را نشان نمی‌داد، ولی نظرسنجی همان ماه گفت چه اتفاقی افتاده است.

سال بعد مسیر برعکس شد و با بازگشایی اقتصادها، بخش خدمات جهش کرد. سپس در سال ۲۰۲۲ شوک قیمت انرژی بخش تولید را زیر فشار برد و صنعت آلمان ماه‌ها زیر مرز پنجاه ماند. شش نکته کامل را در کارت‌های پایین همین صفحه آورده‌ایم.

محدودیت‌های این داده

سه نکته را باید در کنار عدد در نظر گرفت.

نظرسنجی است و نه شمارش. پاسخ‌ها بر پایه برداشت مدیران‌اند. اگر فضای خبری منفی باشد، ممکن است پاسخ‌ها بدبینانه‌تر از واقعیت شوند.

اندازه بنگاه دیده نمی‌شود. پاسخ یک شرکت کوچک و یک شرکت بزرگ در محاسبه وزن یکسانی دارند، در حالی که سهمشان از اقتصاد بسیار متفاوت است.

دو نسخه دارد. برآورد مقدماتی روی بخشی از پاسخ‌ها ساخته می‌شود و نسخه نهایی حدود یک هفته بعد با کل پاسخ‌ها می‌آید. تفاوت این دو گاهی معنادار است، ولی واکنش بازار تقریبا همیشه به نسخه مقدماتی است.

با وجود این سه محدودیت، شاخص PMI اروپا همچنان یکی از قابل‌اعتمادترین سنجه‌های پیش‌نگر اقتصاد اروپا شمرده می‌شود، چون همبستگی بلندمدتش با ارقام رسمی رشد بالا بوده است.

زیرشاخص‌هایی که کمتر خوانده می‌شوند

عدد تیتر تنها بخشی از گزارش است. در متن کامل، چند زیرشاخص منتشر می‌شود که برای تحلیل عمیق‌تر ارزش بیشتری دارند.

سفارش‌های تازه. پیش‌نگرترین جزء گزارش. سفارش امروز، تولید ماه آینده است. اگر عدد تیتر بالای پنجاه باشد ولی سفارش‌های تازه زیر پنجاه، یعنی رشد فعلی از محل سفارش‌های قدیمی است و ماه‌های بعد کند خواهد شد.

اشتغال. نشان می‌دهد بنگاه‌ها نیرو جذب می‌کنند یا کم می‌کنند. این زیرشاخص معمولا با تاخیر حرکت می‌کند، چون کارفرما تا مطمئن نشود روند پایدار است تصمیم استخدام نمی‌گیرد.

قیمت‌های ورودی و خروجی. قیمت ورودی هزینه مواد اولیه و خدمات خریداری‌شده را نشان می‌دهد و قیمت خروجی، نرخی که بنگاه به مشتری می‌دهد. فاصله این دو، حاشیه سود را می‌سازد. بالا رفتن هر دو، هشدار تورمی زودهنگام است و به همین دلیل بخشی از بازار در شاخص PMI اروپا ابتدا همین ردیف را می‌خواند.

زمان تحویل تامین‌کننده. طولانی شدن زمان تحویل معمولا نشانه تقاضای بالاست. در دوره اختلال زنجیره تامین اما همین ردیف معنای معکوس گرفت و به نشانه بحران تبدیل شد.

تفاوت با نسخه‌های آمریکایی و بریتانیایی

نظرسنجی مدیران خرید در کشورهای دیگر هم اجرا می‌شود و مقایسه‌شان یک نکته مهم دارد.

در آمریکا دو نظرسنجی موازی وجود دارد. یکی همین نظرسنجی اس‌اند‌پی گلوبال و دیگری شاخص ISM که موسسه مدیریت عرضه منتشر می‌کند. بازار آمریکا به شاخص دوم وزن بیشتری می‌دهد، چون سابقه‌اش طولانی‌تر است.

در منطقه یورو اما رقیبی وجود ندارد و همین نظرسنجی مرجع اصلی است. برای بریتانیا هم نسخه جداگانه‌ای منتشر می‌شود که همان روز و با فاصله کوتاهی از داده اروپا می‌آید.

نتیجه عملی این است که در روز انتشار، سه منطقه جغرافیایی پشت سر هم داده می‌دهند و بازار ارز در چند ساعت چند بار جهت عوض می‌کند. کسی که فقط شاخص PMI اروپا را دنبال می‌کند، ممکن است حرکتی را که ریشه‌اش در داده بریتانیا بوده به اروپا نسبت بدهد.

چطور از این داده در تحلیل استفاده کنیم

چهار کاربرد عملی برای این عدد وجود دارد.

سنجش جهت اقتصاد. سه ماه پیاپی بالای پنجاه یعنی رشد پایدار و سه ماه پیاپی زیر آن یعنی انقباض. یک ماه تکی معنای کمی دارد.

مقایسه با آمریکا. ارزش واقعی شاخص PMI اروپا وقتی روشن می‌شود که کنار عدد آمریکا گذاشته شود. اگر اقتصاد اروپا کند شود و اقتصاد آمریکا قوی بماند، اختلاف نرخ بهره به سود دلار باز می‌شود.

پیش‌بینی تصمیم بانک مرکزی. چند ماه ضعف پیاپی، فشار برای کاهش نرخ بهره می‌سازد. بازار این فشار را پیش از خود تصمیم قیمت‌گذاری می‌کند.

انتخاب بازار هدف. ضعف بخش تولید بیشتر روی سهام صنعتی آلمان اثر می‌گذارد و ضعف بخش خدمات روی تصویر کلان و بر نرخ ارز. تفکیک این دو به شما می‌گوید کدام بازار را باید نگاه کنید.

برای دیدن تصویر کامل تورم منطقه، این داده را کنار تورم منطقه یورو بگذارید. نظرسنجی جهت را زودتر می‌گوید و داده تورم، نتیجه را تایید می‌کند.

واکنش بازار در روز انتشار

شاخص PMI اروپا صبح به وقت اروپا منتشر می‌شود. عدد فرانسه و آلمان حدود ۱۲:۰۰ به وقت تهران و شاخص کل منطقه حدود نیم ساعت بعد. آن ساعت سشن اروپا کاملا باز است و نقدشوندگی بالا.

الگوی رایج دو موجی است. موج اول با داده آلمان می‌آید و موج دوم با عدد کل منطقه. اگر این دو یک پیام بدهند، حرکت ادامه پیدا می‌کند و اگر پیامشان مخالف باشد، قیمت اغلب به نقطه شروع برمی‌گردد.

دارایی‌هایی که بیشترین واکنش را نشان می‌دهند یورو در برابر دلار، شاخص‌های سهام آلمان و اوراق دولتی منطقه‌اند. اثر روی نرخ یورو معمولا سریع‌ترین است.

سه برخورد رایج با روز انتشار

سه سبک زیر رایج‌ترین شیوه‌های برخورد با روز انتشار شاخص PMI اروپا است و هر کدام سطح ریسک متفاوتی دارند.

ورود با داده آلمان. پرریسک‌ترین حالت. مشکل اینجاست که نیم ساعت بعد عدد کل منطقه می‌آید و می‌تواند جهت را برگرداند.

انتظار برای عدد منطقه. صبر می‌کنید تا هر دو رقم منتشر شوند و بازار ترکیبشان را حساب کند. اگر ساختار روشنی روی چارت شکل گرفت واردش می‌شوید.

خواندن برای تحلیل. این داده را معامله نمی‌کنید و فقط تفکیک تولید و خدمات را می‌خوانید تا تصویرتان از مسیر سیاست پولی اروپا به‌روز بماند. سپس همان تصویر را در تصمیم‌های روزهای بعد به کار می‌گیرید.

در هر سه حالت، تقویم کامل آن روز را ببینید. اگر همزمان داده مهمی از آمریکا هم منتشر شود، جهت یورو ممکن است از سمت دلار تعیین شود. جزئیات روش نظرسنجی و ارقام تاریخی در صفحه رسمی این شاخص در دسترس است. برای پیگیری ساعت دقیق انتشار هم تقویم اقتصادی را ببینید.

پرسش‌های پرتکرار

شاخص PMI اروپا چه چیزی را می‌سنجد

جهت تغییر فعالیت اقتصادی نسبت به ماه گذشته، بر پایه نظرسنجی از مدیران خرید هزاران بنگاه در منطقه یورو.

عدد پنجاه یعنی چه

مرز میان رشد و انقباض. بالای پنجاه یعنی سهم بنگاه‌های در حال بهبود بیشتر است و پایین پنجاه یعنی عکس آن.

چه ساعتی منتشر می‌شود

ارقام فرانسه و آلمان حدود ۱۲:۰۰ به وقت تهران و شاخص کل منطقه حدود نیم ساعت بعد، در روزهای نزدیک به بیست‌وسوم هر ماه.

تفاوت نسخه مقدماتی و نهایی چیست

مقدماتی روی بخشی از پاسخ‌ها ساخته می‌شود و حدود یک هفته بعد نسخه نهایی با کل پاسخ‌ها می‌آید. واکنش بازار تقریبا همیشه به نسخه مقدماتی است.

چرا شاخص PMI اروپا مهم‌تر از داده رسمی رشد است

چون هفته‌ها زودتر منتشر می‌شود. داده رسمی وقتی می‌آید که بازار جهت اقتصاد را از روی نظرسنجی حدس زده و در قیمت‌ها لحاظ کرده است.

چرا تولید و خدمات جدا منتشر می‌شوند

چون رفتارشان متفاوت است. تولید به تقاضای جهانی و انرژی حساس است و خدمات به تقاضای داخلی. برای سیاست پولی، بخش خدمات وزن بیشتری دارد.

کدام کشورها در این شاخص وزن بیشتری دارند

آلمان و فرانسه بزرگ‌ترین سهم را دارند و پس از آن‌ها ایتالیا و اسپانیا. به همین دلیل ضعف صنعت آلمان به‌تنهایی می‌تواند عدد کل منطقه را زیر مرز پنجاه ببرد، حتی وقتی کشورهای جنوبی وضعیت بهتری دارند.

آیا این داده بازنگری می‌شود

نسخه مقدماتی حدود یک هفته بعد با نسخه نهایی جایگزین می‌شود. ارقام قدیمی‌تر معمولا دست‌نخورده می‌مانند، برخلاف داده‌های رسمی رشد که سال‌ها بعد هم تصحیح می‌شوند.

افت شاخص از ۵۴ به ۵۲ یعنی رکود

خیر. هر دو عدد بالای پنجاه‌اند و هر دو یعنی گسترش فعالیت. تنها معنایش این است که سرعت گسترش کمی کم شده است. رکود وقتی مطرح می‌شود که شاخص چند ماه پیاپی زیر مرز پنجاه بماند و ارقام رسمی رشد هم آن را تایید کنند.